Hội thảo khoa học “Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới – Những vấn đề lý luận và thực tiễn”

Chủ trì hội thảo có các đồng chí: PGS, TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; GS, TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS, TS Nguyễn Duy Bắc, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương.

Dự hội thảo có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: PGS, TS Lê Hải Bình, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; Vũ Đại Thắng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội; lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương cùng nhiều nhà khoa học trong và ngoài Học viện.

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, PGS, TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Hội thảo được tổ chức nhằm quán triệt và cụ thể hóa các ý kiến chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về nghiên cứu xây dựng thí điểm xã, phường xã hội chủ nghĩa. Đây là vấn đề hệ trọng, mới và khó, đòi hỏi nhận thức thấu đáo với sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn.

Trong bối cảnh cả nước đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cùng với yêu cầu đổi mới quản trị theo hướng dựa trên dữ liệu, công nghệ, kết quả đầu ra và trách nhiệm giải trình, việc nghiên cứu, thí điểm xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.

Sau gần 100 năm lãnh đạo cách mạng và gần 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, nhận thức, lý luận của Đảng về mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam ngày càng được bổ sung, phát triển và hoàn thiện.

Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng xác định rõ mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam được cấu thành bởi ba trụ cột lớn: nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

Theo PGS, TS Đoàn Minh Huấn, các đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa Việt Nam đều hướng tới mục tiêu lấy chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của con người làm trung tâm.

Vì vậy, chủ nghĩa xã hội chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiện thực hóa trong đời sống hằng ngày của nhân dân. Trong tiến trình đó, xã, phường - cấp chính quyền gần dân nhất - phải trở thành không gian quan trọng nhất để chuyển hóa các nguyên lý và giá trị của chủ nghĩa xã hội Việt Nam từ tầm nhìn vĩ mô thành thực tiễn cụ thể.

Việt Nam hiện đã tích lũy được nhiều tiền đề thực tiễn để chuyển từ mô hình “quản lý hành chính” sang “quản trị phát triển cộng đồng.” Việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa vì thế không chỉ cần thiết mà còn phù hợp với yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Đồng chí nhấn mạnh, mục tiêu đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiện thực hóa trong những không gian sống cụ thể, nơi người dân trực tiếp cảm nhận được chất lượng quản trị, mức độ công bằng, chất lượng dịch vụ công, môi trường văn hóa và điều kiện phát triển con người.

Từ góc độ định hướng xây dựng mô hình, đồng chí gợi mở nhiều nội dung quan trọng, trong đó nhấn mạnh xã, phường xã hội chủ nghĩa phải là nơi hiện thực hóa dân chủ thực chất, phát triển kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội, xây dựng môi trường văn hóa giàu bản sắc, lấy con người làm trung tâm, bảo đảm hạnh phúc và cơ hội phát triển toàn diện cho mọi người dân. Đồng thời, mô hình này cần được vận hành trên nền tảng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, quản trị hiện đại, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số, bảo đảm chính quyền cơ sở thực sự gần dân, trọng dân, phục vụ nhân dân.

Định hướng lộ trình triển khai, PGS, TS Đoàn Minh Huấn đề xuất cách tiếp cận thận trọng, bài bản, từ nghiên cứu lý luận, xây dựng bộ tiêu chí nền tảng, tổ chức thí điểm, tổng kết thực tiễn, hoàn thiện cơ chế, chính sách đến từng bước nhân rộng, hướng tới hình thành mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa như một cấu phần hữu cơ trong tiến trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Việt Nam hiện đại vào năm 2045. Đồng chí cũng lưu ý cần tránh cả hai khuynh hướng nóng vội, duy ý chí hoặc hình thức hóa, biến mô hình thành phong trào hành chính đơn thuần.

PGS, TS Đoàn Minh Huấn đề nghị các nhà khoa học tập trung làm rõ cơ sở lý luận của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong điều kiện Việt Nam hiện nay; xác định rõ vị trí, vai trò của mô hình này trong tổng thể phát triển đất nước; nghiên cứu xây dựng hệ tiêu chí phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo; đồng thời làm rõ sự khác biệt giữa mô hình xã ở nông thôn và phường ở đô thị, cũng như cơ chế đánh giá, công nhận và lộ trình triển khai phù hợp, khả thi.

Phát biểu tại hội thảo, GS, TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, phát triển mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay là cần thiết và là yêu cầu khách quan. Thực tiễn 40 năm đổi mới cho thấy, nhiều thành tựu phát triển của đất nước được bắt đầu từ sự đổi mới và năng động của cấp cơ sở.

Theo GS, TS Nguyễn Xuân Thắng, xã, phường xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên phát triển mới cần được xây dựng như một cộng đồng dân chủ, pháp quyền, kỷ cương, an toàn, xanh, số, mở, nhân văn, phát triển và hạnh phúc.

Trong đó, dân chủ phải trở thành nền tảng của niềm tin xã hội và sức mạnh cộng đồng; pháp quyền phải gắn với minh bạch và quản trị phục vụ; chuyển đổi số phải góp phần mở rộng dân chủ, nâng cao tính minh bạch và phục vụ người dân tốt hơn.

Đồng thời, mọi chính sách ở cấp cơ sở phải lấy con người làm trung tâm, hướng tới nâng cao chất lượng sống, củng cố gắn kết cộng đồng và tạo điều kiện để người dân phát triển toàn diện.

Hội thảo được tổ chức thành hai phiên làm việc trọng tâm:

- Phiên thứ nhất tập trung trình bày các tham luận chuyên sâu, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh phát triển mới, từ cách tiếp cận lý luận, hệ tiêu chí nhận diện đến những kinh nghiệm và gợi mở từ thực tiễn quản trị địa phương.

- Phiên thứ hai được tổ chức theo hình thức thảo luận bàn tròn, tạo không gian trao đổi đa chiều giữa các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và lãnh đạo địa phương về mô hình tổ chức, phương thức vận hành, cơ chế phối hợp và những điều kiện bảo đảm để xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa phù hợp với thực tiễn Việt Nam.

Phát biểu tại hội thảo, đồng chí Vũ Đại Thắng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cho biết, Hà Nội đang chủ động nghiên cứu xây dựng Đề án thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa với tinh thần bài bản, khoa học và bám sát thực tiễn. Thành phố đã thành lập Ban Chỉ đạo, huy động sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học cùng các sở, ban, ngành để nghiên cứu cơ sở lý luận, pháp lý và kinh nghiệm thực tiễn, hướng tới cụ thể hóa những giá trị tốt đẹp của chế độ xã hội chủ nghĩa ngay từ cấp chính quyền gần dân nhất, nơi mọi chính sách đều hướng đến nâng cao chất lượng cuộc sống và hạnh phúc của người dân. Theo đó, mọi chính sách và hoạt động đều hướng tới người dân, vì hạnh phúc của nhân dân, bảo đảm công bằng, tiến bộ và không để ai bị bỏ lại phía sau.

Đề án cũng hướng tới xây dựng Thủ đô Hà Nội trở thành hình mẫu tiêu biểu về phát triển toàn diện, văn minh, hiện đại, nơi các giá trị văn hiến được gìn giữ và phát huy trong điều kiện mới.

Theo Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội, Đề án xác định mục tiêu tổng quát là xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội “Văn hiến-Văn minh-Hiện đại-Hạnh phúc” thông qua lựa chọn địa bàn để tổ chức thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, từ đó kiểm nghiệm thực tiễn, hoàn thiện cơ chế, chính sách và từng bước nhân rộng trên phạm vi toàn thành phố.

Dự thảo Đề án xây dựng 8 nội dung cốt lõi nhằm nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân, đồng thời xây dựng hệ thống 54 tiêu chí đánh giá hiệu quả triển khai mô hình, bao trùm các lĩnh vực kinh tế, hạ tầng, y tế, giáo dục, văn hóa, môi trường, quốc phòng, an ninh, chuyển đổi số và quản trị xã hội. Dự thảo cũng đề xuất 3 phương án triển khai thí điểm, hướng tới năm 2030 cơ bản xây dựng được mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa đáp ứng yêu cầu phát triển mới, với quy mô dân số khoảng 700.000 người.

Tại Hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia và đại biểu đã tập trung thảo luận, làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong điều kiện phát triển mới của đất nước. Các ý kiến cho rằng, cần tiếp tục luận giải sâu sắc cơ sở lý luận của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; làm rõ nội hàm của các khái niệm như con người xã hội chủ nghĩa, cộng đồng xã hội chủ nghĩa, văn hóa xã hội chủ nghĩa cũng như những đặc điểm của mô hình phù hợp với điều kiện phát triển thực tiễn hiện nay.

Nhiều tham luận nhấn mạnh yêu cầu xác định rõ vị trí, vai trò của xã, phường xã hội chủ nghĩa trong tổng thể mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam; đồng thời phân tích sâu cách tiếp cận từ cơ sở, từ thí điểm đến nhân rộng nhằm từng bước hình thành mô hình quản trị cộng đồng mang bản sắc Việt Nam. Các đại biểu cho rằng cấp xã, phường không chỉ là nơi tổ chức thực thi chính sách mà còn là không gian trực tiếp phản ánh chất lượng quản trị, mức độ dân chủ, công bằng xã hội và chất lượng sống của người dân.

Phát biểu tổng kết hội thảo, PGS, TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện nhấn mạnh, sau thời gian làm việc khẩn trương, nghiêm túc, với nhiều ý kiến tâm huyết, giàu giá trị lý luận và thực tiễn, Hội thảo đã hoàn thành toàn bộ nội dung chương trình đề ra, đạt được những kết quả quan trọng bước đầu trong việc định hình nhận thức về mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không chỉ là một định hướng mang tính chiến lược, mà còn là bước đi đột phá trong tiến trình hiện thực hóa mục tiêu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Đây được xác định là không gian gần dân nhất, nơi các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước được kiểm nghiệm trực tiếp bằng hiệu quả quản trị, chất lượng phục vụ và mức độ thụ hưởng thực tế của người dân. Chính từ cấp cơ sở, những giá trị của chủ nghĩa xã hội sẽ được cụ thể hóa bằng những thay đổi thiết thực, hữu hình trong đời sống hằng ngày.

Đồng chí nhấn mạnh, xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa không thể được tiếp cận theo tư duy đồng loạt, cứng nhắc, mà cần triển khai theo lộ trình bài bản, có trọng tâm, trọng điểm, thông qua mô hình thí điểm phù hợp với điều kiện thực tiễn từng địa phương. Quá trình này đồng thời phải gắn với việc xây dựng hệ tiêu chí khoa học, linh hoạt, phản ánh đúng đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, vừa bảo đảm định hướng phát triển thống nhất, vừa tôn trọng sự đa dạng về điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội, đặc trưng vùng miền và cộng đồng dân cư.

PGS, TS Đoàn Minh Huấn đề nghị Ban Tổ chức tiếp tục tổng hợp, chắt lọc các ý kiến khoa học, hoàn thiện cơ sở lý luận, xây dựng khung tiêu chí chung về mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, bảo đảm tính thống nhất trong định hướng nhưng vẫn tạo dư địa cho sự sáng tạo, linh hoạt trong tổ chức thực hiện ở từng địa phương. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, cụ thể hóa chủ trương thành các mô hình thực tiễn phù hợp, góp phần từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

T.L tổng hợp