Quan điểm của Đại hội XIV về phát triển công nghiệp văn hóa và giải pháp thực hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh

TS TRẦN THỊ TƯƠI
Trường Đại học Sài Gòn

1. Mở đầu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế tri thức, công nghiệp văn hóa ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững của nhiều quốc gia. Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, công nghiệp văn hóa còn góp phần bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao “sức mạnh mềm” quốc gia và thúc đẩy giao lưu, hội nhập quốc tế. Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ đại hội đã xác định và hoàn thiện quan điểm phát triển công nghiệp văn hóa như một ngành kinh tế quan trọng, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển văn hóa với phát triển kinh tế - xã hội.

Đặc biệt, Đại hội XIV của Đảng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa theo hướng hiện đại, sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ, đồng thời khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa truyền thống nhằm tạo ra các sản phẩm và dịch vụ văn hóa có giá trị gia tăng cao.

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hóa và sáng tạo lớn nhất cả nước, có nhiều lợi thế để phát triển công nghiệp văn hóa như nguồn nhân lực sáng tạo dồi dào, thị trường văn hóa sôi động, hệ thống thiết chế văn hóa đa dạng và khả năng kết nối quốc tế mạnh mẽ. Trong những năm qua, thành phố đã bước đầu hình thành một số lĩnh vực công nghiệp văn hóa có tiềm năng như điện ảnh, quảng cáo, thiết kế, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa và các sản phẩm sáng tạo.

Tuy nhiên, việc phát triển công nghiệp văn hóa vẫn còn nhiều hạn chế, như cơ chế chính sách chưa đồng bộ, nguồn lực đầu tư còn phân tán, sản phẩm văn hóa mang tính cạnh tranh quốc tế chưa nhiều và việc khai thác các giá trị văn hóa đặc trưng của thành phố chưa thực sự hiệu quả. Từ thực tiễn đó, việc nghiên cứu và làm rõ quan điểm của Đại hội XIV về phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm triển khai hiệu quả tại Thành phố Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn. Đây cũng là cơ sở góp phần thúc đẩy công nghiệp văn hóa trở thành một trong những động lực quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của thành phố giai đoạn mới.

2. Nội dung

2.1. Quan điểm của Đại hội XIV về phát triển công nghiệp văn hóa

Thứ nhất, vai trò của công nghiệp văn hóa trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội

Công nghiệp văn hóa là một lĩnh vực có vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của nhiều quốc gia. Đối với Việt Nam, nhận thức về vai trò của văn hóa nói chung và công nghiệp văn hóa nói riêng đã có những bước phát triển. Đại hội XIV tiếp tục khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao vị thế quốc gia trong quá trình hội nhập quốc tế. Đại hội XIV nhấn mạnh, trong quá trình phát triển đất nước, việc gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế và phát triển văn hóa là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm phát triển bền vững. Đại hội nêu rõ: “Nhận thức đầy đủ hơn về vai trò và tầm quan trọng của văn hóa trong phát triển bền vững. Thể chế, chính sách và nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hóa được tăng cường” (ĐCSVN, 2026a, tr.50). Điều này cho thấy văn hóa không còn được nhìn nhận đơn thuần như lĩnh vực đời sống tinh thần mà đã trở thành một nguồn lực nội sinh quan trọng cho sự phát triển quốc gia.

Trong bối cảnh đó, công nghiệp văn hóa được xem là cầu nối giữa văn hóa và kinh tế, góp phần chuyển hóa các giá trị văn hóa thành sản phẩm và dịch vụ có giá trị kinh tế cao. Đại hội cũng khẳng định: “Công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa và thị trường văn hóa từng bước được phát triển” (ĐCSVN, 2026a, tr.50). Đây là một bước tiến quan trọng trong nhận thức của Đảng về vai trò của công nghiệp văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội, tạo cơ sở cho việc xây dựng các chính sách thúc đẩy phát triển lĩnh vực này trong giai đoạn mới.

Thứ hai, kết hợp phát triển kinh tế và phát huy giá trị văn hóa dân tộc

Quan điểm của Đại hội XIV về phát triển công nghiệp văn hóa là kết hợp hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Đây là định hướng có ý nghĩa chiến lược nhằm bảo đảm quá trình phát triển kinh tế không làm mai một bản sắc văn hóa mà ngược lại, phải dựa trên nền tảng các giá trị văn hóa truyền thống để tạo nên sức mạnh nội sinh của dân tộc. Đại hội nhận định, việc phát triển công nghiệp văn hóa ngày càng gắn liền với việc khai thác, bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của dân tộc: “Giá trị văn hóa truyền thống và di sản văn hóa của dân tộc được kế thừa, bảo tồn và phát huy; văn hóa trong chính trị, kinh tế được coi trọng hơn. Cơ bản đã hình thành hệ thống thiết chế văn hóa theo nhiều cấp độ từ Trung ương đến địa phương, đáp ứng nhu cầu của người dân, góp phần thu hẹp dần khoảng cách về hưởng thụ văn hóa giữa các vùng, miền. Sản phẩm văn hóa, nghệ thuật ngày càng đa dạng, phong phú. Ngành công nghiệp văn hóa đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội” (ĐCSVN, 2026a, tr.306).

Đại hội nhấn mạnh việc phát huy giá trị văn hóa trong phát triển kinh tế du lịch và các ngành dịch vụ sáng tạo. Việc gắn kết giữa bảo tồn di sản và phát triển du lịch bền vững được xem là một trong những định hướng quan trọng để thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển. Đại hội nêu rõ: “Việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, thiên nhiên gắn với phát triển du lịch bền vững được chú trọng” (ĐCSVN, 2026a, tr.306). Điều này khẳng định quan điểm phát triển kinh tế dựa trên nền tảng văn hóa, qua đó vừa bảo tồn các giá trị truyền thống vừa tạo ra nguồn lực mới cho phát triển.

Thứ ba, đẩy mạnh sáng tạo, ứng dụng khoa học và công nghệ trong lĩnh vực văn hóa

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học, công nghệ trong phát triển công nghiệp văn hóa. Đây được xem là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của các sản phẩm văn hóa, đồng thời mở ra không gian phát triển mới cho lĩnh vực này. Đại hội khẳng định vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo như một động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội: “Chú trọng đầu tư phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia… tạo động lực đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao giá trị gia tăng của nền kinh tế” (ĐCSVN, 2026a, tr.50). Trong lĩnh vực văn hóa, việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đang mở ra nhiều cơ hội mới cho sáng tạo, sản xuất và phân phối sản phẩm văn hóa.

Đồng thời, các văn kiện cũng nhấn mạnh việc phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực văn hóa. Đánh giá 5 năm thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội cho thấy: “Hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia được hình thành và phát triển… hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo quốc gia được hình thành và phát triển” (ĐCSVN, 2026a, tr.298). Điều này tạo nền tảng quan trọng để thúc đẩy các ngành công nghiệp sáng tạo như điện ảnh, thiết kế, truyền thông, nghệ thuật số và các sản phẩm văn hóa số.

Thứ tư, phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa

Một trong những nội dung của Văn kiện Đại hội XIV về phát triển công nghiệp văn hóa là việc xây dựng và phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa. Thị trường văn hóa được xem là môi trường quan trọng để các sản phẩm văn hóa được lưu thông, thương mại hóa và tạo ra giá trị kinh tế. Đại hội XIV đánh giá, thị trường văn hóa ở Việt Nam đã có những bước phát triển nhất định nhưng chưa tương xứng với tiềm năng. Báo cáo chính trị chỉ rõ, mặc dù “công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa và thị trường văn hóa từng bước được phát triển” (ĐCSVN, 2026a, tr.50), “Công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa và thị trường văn hóa từng bước được phát triển và đạt những kết quả tích cực” (ĐCSVN, 2026b, tr.119), “sản phẩm văn hóa, nghệ thuật ngày càng đa dạng, phong phú” (ĐCSVN, 2026a, tr.306), nhưng vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Cụ thể: “Các ngành công nghiệp văn hóa và thị trường sản phẩm, dịch vụ văn hóa phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Còn thiếu những cơ chế, chính sách mang tính đột phá để khơi thông nguồn lực cũng như tạo cơ sở pháp lý để các ngành công nghiệp văn hóa tăng tốc, phát triển” (ĐCSVN, 2026b, tr.126); “Công nghiệp văn hóa phát triển chậm” (ĐCSVN, 2026b, tr.219); “Công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa, du lịch phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Thị trường văn hóa chậm phát triển. Môi trường văn hóa chưa thật sự lành mạnh; đạo đức xã hội còn biểu hiện xuống cấp. Việc quản lý một số hoạt động văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng còn bất cập, có dấu hiệu bị buông lỏng. Cơ hội tiếp cận và mức độ thụ hưởng thành quả phát triển văn hóa còn chênh lệch giữa các vùng, miền, tầng lớp nhân dân” (ĐCSVN, 2026a, tr.66). Điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy thị trường văn hóa phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, việc đa dạng hóa các sản phẩm và dịch vụ văn hóa cũng được nhấn mạnh như một giải pháp quan trọng nhằm mở rộng thị trường và đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của xã hội. Văn kiện Đại hội XIV yêu cầu: “Hoàn thiện các cơ chế, chính sách đột phá phát triển mạnh công nghiệp văn hóa; phát triển những sản phẩm, loại hình văn hóa độc đáo có sức lan tỏa để quảng bá, giới thiệu ra thế giới” (ĐCSVN, 2026b, tr.272).

Đây là tiền đề quan trọng để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa như điện ảnh, xuất bản, quảng cáo, thiết kế, nghệ thuật biểu diễn và du lịch văn hóa.

Thứ năm, huy động nguồn lực xã hội và thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa

Đại hội XIV nhấn mạnh việc huy động các nguồn lực xã hội và mở rộng hợp tác quốc tế nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa. Trong bối cảnh nguồn lực nhà nước còn hạn chế, việc xã hội hóa các hoạt động văn hóa và thu hút sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân được xem là giải pháp quan trọng để phát triển lĩnh vực này.

Đại hội XIV khẳng định cần tăng cường đầu tư và huy động nguồn lực cho phát triển văn hóa: “Thể chế, chính sách và nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hóa được tăng cường. Hệ thống thiết chế văn hóa được quan tâm xây dựng và phát huy” (ĐCSVN, 2026a, tr.50). Điều này thể hiện quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc tạo điều kiện thuận lợi để các nguồn lực xã hội tham gia phát triển văn hóa.

Việc mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hóa cũng được xem là một trong những định hướng quan trọng để nâng cao vị thế văn hóa của Việt Nam trên trường quốc tế. Đại hội đánh giá “Hội nhập quốc tế về văn hóa ngày càng được mở rộng” (ĐCSVN, 2026a, tr.50). Thông qua các hoạt động giao lưu, hợp tác văn hóa và quảng bá hình ảnh đất nước, công nghiệp văn hóa Việt Nam có cơ hội tiếp cận với các thị trường quốc tế, đồng thời học hỏi kinh nghiệm phát triển từ các quốc gia khác.

Như vậy, quan điểm của Đại hội XIV về phát triển công nghiệp văn hóa thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng trong việc khai thác và phát huy các giá trị văn hóa như một nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội. Việc phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân mà còn tạo ra những động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, nâng cao sức mạnh mềm và vị thế của Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.

2.2. Tiềm năng và thực trạng phát triển công nghiệp văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh

Về tiềm năng phát triển công nghiệp văn hóa

Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hóa và giao lưu quốc tế lớn nhất cả nước, giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển các ngành công nghiệp văn hóa ở Việt Nam. Thành phố không chỉ là nơi hội tụ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc mà còn có điều kiện thuận lợi để phát triển các ngành công nghiệp văn hóa gắn với sáng tạo, du lịch và dịch vụ hiện đại.

Thành phố Hồ Chí Minh có hệ thống di sản văn hóa phong phú bao gồm cả di sản văn hóa vật thể và phi vật thể. Nhiều công trình kiến trúc, di tích lịch sử - văn hóa có giá trị tiêu biểu gắn liền với quá trình đấu tranh cách mạng và sự hình thành của đô thị Sài Gòn - Gia Định - Thành phố Hồ Chí Minh. Các di tích như Dinh Độc Lập, Bưu điện Thành phố, Nhà thờ Đức Bà, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh, địa đạo Củ Chi,… không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là nguồn tài nguyên quan trọng phục vụ phát triển du lịch văn hóa. Bên cạnh đó, thành phố còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa phi vật thể như nghệ thuật đờn ca tài tử Nam Bộ, lễ hội truyền thống của cộng đồng người Hoa, các phong tục, tập quán sinh hoạt văn hóa đặc sắc của cư dân đô thị Nam Bộ. Những yếu tố này tạo nên nền tảng quan trọng để hình thành các sản phẩm công nghiệp văn hóa mang bản sắc riêng của thành phố.

Thành phố Hồ Chí Minh có hệ thống danh lam thắng cảnh và các khu du lịch nổi tiếng, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa gắn với du lịch. Các điểm đến như địa đạo Củ Chi, Khu du lịch Suối Tiên, Khu du lịch Văn Thánh, Bến Nhà Rồng, chợ Bến Thành, phố đi bộ Nguyễn Huệ,… là những địa điểm thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Ngoài ra, thành phố còn là nơi diễn ra nhiều sự kiện văn hóa, lễ hội, chương trình nghệ thuật và hoạt động giải trí quy mô lớn. Đây là những yếu tố quan trọng góp phần thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa như biểu diễn nghệ thuật, điện ảnh, quảng cáo, tổ chức sự kiện và du lịch văn hóa.

Thành phố Hồ Chí Minh có nguồn lực con người và truyền thống văn hóa đặc sắc. Là đô thị lớn nhất cả nước, thành phố tập trung đông đảo đội ngũ văn nghệ sĩ, nhà sáng tạo, nhà thiết kế, nhà sản xuất nội dung và các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực nghệ thuật, truyền thông và sáng tạo. Đồng thời, hệ thống các trường đại học, học viện và cơ sở đào tạo về nghệ thuật, truyền thông, thiết kế, điện ảnh,… đã góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho các ngành công nghiệp văn hóa. Thành phố cũng là nơi giao thoa của nhiều nền văn hóa khác nhau, đặc biệt là sự kết hợp giữa văn hóa truyền thống Nam Bộ với các yếu tố văn hóa quốc tế, tạo nên môi trường sáng tạo năng động và đa dạng.

Cùng với đó, lợi thế về vị trí địa lý và vai trò trung tâm kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh cũng tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển công nghiệp văn hóa. Thành phố là đầu mối giao thương lớn của cả nước, có hệ thống hạ tầng giao thông, thương mại và dịch vụ phát triển mạnh. Với vai trò là cửa ngõ giao lưu quốc tế, thành phố có khả năng kết nối với các trung tâm văn hóa, kinh tế trong khu vực và trên thế giới. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc quảng bá các sản phẩm văn hóa, thu hút đầu tư và mở rộng thị trường cho các ngành công nghiệp văn hóa.

Kết quả đạt được

Trong những năm qua, Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh rất quan tâm đến phát triển văn hóa nói chung và phát triển công nghiệp văn hóa nói riêng. Trong năm 2025, “Thành phố tổ chức nhiều hoạt động, sự kiện văn hóa - nghệ thuật có quy mô, chất lượng và sức lan tỏa cao: Chuỗi các hoạt động chào mừng năm mới 2025; chương trình biểu diễn nghệ thuật kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; các hoạt động sân khấu hóa kỷ niệm 236 năm Chiến thắng Đống Đa lịch sử (1789-2025); Lễ kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước,…” (Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, 2025, tr.7). Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ I, nhiệm kỳ 2026-2030 xác định: “Đẩy mạnh thu hút tri thức, nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển ngành công nghiệp văn hóa, công nghiệp nội dung. Thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp văn hóa kết hợp du lịch và kinh tế ban đêm trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, vươn tầm đến khu vực và thế giới. Hình thành Trung tâm đổi mới sáng tạo về văn hóa - nghệ thuật, sáng tạo nghệ thuật số, văn hóa số” (Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh, 2025b, tr.7). Nghị quyết số 31 của Bộ Chính trị về Phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 khẳng định: “Phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng thị trường cho các sản phẩm, dịch vụ văn hóa, thể thao và sản phẩm du lịch mang tầm quốc tế; đầu tư trọng tâm, trọng điểm hoạt động văn hóa, thể thao thành tích cao cùng với phát triển sâu rộng phong trào văn hóa, thể dục, thể thao quần chúng” (Bộ Chính trị, 2022).

Trong những năm gần đây, một số lĩnh vực công nghiệp văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh đã từng bước hình thành và phát triển. Nổi bật trong số đó là du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, quảng cáo, truyền thông và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Thành phố hiện là trung tâm sản xuất phim ảnh, truyền hình và nội dung giải trí lớn nhất cả nước, đồng thời là nơi tập trung nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực quảng cáo, truyền thông và sáng tạo nội dung số. Năm 2024, Liên hoan phim quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh (HIFF) lần thứ nhất được tổ chức với “gần 100 bộ phim được trình chiếu, phần lớn là các bộ phim công chiếu lần đầu tiên tại Việt Nam” (Võ Mạnh Hảo, 2024). Đồng thời, Liên hoan âm nhạc quốc tế Thành phố Hồ Chí Minh - Hò Dô dần trở nên quen thuộc với công chúng yêu âm nhạc thành phố vào mỗi dịp cuối năm.

Du lịch văn hóa là một trong những lĩnh vực có sự phát triển mạnh mẽ. Các tour du lịch gắn với di tích lịch sử, bảo tàng, kiến trúc đô thị và các khu văn hóa truyền thống đã thu hút một lượng lớn du khách trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, các lễ hội văn hóa như lễ hội Tết Nguyên đán, lễ hội đường hoa Nguyễn Huệ, lễ hội văn hóa - du lịch của cộng đồng người Hoa,… đã trở thành những sự kiện văn hóa - du lịch tiêu biểu của thành phố. Nhờ vậy, theo thống kê, năm 2025, “ngành du lịch thành phố năm 2025 đạt và vượt kế hoạch khi đón gần 8,6 triệu lượt khách quốc tế (tăng 40,3%), gần 46 triệu lượt khách nội địa (tăng 20%) và tổng thu du lịch đạt 278.566 tỷ đồng (tăng 45,8%)” (Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh, 2025a). Doanh thu từ các hoạt động du lịch năm 2025, “Doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống ước đạt 228.759 tỷ đồng, tăng 24,7%, trong đó, doanh thu lưu trú ước đạt 31.983 tỷ đồng, tăng 25,2% và doanh thu dịch vụ ăn uống ước đạt 196.776 tỷ đồng, tăng 24,6%. Dịch vụ lữ hành ước đạt 49.231 tỷ đồng, tăng 23,7%” (Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh, 2025, tr.5).

“

Đại hội XIV đã khẳng định sự cần thiết phải gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ và mở rộng thị trường sản phẩm, dịch vụ văn hóa.

Ngoài ra, các làng nghề truyền thống và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ cũng đóng góp nhất định vào sự phát triển của công nghiệp văn hóa. Một số sản phẩm thủ công mỹ nghệ, quà lưu niệm mang đậm bản sắc văn hóa Nam Bộ đã được phát triển phục vụ khách du lịch và thị trường trong nước. Hoạt động bảo tồn và phát huy di sản văn hóa cũng được thành phố quan tâm trong thời gian qua. Nhiều di tích lịch sử - văn hóa đã được trùng tu, tôn tạo và đưa vào khai thác phục vụ phát triển du lịch và giáo dục truyền thống. Hệ thống bảo tàng, nhà văn hóa, trung tâm văn hóa nghệ thuật ngày càng được đầu tư và nâng cấp, góp phần nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của người dân và quảng bá các giá trị văn hóa của thành phố.

Những hạn chế, tồn tại

Mặc dù có nhiều tiềm năng và đạt được một số kết quả nhất định, nhưng sự phát triển công nghiệp văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều hạn chế.

Thứ nhất, tiềm năng của hệ thống di sản văn hóa vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Nhiều di tích, công trình kiến trúc và giá trị văn hóa truyền thống chưa được phát huy đúng mức trong việc xây dựng các sản phẩm du lịch và dịch vụ văn hóa có sức hấp dẫn cao. “Cơ sở vật chất, các thiết chế hiện đại tầm quốc tế, các tổ hợp giải trí đa chức năng còn thiếu” (Võ Mạnh Hảo, 2024).

Thứ hai, Thành phố vẫn thiếu những sản phẩm công nghiệp văn hóa có giá trị kinh tế cao và có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Phần lớn các sản phẩm văn hóa hiện nay vẫn mang tính nhỏ lẻ, thiếu tính sáng tạo và chưa được đầu tư bài bản. Việc xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm văn hóa của thành phố còn hạn chế, chưa tạo được dấu ấn mạnh mẽ trên thị trường.

Thứ ba, nguồn nhân lực sáng tạo trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa cũng còn nhiều hạn chế. “Lực lượng lao động chưa đáp ứng kỹ năng và chuyên môn phù hợp để thích ứng, vận hành hiệu quả các mô hình tổ chức, kinh doanh trong thời đại công nghệ” (Võ Mạnh Hảo, 2024). Mặc dù thành phố có nhiều cơ sở đào tạo về nghệ thuật và truyền thông, nhưng việc đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu cho các ngành công nghiệp sáng tạo vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn. Đội ngũ nhân lực có khả năng kết hợp giữa sáng tạo nghệ thuật với quản trị kinh doanh và công nghệ còn thiếu.

Thứ tư, cơ chế và chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa vẫn chưa thật sự đồng bộ và hiệu quả. Các chính sách khuyến khích đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo và phát triển thị trường văn hóa còn thiếu tính đột phá. “Tình trạng vi phạm bản quyền, tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ vẫn còn. Các cơ chế chính sách, ưu đãi về thuế… chưa tạo động lực để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực văn hóa” (Võ Mạnh Hảo, 2024). Sự liên kết giữa các ngành văn hóa, du lịch, truyền thông và công nghệ vẫn chưa chặt chẽ, dẫn đến việc khai thác tiềm năng công nghiệp văn hóa chưa đạt hiệu quả như mong muốn.

Từ những phân tích trên có thể thấy rằng Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều tiềm năng để trở thành trung tâm phát triển công nghiệp văn hóa của cả nước. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả những tiềm năng này, cần có những giải pháp đồng bộ về cơ chế chính sách, phát triển nguồn nhân lực sáng tạo và xây dựng các sản phẩm văn hóa có giá trị kinh tế cao, qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới.

2.3. Giải pháp triển khai quan điểm Đại hội XIV của Đảng về phát triển công nghiệp văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Về điều kiện triển khai quan điểm Đại hội XIV về phát triển công nghiệp văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.

Để triển khai hiệu quả quan điểm Đại hội XIV của Đảng về phát triển công nghiệp văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh sau khi sáp nhập, cần bảo đảm đồng bộ nhiều điều kiện nền tảng, trong đó có bốn điều kiện quan trọng sau:

(1) Thể chế, cơ chế và chính sách đặc thù phù hợp với vị thế mới của Thành phố Hồ Chí Minh sau sáp nhập.

Khi không gian phát triển được mở rộng, Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ mà còn có khả năng trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa hàng đầu cả nước và khu vực. Vì vậy, cần cụ thể hóa quan điểm của Đại hội XIV về phát triển công nghiệp văn hóa thành các chương trình, đề án, kế hoạch hành động sát với thực tiễn địa phương. Thành phố cần có cơ chế khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, thời trang, thiết kế, mỹ thuật, quảng cáo, xuất bản, trò chơi điện tử, du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn và nội dung số. Bên cạnh đó, cần tháo gỡ các rào cản về thủ tục hành chính, cấp phép tổ chức sự kiện, sử dụng không gian công cộng, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, cơ chế hợp tác công - tư và chính sách thuế, tín dụng, đất đai cho doanh nghiệp sáng tạo. Một hệ thống chính sách linh hoạt, minh bạch và có tính cạnh tranh sẽ tạo môi trường thuận lợi để các chủ thể văn hóa mạnh dạn đầu tư, sáng tạo và thương mại hóa sản phẩm văn hóa.

(2) Hạ tầng văn hóa, hạ tầng số và không gian sáng tạo

Công nghiệp văn hóa chỉ có thể phát triển mạnh khi có hệ sinh thái vật chất và công nghệ đủ hiện đại. Sau sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh có thêm dư địa để quy hoạch các không gian văn hóa mới, kết nối trung tâm đô thị với các vùng phụ cận, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu du lịch, làng nghề, di tích lịch sử và cộng đồng dân cư. Thành phố cần đầu tư nâng cấp nhà hát, bảo tàng, rạp chiếu phim, trung tâm triển lãm, phố đi bộ, công viên văn hóa, không gian nghệ thuật cộng đồng; đồng thời phát triển các khu sáng tạo, trung tâm thiết kế, studio sản xuất nội dung số, phim trường, sàn giao dịch sản phẩm văn hóa và nền tảng phân phối trực tuyến. Hạ tầng số giữ vai trò đặc biệt quan trọng, bởi nhiều sản phẩm văn hóa hiện nay được sản xuất, truyền thông và tiêu thụ trên môi trường số. Do đó, việc phát triển dữ liệu văn hóa, bản đồ số di sản, thư viện số, bảo tàng số, nền tảng quảng bá du lịch văn hóa và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong sáng tạo nội dung sẽ giúp Thành phố nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế sáng tạo.

(3) Nguồn nhân lực sáng tạo, quản trị và kinh doanh văn hóa

Công nghiệp văn hóa không chỉ cần nghệ sĩ, nhà sáng tạo mà còn cần đội ngũ quản lý, nhà sản xuất, chuyên gia truyền thông, luật sư sở hữu trí tuệ, chuyên gia công nghệ, nhà đầu tư, nhà tổ chức sự kiện và nhân lực am hiểu thị trường. Thành phố Hồ Chí Minh là nơi tập trung nhiều trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp truyền thông, nghệ thuật và công nghệ, vì vậy cần phát huy lợi thế này để hình thành mạng lưới đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa chất lượng cao. Các cơ sở giáo dục cần đổi mới chương trình đào tạo theo hướng liên ngành giữa văn hóa, nghệ thuật, kinh tế, công nghệ và quản trị. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa nhà trường, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để sinh viên, nghệ sĩ trẻ, nhà thiết kế, lập trình viên, nhà làm phim có cơ hội thực hành, khởi nghiệp và tham gia thị trường. Đặc biệt, cần chú trọng bồi dưỡng năng lực số, tư duy bản quyền, kỹ năng kinh doanh, khả năng hội nhập quốc tế và ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho đội ngũ sáng tạo trẻ.

(4) Liên kết vùng, thị trường tiêu thụ và bản sắc văn hóa đô thị. Sau sáp nhập, Thành phố Hồ Chí Minh có điều kiện mở rộng không gian phát triển, kết nối mạnh hơn với Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và các trung tâm kinh tế - văn hóa trong nước, quốc tế. Do đó, phát triển công nghiệp văn hóa không thể chỉ giới hạn trong phạm vi hành chính, mà cần đặt trong chiến lược liên kết vùng và hội nhập toàn cầu. Thành phố cần xây dựng các chuỗi giá trị văn hóa gắn với du lịch, thương mại, giáo dục, công nghệ, dịch vụ giải trí và kinh tế ban đêm. Các sản phẩm văn hóa phải vừa phản ánh bản sắc năng động, nghĩa tình, sáng tạo của Thành phố Hồ Chí Minh, vừa khai thác giá trị di sản, lịch sử, cộng đồng cư dân đa dạng và không gian văn hóa mới sau sáp nhập. Đồng thời, cần phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm văn hóa một cách lành mạnh, nâng cao thị hiếu thẩm mỹ của công chúng, bảo vệ quyền lợi người sáng tạo và chống lại các sản phẩm phản văn hóa, lai căng, thương mại hóa cực đoan.

Khi hội đủ các điều kiện về thể chế, hạ tầng, nhân lực và thị trường, Thành phố Hồ Chí Minh có thể hiện thực hóa quan điểm Đại hội XIV, đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng bền vững, góp phần xây dựng đô thị văn minh, hiện đại, giàu bản sắc.

Từ những tiềm năng, thực trạng và các hạn chế trong phát triển công nghiệp văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh thời gian qua, việc triển khai hiệu quả quan điểm của Đại hội XIV về phát triển công nghiệp văn hóa đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ, toàn diện và phù hợp với đặc thù của đô thị lớn nhất cả nước. Trên cơ sở đó, đề xuất một số giải pháp trọng tâm sau:

Một là, nâng cao nhận thức về vai trò của công nghiệp văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội

Một trong những nguyên nhân dẫn đến việc phát triển công nghiệp văn hóa chưa tương xứng với tiềm năng là nhận thức về vai trò của lĩnh vực này ở một số cấp, ngành và trong xã hội vẫn còn hạn chế. Vì vậy, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò và ý nghĩa của công nghiệp văn hóa trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Các cấp chính quyền cần quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về phát triển công nghiệp văn hóa gắn với xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới. Đồng thời, cần tăng cường phổ biến kiến thức về kinh tế sáng tạo, kinh tế văn hóa cho các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng nhằm tạo sự đồng thuận và thúc đẩy sự tham gia rộng rãi của xã hội vào phát triển công nghiệp văn hóa. Bên cạnh đó, việc nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của di sản văn hóa, bản sắc văn hóa dân tộc và tầm quan trọng của các sản phẩm văn hóa sáng tạo cũng là yếu tố quan trọng để tạo nền tảng xã hội vững chắc cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa.

Hai là, hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp văn hóa

Để khắc phục những hạn chế về cơ chế và chính sách hiện nay, Thành phố Hồ Chí Minh cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. Trước hết, cần xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa của thành phố gắn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch đô thị. Chiến lược này cần xác định rõ các ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm có lợi thế phát triển như điện ảnh, quảng cáo, thiết kế, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa và sản xuất nội dung số. Bên cạnh đó, thành phố cần ban hành các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai và hỗ trợ tài chính đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế khuyến khích hợp tác công - tư trong phát triển các dự án văn hóa, nhằm huy động hiệu quả nguồn lực từ khu vực tư nhân.

Ba là, khai thác hiệu quả hệ thống di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch

Việc khai thác chưa hiệu quả các giá trị di sản văn hóa là một trong những hạn chế lớn trong phát triển công nghiệp văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh. Do đó, cần có các giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy hiệu quả các di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch văn hóa. Thành phố cần tăng cường đầu tư cho công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa, đồng thời xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng dựa trên các giá trị di sản. Việc kết hợp giữa bảo tồn di sản với phát triển các dịch vụ du lịch, tổ chức sự kiện văn hóa, lễ hội truyền thống sẽ góp phần nâng cao giá trị kinh tế của di sản. Ngoài ra, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong việc giới thiệu và quảng bá di sản văn hóa, chẳng hạn như số hóa di tích, xây dựng bảo tàng số, phát triển các ứng dụng du lịch thông minh và trải nghiệm thực tế ảo. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn tạo ra các sản phẩm văn hóa mới hấp dẫn đối với du khách.

Bốn là, phát triển nguồn nhân lực sáng tạo trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa

Nguồn nhân lực sáng tạo là yếu tố quyết định đối với sự phát triển của công nghiệp văn hóa. Vì vậy, Thành phố Hồ Chí Minh cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghiệp sáng tạo. Trước hết, cần nâng cao chất lượng đào tạo tại các cơ sở giáo dục và đào tạo về nghệ thuật, thiết kế, truyền thông, điện ảnh và các lĩnh vực sáng tạo khác. Chương trình đào tạo cần được đổi mới theo hướng gắn kết chặt chẽ giữa lý thuyết và thực tiễn, đồng thời tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp và tổ chức quốc tế. Bên cạnh đó, thành phố cần có chính sách thu hút và đãi ngộ nhân tài trong lĩnh vực sáng tạo văn hóa, khuyến khích các nghệ sĩ, nhà sáng tạo và chuyên gia tham gia vào các dự án phát triển công nghiệp văn hóa. Việc xây dựng các không gian sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo và khu công nghiệp văn hóa cũng sẽ góp phần tạo môi trường thuận lợi cho các hoạt động sáng tạo.

Năm là, thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp văn hóa. Thành phố Hồ Chí Minh cần đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ số trong sản xuất, phân phối và quảng bá các sản phẩm văn hóa. Các nền tảng số, mạng xã hội và công nghệ truyền thông hiện đại có thể giúp mở rộng thị trường cho các sản phẩm văn hóa, đồng thời tạo ra nhiều hình thức sáng tạo mới như nghệ thuật số, phim trực tuyến, trò chơi điện tử và các sản phẩm văn hóa số. Ngoài ra, cần khuyến khích các doanh nghiệp công nghệ và các startup tham gia vào lĩnh vực công nghiệp văn hóa, thúc đẩy sự kết hợp giữa sáng tạo văn hóa và công nghệ số. Điều này sẽ góp phần hình thành các mô hình kinh doanh mới và nâng cao giá trị gia tăng của các sản phẩm văn hóa.

Sáu là, phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa

Để khắc phục tình trạng thiếu các sản phẩm văn hóa có giá trị kinh tế cao, Thành phố Hồ Chí Minh cần chú trọng phát triển thị trường sản phẩm và dịch vụ văn hóa. Trước hết, cần đa dạng hóa các loại hình sản phẩm văn hóa, từ nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật đến các sản phẩm sáng tạo như thiết kế, thời trang, quảng cáo và truyền thông. Đồng thời, cần chú trọng xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm văn hóa của thành phố nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, cần tăng cường tổ chức các sự kiện văn hóa, lễ hội, hội chợ và triển lãm nhằm quảng bá các sản phẩm văn hóa và tạo cơ hội giao lưu, hợp tác giữa các doanh nghiệp trong lĩnh vực này.

Bảy là, tăng cường hợp tác quốc tế và huy động nguồn lực xã hội

Phát triển công nghiệp văn hóa đòi hỏi sự tham gia của nhiều chủ thể trong xã hội. Vì vậy, Thành phố Hồ Chí Minh cần đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động văn hóa và huy động nguồn lực từ các doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân. Thành phố cũng cần tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hóa thông qua việc tham gia các mạng lưới sáng tạo toàn cầu, hợp tác với các tổ chức văn hóa quốc tế và tổ chức các sự kiện văn hóa quốc tế. Điều này không chỉ giúp quảng bá hình ảnh của thành phố mà còn tạo điều kiện để học hỏi kinh nghiệm và tiếp cận với các mô hình phát triển công nghiệp văn hóa tiên tiến trên thế giới. Đồng thời, việc thu hút đầu tư từ khu vực tư nhân và các nhà đầu tư quốc tế vào các dự án văn hóa - sáng tạo cũng sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của công nghiệp văn hóa tại thành phố.

3. Kết luận

Phát triển công nghiệp văn hóa là một trong những định hướng quan trọng được nhấn mạnh trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Đại hội XIV đã khẳng định sự cần thiết phải gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học - công nghệ và mở rộng thị trường sản phẩm, dịch vụ văn hóa. Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều tiềm năng và lợi thế để phát triển công nghiệp văn hóa trở thành một ngành kinh tế quan trọng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc phát triển lĩnh vực này vẫn còn nhiều hạn chế liên quan đến cơ chế chính sách, nguồn nhân lực sáng tạo, khai thác giá trị di sản và khả năng hình thành các sản phẩm văn hóa có giá trị kinh tế cao. Vì vậy, việc triển khai đồng bộ các giải pháp như nâng cao nhận thức xã hội, hoàn thiện chính sách, phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy chuyển đổi số, mở rộng thị trường văn hóa và tăng cường hợp tác quốc tế là những yêu cầu cấp thiết. Thực hiện hiệu quả, những giải pháp này sẽ góp phần thúc đẩy công nghiệp văn hóa phát triển mạnh mẽ, đóng góp tích cực vào sự phát triển bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên phát triển mới.

_________________

Ngày nhận bài: 8-3-2026; Ngày bình duyệt:28-4-2026; Ngày quyết định đăng: 5-5-2026.

Email tác giả: tttuoi@sgu.edu.vn

Tài liệu tham khảo

Bộ Chính trị (2022). Nghị quyết số 31-NQ/TW ngày 30-12-2022 về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7-1-2026 về phát triển văn hóa Việt Nam.

Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh (2025a). Thành phố Hồ Chí Minh đón gần 8,6 triệu lượt khách quốc tế trong năm 2025. https://www.hcmcpv.org.vn

Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh (2025b). Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, ngày 15-10-2025.

ĐCSVN (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN (2026b). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Thống kê Thành phố Hồ Chí Minh (2025). Thông cáo báo chí về tình hình kinh tế - xã hội Thành phố Hồ Chí Minh năm 2025.

Võ Mạnh Hảo (2024). Thành phố Hồ Chí Minh phát triển công nghiệp văn hóa. Báo Nhân dân. https://nhandan.vn.