Hội thảo khoa học: Đổi mới mô hình đào tạo Cao cấp lý luận chính trị từ truyền thụ kiến thức một chiều sang mô hình “giảng viên - học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới: cơ sở lý luận, thực tiễn và giải pháp triển khai”

LÊ BẢO NGỌC

PGS, TS Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; PGS, TS Nguyễn Duy Bắc, Phó Giám đốc Học viện đồng chủ trì Hội thảo.

Tham dự Hội thảo có các đồng chí đại diện các ban, bộ, ngành Trung ương, các nhà khoa học và đông đảo cán bộ, quản lý, giảng viên trong toàn hệ thống Học viện.

Phát biểu khai mạc và định hướng tại Hội thảo, PGS, TS Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh vị trí, nhiệm vụ đặc biệt quan trọng và mang tính truyền thống cốt lõi của Học viện qua câu nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh lúc sinh thời: “Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”. Trong suốt tiến trình lịch sử cách mạng, mô hình đào tạo hiện hữu của Học viện đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử khi đóng góp vào công tác đào tạo cán bộ, góp phần củng cố vững chắc bản lĩnh chính trị, nền tảng tư tưởng, nâng cao nhận thức lý luận, đường lối của Đảng, tạo một mặt bằng tư duy thống nhất cho cán bộ trong toàn hệ thống chính trị, đồng thời chuẩn hóa phương pháp tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.

Đồng chí khẳng định, chương trình Cao cấp lý luận chính trị luôn giữ vị trí đặc biệt trong hệ thống đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Đảng. Đây không đơn thuần là chương trình trang bị tri thức lý luận chính trị mà còn rèn luyện bản lĩnh chính trị, tư duy chiến lược, phương pháp lãnh đạo và năng lực tổ chức thực tiễn cho đội ngũ lãnh đạo, quản lý. Dù vậy, đối tượng học viên ngày nay phần lớn là những cán bộ đã kinh qua nhiều vị trí công tác, giàu kinh nghiệm thực tiễn, đang đối diện với những bài toán quản trị công rất mới như phát triển kinh tế số, an ninh phi truyền thống, truyền thông xã hội, quản trị đa chủ thể và quản trị địa phương trong điều kiện chính quyền địa phương hai cấp. Từ yêu cầu đó, việc đổi mới mô hình đào tạo, chuyển từ phương thức truyền thụ tri thức một chiều sang mô hình giảng viên và học viên cùng tham gia kiến tạo tri thức mới, tạo lập giá trị mới trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Học viện trong giai đoạn hiện nay.

PGS, TS Đoàn Minh Huấn chỉ rõ, bối cảnh thế giới và đất nước hiện nay đang chuyển dịch với tốc độ chưa từng có. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là AI tạo sinh, đang thay thế mạnh mẽ vai trò truyền đạt thông tin đơn thuần của giảng viên. Chuyển đổi số lan tỏa vào quản trị quốc gia đòi hỏi tư duy phân cấp, phân quyền mạnh mẽ và năng lực hành động công vụ toàn diện. Yêu cầu kiểm soát quyền lực, liêm chính, trách nhiệm giải trình và kiến tạo đồng thuận xã hội ngày càng trở nên thực chất.

Trên cơ sở định hướng chiến lược đó, PGS, TS Đoàn Minh Huấn yêu cầu Hội thảo tập trung trí tuệ, làm rõ mục tiêu tổng quát của Đề án: Xây dựng mô hình đào tạo Cao cấp lý luận chính trị hiện đại, thực chất, lấy chuẩn đầu ra năng lực làm trung tâm. Ở đó, giảng viên và học viên phải cùng nhau đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới dựa trên sự tích hợp nhuần nhuyễn giữa khung lý luận chính trị, kinh nghiệm thực địa, công nghệ dữ liệu lớn và AI dưới sự kiểm soát an toàn, có trách nhiệm chính trị cao.

Tại Hội thảo, PGS, TS Nguyễn Duy Bắc, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã trình bày tóm tắt báo cáo Đề án: “Đổi mới mô hình đào tạo Cao cấp lý luận chính trị từ truyền thụ kiến thức một chiều sang mô hình “Giảng viên - Học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới”, phân tích sâu sắc về cơ sở lý luận, chính trị và thực tiễn và những định hướng lớn trong quá trình chuyển đổi mô hình đào tạo của Học viện. Đề án hướng tới mục tiêu xây dựng và triển khai mô hình đào tạo Cao cấp lý luận chính trị theo hướng hiện đại, thực chất, lấy chuẩn đầu ra năng lực làm trung tâm. Trong mô hình đó, giảng viên và học viên đồng kiến tạo tri thức, giá trị mới trên nền tảng lý luận chính trị, kinh nghiệm thực tiễn, tình huống lãnh đạo, giáo dục trải nghiệm thực địa, dữ liệu, AI và phương pháp huấn luyện hiện đại.

Đề án thiết kế Mô hình 8 cấu phần đồng kiến tạo, chu trình vận hành 5 pha liên tục và mô hình mới định hướng rõ ràng thông qua 11 nhóm chuẩn đầu ra cốt lõi về năng lực. Một điểm nhấn quan trọng của mô hình này là việc tái định vị toàn diện vai trò của các chủ thể: Giảng viên: chuyển từ người truyền đạt nội dung đơn thuần sang người thiết kế module, mở khung lý luận, điều phối đối thoại, phản tư và phản hồi phát triển năng lực học viên; Học viên: chuyển từ người tiếp nhận thụ động sang chủ thể thực tiễn mang dữ liệu, kinh nghiệm vào lớp; chủ động phản tư vượt qua chủ nghĩa kinh nghiệm và xây dựng kế hoạch ứng dụng sau đào tạo; Quản lý đào tạo: Chuyển mạnh từ quản lý hành chính lớp học sang quản trị chất lượng theo chu trình tích hợp Giảng đường - Thực địa - Tình huống, xây dựng học liệu số và kiểm soát việc dùng AI.

Đề án khẳng định AI là công cụ hỗ trợ giảng viên, học viên, huấn luyện viên và quản lý đào tạo. AI có thể hỗ trợ chuẩn bị học liệu, thiết kế tình huống, tóm tắt tài liệu, mô phỏng phản biện, rà soát sản phẩm, quản lý học liệu và dữ liệu đánh giá. Tuy nhiên, AI phải được sử dụng minh bạch, có kiểm chứng, bảo đảm an toàn dữ liệu, liêm chính học thuật, đúng chính trị, đúng pháp luật và không thay thế trách nhiệm con người.

Hội thảo nhận được nhiều ý kiến tham luận, thảo luận sôi nổi của các chuyên gia, nhà khoa học. Nội dung thảo luận tập trung làm rõ các vấn đề sau:

Thứ nhất, Hội thảo đã làm rõ tính cấp thiết của việc đổi mới mô hình đào tạo thông qua sự gắn kết biện chứng giữa lý luận và thực tiễn.

Về cơ sở lý luận, tri thức mới không còn được truyền thụ một chiều mà được hình thành từ giáo dục, thúc đẩy tư duy phản tư, phản biện và học tập chuyển hóa để vượt qua chủ nghĩa kinh nghiệm. Về cơ sở chính trị, Đề án quán triệt sâu sắc chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị tổng kết năm 2025 nhằm hình thành tổ hợp năng lực quản trị hiện đại, lấy “Giá trị công” làm chuẩn quy chiếu đạo đức. Về cơ sở thực tiễn, bối cảnh bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số quốc gia và yêu cầu kiểm soát quyền lực, liêm chính công vụ đòi hỏi học viên - những cán bộ dày dạn kinh nghiệm - phải là chủ thể chủ động mang tư liệu thực tế vào lớp học. Từ đó, mô hình giúp chuyển hóa lý luận thành năng lực hành động thực chất trong kỷ nguyên mới.

Thứ hai, Hội thảo thống nhất cao rằng, ý nghĩa của cuộc chuyển đổi này gồm 4 bước ngoặt lớn: Từ học để biết sang học để làm được; Từ tiếp nhận thụ động sang chủ động kiến tạo; Từ lớp học khép kín sang hệ sinh thái học tập mở; Từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực và mức độ chuyển hóa vào thực tiễn hành động công vụ. Các đại biểu đã phân tích sâu sắc sơ đồ so sánh giữa hai mô hình:

Về triết lý đào tạo và vai trò chủ thể (giảng viên và học viên): Mô hình cũ chú trọng trang bị kiến thức, nghe giảng và ghi nhớ, biến giảng viên thành người truyền đạt nội dung duy nhất và học viên thành người nghe thụ động. Mô hình đổi mới hướng tới huấn luyện năng lực, đồng kiến tạo; giảng viên là người thiết kế học tập, mở khung lý luận; học viên là chủ thể trưởng thành mang theo kinh nghiệm, dữ liệu, câu hỏi và trách nhiệm hành động.

Về phương thức và không gian vận hành: Chuyển đổi từ quan hệ một chiều sang tương tác hai chiều (cùng trao đổi, phản biện). Phương pháp đào tạo chuyển từ thuyết giảng, học thuộc sang giải quyết tình huống, mô phỏng, phân vai, phản biện và thiết kế đề án. Không gian học tập không còn bó hẹp trên giảng đường mà mở rộng ra thực địa, doanh nghiệp, bảo tàng và các trung tâm đổi mới sáng tạo.

Về công nghệ và đánh giá đầu ra: Thực địa cũ nặng về tham quan, ít tích hợp AI; thực địa mới có mục tiêu, nhiệm vụ và sản phẩm rõ ràng, sử dụng AI và dữ liệu có kiểm soát. Đánh giá kết quả chuyển từ thi viết bài thu hoạch tái hiện tri thức sang đánh giá theo chuẩn năng lực và sản phẩm đầu ra. Giá trị đầu ra của mô hình mới hướng tới bản lĩnh chính trị vững vàng đi đôi với tư duy chiến lược, năng lực phân tích, ra quyết định, thiết kế chính sách và kiểm soát rủi ro.

Thứ ba, góp ý, hoàn thiện nội hàm, các thành tố cốt lõi và cơ chế vận hành của mô hình đồng kiến tạo.

Các nhà khoa học đánh giá rất cao thiết kế mang tính hệ thống của Mô hình 8 cấu phần đồng kiến tạo, tính khả thi của chu trình vận hành 5 pha liên tục và mô hình mới định hướng rõ ràng thông qua 11 nhóm chuẩn đầu ra cốt lõi về năng lực. Một điểm nhấn quan trọng được các đại biểu phân tích là việc tái định vị toàn diện vai trò của các chủ thể: Giảng viên: chuyển từ người truyền đạt nội dung đơn thuần sang người thiết kế module, mở khung lý luận, điều phối đối thoại, phản tư và phản hồi phát triển năng lực học viên; Học viên: chuyển từ người tiếp nhận thụ động sang chủ thể thực tiễn mang dữ liệu, kinh nghiệm vào lớp; chủ động phản tư vượt qua chủ nghĩa kinh nghiệm và xây dựng kế hoạch ứng dụng sau đào tạo; Quản lý đào tạo: Chuyển mạnh từ quản lý hành chính lớp học sang quản trị chất lượng theo chu trình tích hợp Giảng đường - Thực địa - Tình huống, xây dựng học liệu số và kiểm soát việc dùng AI.

Thứ tư, đột phá về phương pháp và công nghệ:

Tại Hội thảo, các tham luận đi sâu vào cấu trúc chuẩn của mỗi tình huống đào tạo, yêu cầu phải thiết kế đủ 5 cấp độ từ thấp đến cao; học tập thực địa phải là một “đơn vị học tập thực chất”, có mục tiêu, nhiệm vụ và sản phẩm rõ ràng, không phải hoạt động tham quan.

Hội thảo thống nhất nguyên tắc cốt lõi khi đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào đào tạo lý luận chính trị: “AI hỗ trợ – con người quyết định; AI gợi ý - con người kiểm chứng; AI mở rộng dữ liệu – con người chịu trách nhiệm”. AI hỗ trợ giảng viên thiết kế học liệu, hỗ trợ học viên tóm tắt tài liệu, mô phỏng phản biện nhưng phải kiểm soát nghiêm ngặt 5 rủi ro lớn: Chính trị (thông tin sai lệch); Pháp lý (bảo mật, bản quyền); Nhận thức (lệ thuộc); Học thuật (sao chép, gian lận); Đạo đức (né trách nhiệm).

Đồng thời, công tác đánh giá kết quả học tập sẽ chuyển trục hoàn toàn: thay vì bài thi cuối khóa đánh giá 1 chiều theo cách tái hiện tri thức, mô hình mới phối hợp đa chủ thể đánh giá dựa trên: Sản phẩm năng lực + Hồ sơ thực địa + Chuyên cần và Nhật ký phản tư cá nhân + Kế hoạch ứng dụng và tác động thực tế sau đào tạo.

Thứ năm, kiến nghị các điều kiện về nhân lực, thể chế, hạ tầng số và lộ trình các bước triển khai thí điểm đến nhân rộng toàn hệ thống.

Để Đề án đi vào thực tiễn, Hội thảo đã làm rõ các điều kiện bảo đảm vững chắc bao gồm: Thống nhất nhận thức và chỉ đạo; Hoàn thiện chương trình và ngân hàng tình huống; Đào tạo nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên và huấn luyện viên; Nâng cao trách nhiệm học tập của học viên; Phát triển nền tảng số, AI an toàn thông tin và thiết lập mạng lưới đối tác thực địa rộng khắp.

Lộ trình triển khai Đề án được hoạch định khoa học qua 4 giai đoạn cụ thể:

+ Giai đoạn 1 (Chuẩn bị): Hoàn thiện khung mô hình, chuẩn đầu ra, xây dựng ngân hàng tình huống ban đầu và ban hành hướng dẫn sử dụng AI.

+ Giai đoạn 2 (Thí điểm): Áp dụng trực tiếp tại một số lớp học và môn học cụ thể; đồng bộ hóa chu trình Tình huống - Thực địa - Sản phẩm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của AI và lập báo cáo đánh giá.

+ Giai đoạn 3 (Mở rộng): Nhân rộng ra nhiều lớp học, hoàn thiện Ngân hàng tình huống đầy đủ, đưa sản phẩm năng lực vào hệ thống đánh giá chính thức và chuẩn hóa quy trình.

+ Giai đoạn 4 (Thể chế hóa): Ban hành hướng dẫn chính thức, xây dựng chuẩn năng lực giảng viên đồng kiến tạo, tiến hành đánh giá tác động định kỳ và cập nhật mô hình phù hợp với thực tiễn.

Phát biểu tổng kết Hội thảo, PGS, TS Đoàn Minh Huấn đã đúc kết nội dung cốt lõi, khẳng định giá trị trường tồn và tầm vóc của Đề án Đổi mới mô hình đào tạo Cao cấp lý luận chính trị là tất yếu, xuất phát từ nhiệm vụ tối thượng là xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý đáp ứng kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Đề án làm cho lý luận trở thành thế giới quan, phương pháp luận và năng lực hành động thực tế; giữ vững nền tảng chính trị – tư tưởng là nguyên tắc bất biến, tuyệt đối không suy giảm tính đảng, tính lý luận.

Đồng chí khẳng định những ý kiến đóng góp tại Hội thảo của các nhà khoa học, các chuyên gia và các nhà quản lý là hết sức quý báu. Đồng chí đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, trí tuệ của các đại biểu và nhấn mạnh rằng các tham luận, ý kiến thảo luận đã cung cấp những luận cứ khoa học quan trọng, gợi mở giá trị thực tiễn sâu sắc, là nguồn thông tin, tư liệu hữu ích và là cơ sở vững chắc cho Đề án Đổi mới mô hình đào tạo Cao cấp lý luận chính trị.