“Dân là chủ, dân làm chủ” - tư tưởng nền tảng, xuyên suốt trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng

TS LẠI VĂN NAM
Trường Đại học Tài chính - Marketing

“The people are the masters, the people exercise mastery” - The foundational, pervasive ideology in the Documents of the 14th Party Congress

Abstract: “The people are the masters, the people exercise mastery” is a consistent, pervasive viewpoint in the Party’s leadership guidelines. The people are affirmed as the subjects of state power, the center of all development policies and strategies. The documents of the 14th Party Congress emphasize building a socialist rule-of-law State of the people, by the people, for the people to ensure the people’s legitimate rights and interests. The article clarifies the viewpoint of “the people are the masters, the people exercise mastery” in the Documents of the 14th Party Congress. From there, it affirms that “the people are the masters, the people exercise mastery” is the core value permeating the Party’s leadership guidelines, the foundation for consolidating the great national unity bloc; ensuring the people's mastery is the goal and driving force for national development in the new era.

Keywords: “The people are the masters, the people exercise mastery”; Documents of the 14th Party Congress.

1. Mở đầu

Một trong năm bài học kinh nghiệm sau 40 năm đổi mới được Đảng ta đúc kết tại Đại hội XIV, đó là: “quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm “Dân là gốc” (…) thật sự tin tưởng, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân”⁽¹⁾ (ĐCSVN, 2026, tr.74). Tư tưởng “dân là chủ, dân làm chủ” là giá trị cốt lõi, xuyên suốt trong đường lối lãnh đạo của Đảng, khẳng định mọi chủ trương, chính sách đều xuất phát từ nguyện vọng và lợi ích của nhân dân, biến “dân làm chủ” thành hành động thực tế, tạo động lực quyết định thành công sự nghiệp đổi mới.

Đại hội XIV đã thể hiện quyết tâm xây dựng một nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thực chất, lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Đây không chỉ là sự kế thừa nhất quán tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn là thông điệp chính trị mạnh mẽ, đáp ứng yêu cầu đổi mới, phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

2. Nội dung

2.1. “Dân là chủ, dân làm chủ” - giá trị cốt lõi xuyên suốt trong đường lối lãnh đạo của Đảng

Tư tưởng “dân là chủ, dân làm chủ” là một trong những nội dung cốt lõi của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và là nguyên tắc nền tảng trong đường lối lãnh đạo cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trải qua các kỳ Đại hội, tư tưởng “dân là chủ, dân làm chủ” không ngừng được bổ sung, phát triển và cụ thể hóa phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ của từng giai đoạn, thời kỳ lịch sử. Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, trên cương vị Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh đã khẳng định tư tưởng nhất quán, xuyên suốt là “Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.434). Trong bài “Cái chìa khóa vạn năng”, ngày 25-3-1967, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “thực hành dân chủ là cái chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn” (Hồ Chí Minh, 2011d, tr.325). Hai mệnh đề ra đời ở hai thời điểm lịch sử khác nhau, nhưng có mối quan hệ thống nhất, biện chứng, khẳng định một chân lý của thời đại: dân chủ là bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, là tính ưu việt của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.

Theo Hồ Chí Minh, dân chủ không chỉ là hình thức tổ chức quyền lực nhà nước mà là việc nhân dân thực sự làm chủ vận mệnh của mình, làm chủ xã hội, làm chủ đất nước và làm chủ chính quyền. Người khẳng định: “Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.232).

Trên nền tảng đó, Đảng ta đã xây dựng và phát triển quan điểm “dân là chủ, dân làm chủ” như một nguyên lý chính trị xuyên suốt trong đường lối lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) khẳng định: “Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng lãnh đạo. Nhà nước chăm lo, phục vụ nhân dân” (ĐCSVN, 2019, tr.334). Điều đó cho thấy, dân chủ không chỉ là mục tiêu mà còn là động lực phát triển đất nước; quyền làm chủ của nhân dân không chỉ được khẳng định về mặt pháp lý mà còn phải được bảo đảm thực chất trong đời sống chính trị - xã hội. Đại hội XII (năm 2016) nhấn mạnh đến việc “Tiếp tục phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. Mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước phải xuất phát từ nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, được nhân dân tham gia ý kiến” (ĐCSVN, 2016, tr.169). Đại hội XIII (năm 2021) tiếp tục khẳng định: “Thực hiện đúng đắn, hiệu quả dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, đặc biệt là dân chủ ở cơ sở. Thực hiện tốt, có hiệu quả phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” (ĐCSVN, 2021, tr.173).

Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của Nhân dân” (ĐCSVN, 2026, tr.121); nhân dân không chỉ là lực lượng tham gia mà chính là chủ thể của toàn bộ quá trình phát triển đất nước. Đây là bước phát triển quan trọng trong nhận thức của Đảng, phù hợp với yêu cầu xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa trong điều kiện mới.

Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu, nhiệm vụ phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, từ kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Đại hội chỉ rõ: “Phát huy quyền làm chủ của Nhân dân trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Có cơ chế phù hợp, thuận lợi và tin cậy để Nhân dân tham gia ý kiến vào quá trình hoạch định đường lối, chính sách, quyết định những vấn đề lớn và quan trọng của đất nước” (ĐCSVN, 2026, tr.121). Đại hội yêu cầu tạo điều kiện để quyền làm chủ của nhân dân được thực hiện trên thực tế.

Trong chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam, quyền lực nhà nước không thuộc về một nhóm người nào, mà thuộc về toàn thể nhân dân. Đại hội XIV của Đảng tiếp tục phát triển quan điểm trên khi nhấn mạnh yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Nhà nước Việt Nam là công cụ tổ chức quyền lực chính trị của toàn thể nhân dân, được thể hiện thông qua chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa và được bảo đảm bằng pháp luật.

Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng minh sức mạnh của đất nước bắt nguồn từ nhân dân. Hồ Chí Minh khẳng định: “Trong bầu trời không gì quý bằng nhân dân. Trong thế giới không gì mạnh bằng lực lượng đoàn kết của nhân dân” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.453). Nhân dân không chỉ là lực lượng sản xuất ra của cải vật chất mà còn là lực lượng sáng tạo ra các giá trị tinh thần, là chủ thể của sự phát triển xã hội. Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng khối liên minh giữa giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo” (ĐCSVN, 2026, tr.122). Điều đó cho thấy, Đảng ta đã nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của việc phát huy vai trò, sức mạnh của nhân dân để tạo ra động lực phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới. Khi quyền làm chủ của nhân dân được tôn trọng và phát huy, giúp củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận xã hội, khơi dậy sức sáng tạo và huy động nguồn lực to lớn của nhân dân vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Đây là yếu tố cốt lõi để nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, hiện thực hóa mục tiêu dân giàu, nước mạnh.

2.2. Bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân là mục tiêu, động lực của phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân là mục tiêu, động lực của sự phát triển, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, công bằng, dân chủ, văn minh. Trong chế độ xã hội chủ nghĩa, dân chủ không chỉ là phương thức tổ chức quyền lực mà là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng. Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu: “Thực hiện nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về các quyết định của mình” (ĐCSVN, 2026, tr.121). Quan điểm này có sự kế thừa nhất quán từ các kỳ Đại hội trước. Đại hội XIII xác định: “mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ cuộc sống, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, lấy hạnh phúc, ấm no của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu. Thắt chặt mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân; dựa vào nhân dân để xây dựng Đảng; củng cố và tăng cường niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, chế độ xã hội chủ nghĩa” (ĐCSVN, 2021, tr.28). Đại hội XIV tiếp tục phát triển quan điểm này trong bối cảnh thực hiện cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp và củng cố niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng.

Việc xác định quyền làm chủ của nhân dân là mục tiêu phát triển thể hiện bản chất nhân văn của chế độ ta. Phát triển không chỉ đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế mà còn phải được đánh giá bằng mức độ thụ hưởng của nhân dân, bằng việc người dân có thực sự được tham gia, được quyết định và giám sát các vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích chính đáng của mình hay không. Đại hội XIV đã chỉ rõ: “Niềm tin của Nhân dân đối với Đảng không đến từ lời nói, mà đến từ việc làm, từ sự công tâm, liêm chính của cán bộ, từ hiệu quả của bộ máy, từ sự công bằng trong thụ hưởng, từ kết quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, giải quyết kịp thời, thấu đáo những bức xúc chính đáng của người dân, doanh nghiệp” (ĐCSVN, 2026, tr.39).

Không chỉ là mục tiêu, quyền làm chủ của nhân dân còn là động lực quan trọng của phát triển. Đại hội XIV khẳng định: “Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc, khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc” (ĐCSVN, 2026, tr.82) . Điều này cho thấy, Đảng ta nhận thức sâu sắc nguồn lực quan trọng nhất của đất nước chính là con người và sức sáng tạo của nhân dân. Trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, nếu không phát huy quyền làm chủ của nhân dân thì khó có thể huy động tối đa các nguồn lực xã hội cho phát triển. Khi người dân được tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện chính sách, họ sẽ tích cực đóng góp công sức, trí tuệ và có trách nhiệm với sự phát triển chung của đất nước. Những thành tựu của đất nước đạt được qua 40 năm đổi mới cho thấy: ở đâu dân chủ được phát huy, ở đó tinh thần đổi mới, sáng tạo và khởi nghiệp được lan tỏa mạnh mẽ; ở đó sự đồng thuận xã hội được củng cố, tạo nền tảng vững chắc cho ổn định chính trị và phát triển kinh tế - xã hội. Ngược lại, nếu quyền làm chủ của nhân dân bị hạn chế hoặc thực hiện hình thức, sẽ dễ dẫn đến tâm lý thờ ơ, thiếu niềm tin, làm suy giảm động lực phát triển.

Đi đôi với bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân, Đại hội XIV nhấn mạnh đến vấn đề pháp luật và kỷ cương, quyền làm chủ của nhân dân phải được thực hiện trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm lợi ích quốc gia dân tộc. Đại hội chỉ rõ: “Phát huy dân chủ đi đôi với tăng cường trách nhiệm, trật tự, kỷ cương xã hội; tăng cường đồng thuận xã hội gắn với đề cao ý thức trách nhiệm của công dân” (ĐCSVN, 2026, tr.122). Phát huy quyền làm chủ của nhân dân không có nghĩa là tự do vô chính phủ, mà phải gắn với trách nhiệm công dân và thượng tôn pháp luật. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội và các phương tiện truyền thông hiện đại, thông tin đa chiều đòi hỏi phải có cơ chế quản lý phù hợp để bảo đảm quyền tự do ngôn luận nhưng không làm tổn hại đến lợi ích chung của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Đại hội XIV nhấn mạnh: “xử lý nghiêm các hình vi vi phạm quyền làm chủ của Nhân dân, lợi dụng dân chủ chống phá Đảng, Nhà nước, làm mất ổn định chính trị - xã hội, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xâm phạm quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của tổ chức, cá nhân” (ĐCSVN, 2026, tr.122).

Để quyền làm chủ của nhân dân thực sự trở thành mục tiêu, động lực phát triển, Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu, nhiệm vụ cần tiếp tục thực hiện quyền dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện, nhất là dân chủ ở cơ sở, chống các biểu hiện dân chủ hình thức; đồng thời phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tập hợp, phản ánh ý kiến, nguyện vọng của nhân dân. Tăng cường công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước; nâng cao trách nhiệm giải trình; đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số nhằm tạo điều kiện thuận lợi để người dân, doanh nghiệp tham gia giám sát, phản biện xã hội. Khi cơ chế thực hiện quyền làm chủ được bảo đảm, niềm tin của nhân dân đối với hệ thống chính trị sẽ được củng cố, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

2.3. Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa để hiện thực hóa quyền làm chủ của nhân dân

Đại hội XIV tiếp tục khẳng định yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị, nhằm hiện thực hóa tư tưởng “dân là chủ, dân làm chủ” trong điều kiện phát triển mới của đất nước. Điều 2 Hiến pháp năm 2013 khẳng định: 1. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. 2. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức. Đây là cơ sở hiến định pháp lý cao nhất để khẳng định vai trò chủ thể của Nhân dân trong tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước.

Đại hội XIV tiếp tục khẳng định: “Xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị” (ĐCSVN, 2026, tr.122). Điều đó cho thấy, xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa không phải là mục tiêu tự thân, mà là phương thức để tổ chức và thực hiện quyền lực của nhân dân một cách khoa học, minh bạch và hiệu quả.

Quyền làm chủ của nhân dân chỉ thực sự có ý nghĩa khi được cụ thể hóa thành các quy định pháp luật rõ ràng, minh bạch và khả thi. Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp. Cụ thể hóa quyền làm chủ của nhân dân thể hiện trên nhiều phương diện: thông qua bầu cử, ứng cử và hoạt động của cơ quan dân cử; quyền tham gia góp ý, phản biện đối với các dự thảo chính sách, pháp luật; quyền giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước và cán bộ, công chức; quyền tiếp cận thông tin và yêu cầu cơ quan nhà nước giải trình. Những cơ chế này không chỉ bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của bộ máy nhà nước mà còn tạo điều kiện thuận lợi để nhân dân thực sự làm chủ trên thực tế.

Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất, bảo đảm tính ổn định và dự báo của chính sách để “có hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, được thực hiện nghiêm minh, bảo đảm và bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân” (ĐCSVN, 2026, tr.126). Khi hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định và công bằng, quyền làm chủ của nhân dân sẽ được bảo đảm vững chắc. Đại hội yêu cầu: “Đổi mới tư duy, hoàn thiện phương thức và quy trình xây dựng pháp luật bảo đảm tính chuyên nghiệp, khoa học, kịp thời, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới” (ĐCSVN, 2026, tr.126-127).

Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiện đại, hiệu quả, giảm mạnh các thủ tục hành chính trong hoạt động của Chính phủ, các bộ, ngành và chính quyền địa phương để phục vụ nhân dân được tốt hơn. Chuyển đổi số không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tham gia giám sát, phản ánh, kiến nghị một cách thuận tiện và minh bạch hơn. Các dịch vụ công trực tuyến, cổng thông tin điện tử, nền tảng dữ liệu mở… là những công cụ quan trọng giúp nhân dân tiếp cận thông tin và thực hiện quyền làm chủ trên các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, thực sự “trọng dân, gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân”. Nếu cán bộ quan liêu, xa dân, thiếu trách nhiệm thì quyền làm chủ của nhân dân sẽ khó được bảo đảm. Vì vậy, nâng cao đạo đức công vụ, tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính và trách nhiệm giải trình là điều kiện quan trọng để hiện thực hóa quyền làm chủ của nhân dân. Cùng với đó, tăng cường kiểm soát quyền lực của các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp; kiểm soát quyền lực của cán bộ, công chức để tránh lạm quyền, lộng quyền, tha hóa quyền lực; đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài.

2.4. “Dân là chủ, dân làm chủ” nền tảng để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Qua các kỳ Đại hội, Đảng ta luôn nhấn mạnh vai trò của đại đoàn kết toàn dân tộc là một chiến lược lâu dài, nhất quán của cách mạng Việt Nam. Đại hội XIV tiếp tục khẳng định: “Phát huy sức mạnh, bản lĩnh, trí tuệ của con người Việt Nam, khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thế trận lòng dân” (ĐCSVN, 2026, tr.82). Điều đó cho thấy, đại đoàn kết không chỉ là yêu cầu chính trị mà còn là động lực phát triển trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Để xây dựng khối đoàn kết vững chắc, cần có nền tảng chính trị - xã hội bền vững, trong đó quyền làm chủ của nhân dân giữ vai trò trung tâm. Tư tưởng “dân là chủ, dân làm chủ” khẳng định nhân dân là chủ thể của quyền lực nhà nước và là trung tâm của mọi chủ trương, chính sách. Khi nhân dân thực sự được làm chủ, được tham gia vào quá trình xây dựng và giám sát thực hiện chính sách, thì sự đồng thuận xã hội sẽ được củng cố, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

“

Tư tưởng “dân là chủ, dân làm chủ” tiếp tục được khẳng định là nguyên tắc nền tảng, xuyên suốt trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, thể hiện bản chất tốt đẹp, tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu “phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của nhân dân”. Điều này cho thấy, Đảng ta đã nhận thức sâu sắc, chỉ khi quyền làm chủ của nhân dân được tôn trọng và phát huy thì mới có thể tập hợp, quy tụ được mọi tầng lớp nhân dân, gắn kết lòng dân với mục tiêu xây dựng đất nước. Khi nhân dân được bảo đảm quyền lợi chính đáng, được đối xử công bằng, bình đẳng trước pháp luật, họ sẽ tin tưởng và tự nguyện tham gia vào các phong trào thi đua yêu nước, đóng góp công sức và trí tuệ cho sự nghiệp chung. Chính sự tự giác và đồng thuận là yếu tố cốt lõi tạo nên sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Khi các ý kiến đa dạng trong xã hội được lắng nghe và giải quyết thỏa đáng, những mâu thuẫn tiềm ẩn sẽ được xử lý kịp thời, tránh tích tụ thành xung đột. Điều đó giúp củng cố niềm tin và tăng cường sự đồng thuận trong xã hội. Đồng thuận không có nghĩa là đồng nhất ý kiến, mà là sự thống nhất về mục tiêu chung trên cơ sở tôn trọng sự khác biệt. Đại hội XIV nhấn mạnh vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc tập hợp, đoàn kết các tầng lớp nhân dân. Đây là những thiết chế quan trọng để phát huy quyền làm chủ của nhân dân và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cạnh tranh ngày càng gay gắt, sức mạnh nội sinh của dân tộc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đại hội XIV nhấn mạnh việc khơi dậy khát vọng phát triển đất nước, phát huy vai trò chủ thể và sức sáng tạo của nhân dân. Khi mỗi người dân ý thức rõ vai trò làm chủ của mình, họ sẽ tích cực học tập, lao động sáng tạo, nâng cao năng suất và chất lượng công việc. Tinh thần trách nhiệm và ý thức cộng đồng sẽ được tăng cường, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc.

Trong giai đoạn hiện nay, đất nước đứng trước nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Các yếu tố tác động từ bên ngoài, cùng với những vấn đề nội tại của quá trình phát triển kinh tế thị trường có thể ảnh hưởng đến sự ổn định xã hội. Vì vậy, việc củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng “dân là chủ, dân làm chủ” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đại hội XIV đặt ra yêu cầu tăng cường công tác xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện; nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia; phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa; củng cố niềm tin của nhân dân. Những nhiệm vụ đó đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc vững chắc, tạo nền tảng cho đất nước phát triển nhanh và bền vững.

3. Kết luận

Tư tưởng “dân là chủ, dân làm chủ” tiếp tục được khẳng định là nguyên tắc nền tảng, xuyên suốt trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, thể hiện bản chất tốt đẹp, tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Việc bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của nhân dân là mục tiêu và động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới. Khi nhân dân thực sự được làm chủ, niềm tin đối với Đảng và Nhà nước được củng cố, sự đồng thuận xã hội được tăng cường, từ đó tạo nên sức mạnh to lớn của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đây chính là cơ sở để huy động mọi nguồn lực, khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế, việc tiếp tục quán triệt và thực hiện nhất quán tư tưởng “dân là chủ, dân làm chủ” có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân và củng cố hệ thống chính trị vững mạnh, bảo đảm mọi thành quả phát triển đều vì lợi ích của nhân dân. Điều đó khẳng định vai trò trung tâm của nhân dân trong toàn bộ tiến trình phát triển của đất nước hiện nay và trong tương lai. Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: “coi hiệu quả phát triển và sự hài lòng của Nhân dân là thước đo cao nhất của việc thực hiện Nghị quyết. Bảo đảm mỗi chủ trương, chính sách phải trả lời được câu hỏi cốt lõi: mang lại lợi ích gì cho đất nước, cho Nhân dân và cho tương lai phát triển lâu dài của dân tộc. Giá trị của Nghị quyết không chỉ được khẳng định bằng tính đúng đắn về lý luận, mà phải được kiểm nghiệm bằng chất lượng tăng trưởng, bằng cải thiện đời sống cho Nhân dân” (Tô Lâm, 2026).

_________________

Ngày nhận bài: 23-02-2026; Ngày bình duyệt: 7-3-2026; Ngày duyệt đăng: 12-3-2026.

Email tác giả: laivannam@ufm.edu.vn

ĐCSVN (2019). Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới (phần II) (Đại hội X, XI, XII). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011a). Toàn tập (Tập 6). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011b). Toàn tập (Tập 7). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011c). Toàn tập (Tập 10). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011d). Toàn tập (Tập 15). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Tô Lâm (14-02-2026). Toàn văn phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn.