Phát huy giá trị văn hóa các dân tộc góp phần xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh ở Việt Nam hiện nay

PGS, TS BÙI THỊ TỈNH
NGUYỄN ĐĂNG AN
Học viện Chính trị Công An nhân dân

1. Mở đầu

Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam đã chứng minh rằng, sức mạnh chiến đấu, chiến thắng mọi kẻ thù xâm lược không chỉ ở vũ khí hiện đại, tiềm lực kinh tế hùng hậu, mà quan trọng hơn là sự hội tụ của tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc. Trong đó, các giá trị văn hóa các dân tộc đóng vai trò là sợi dây liên kết tạo nên bản sắc văn hóa và nuôi dưỡng lòng tự hào, ý thức tự tôn dân tộc. Đây là một trong những yếu tố tạo nên sức mạnh của nền quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân, nâng cao khả năng phòng thủ của đất nước, góp phần đẩy lùi nguy cơ chiến tranh, xung đột, làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch.

Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường, việc phát huy giá trị văn hóa tộc người trong xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Khi các giá trị văn hóa tộc người được được bảo tồn, gìn giữ và phát huy đúng hướng, chúng sẽ trở thành nguồn lực nội sinh, củng cố niềm tin của nhân dân vào vai trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

2. Nội dung

2.1. Vai trò của văn hóa các dân tộc trong xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh ở Việt Nam hiện nay

Giá trị văn hóa các dân tộc là những yếu tố đặc sắc, tiêu biểu trong đời sống của một cộng đồng, được hình thành, tích lũy qua quá trình sinh sống, lao động và sáng tạo. Những giá trị này được cộng đồng các dân tộc thừa nhận, giữ gìn và truyền qua nhiều thế hệ, trở thành mạch nguồn hình thành nên nhân cách, chuẩn mực đạo đức của mỗi cá nhân và cộng đồng. Chính từ nền tảng văn hóa quan trọng này, tinh thần đoàn kết trong đồng bào các dân tộc ngày càng được củng cố, duy trì và tiếp tục phát triển trước những biến động của môi trường tự nhiên, xã hội. Văn hóa dân tộc được ví như “hệ miễn dịch” tự nhiên, phòng ngừa các vấn đề tiêu cực và giảm thiểu xung đột, góp phần giữ vững ổn định an ninh trật tự, hướng tới xây dựng một cộng đồng văn minh, giàu mạnh. Khi bản sắc văn hóa dân tộc, trong đó, các giá trị văn hóa các dân tộc được giữ gìn, trân trọng, phát huy, sẽ trở thành điểm tựa vững chắc nhất, động lực tinh thần để mỗi dân tộc tiến đến sự phát triển hùng cường, thịnh vượng trong kỷ nguyên mới.

Với ý nghĩa đó, việc phát huy giá trị văn hóa các dân tộc không chỉ là giữ gìn, bảo tồn những nét sinh hoạt, các phong tục, tập quán, lễ hội truyền thống mà còn là phát huy vai trò đặc biệt quan trọng của giá trị văn hóa trong xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh hiện nay.

Một là, giá trị văn hóa các dân tộc góp phần củng cố bản sắc và chủ quyền văn hóa quốc gia. Bản sắc văn hóa Việt Nam được tạo nên từ giá trị văn hóa của 54 dân tộc anh em. Mỗi dân tộc có những di sản riêng biệt về ngôn ngữ, chữ viết, tri thức bản địa, phong tục, tập quán, lễ hội truyền thống, như: Lễ hội Lồng tồng của dân tộc Tày, nghệ thuật Xòe của người Thái, nghi lễ cấp sắc của người Dao, lễ hội Nhảy lửa của dân tộc Pà Thẻn, nghệ thuật Dù Kê của người Khmer,... Các giá trị văn hóa này không tồn tại biệt lập mà có sự tổng hòa, kết tinh, bổ sung cho nhau, do đó, khi được phát huy một cách tối đa sẽ góp phần làm giàu thêm kho tàng văn hóa dân tộc, khẳng định dấu ấn, thương hiệu văn hóa Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Để góp phần bảo vệ Tổ quốc, tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia, Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Tăng cường tiềm lực, sức mạnh tổng hợp quốc gia; xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, thế trận quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, gắn với xây dựng thế trận lòng dân...Thực hiện có hiệu quả hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; kết hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và đối ngoại để phát huy sức mạnh mềm Việt Nam góp phần tạo thế và lực mới cho đất nước” (ĐCSVN, 2026a, tr.113-114).

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, toàn diện, chủ quyền quốc gia không chỉ là không gian biên giới đất liền, vùng biển, vùng trời mà là không gian văn hóa, tư tưởng. Do đó, bảo đảm quốc phòng, an ninh hiện nay còn là bảo vệ, giữ gìn và phát huy không gian văn hóa, trong đó có bản sắc, giá trị văn hóa các dân tộc. Quá trình này, cộng đồng các dân tộc hiểu hơn, tự hào hơn về dân tộc mình, đồng thời tăng cường khả năng “tự đề kháng” trước các luồng văn hóa ngoại lai tiêu cực và các biểu hiện “xâm lăng văn hóa”. Với ý nghĩa đó, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc trong củng cố bản sắc, khẳng định chủ quyền văn hóa dân tộc chính là nền tảng xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng, bất khả xâm phạm trước dòng chảy phát triển của nhân loại ngày nay.

Hai là, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc góp phần tăng cường “sức mạnh mềm”, “sức mạnh nội sinh” của quốc gia, tạo nên sức mạnh tổng hợp bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc chủ quyền lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc. Sức mạnh mềm của quốc gia được cấu thành từ ba yếu tố: giá trị văn hóa, giá trị chính trị và chính sách đối ngoại của quốc gia. Trong đó, văn hóa các dân tộc được ví như hệ giá trị đặc thù, làm rõ tính riêng biệt của bản sắc văn hóa Việt Nam. Vì thế, các giá trị văn hóa dân tộc (trang phục đặc sắc, lễ hội truyền thống, các tập tục của người dân tộc thiểu số) được quảng bá ra thế giới sẽ tạo sức hút mạnh mẽ, thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa, biến những giá trị nội sinh thành nguồn lợi kinh tế và là phương tiện truyền tải thông điệp về một Việt Nam đa dạng, giàu bản sắc và thân thiện. Hơn thế nữa, đó là phương thức khẳng định giá trị, chủ quyền dân tộc, góp phần chống lại mọi sự xâm lăng văn hóa từ bên ngoài.

Trong tiến trình hội nhập quốc tế, việc phát huy giá trị văn hóa các dân tộc không chỉ giúp cho Việt Nam mở rộng được tầm ảnh hưởng, tạo dựng vị thế, uy tín trên trường quốc tế, mà còn tạo cơ sở lịch sử, văn hóa vững chắc để bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc phù hợp với luật pháp quốc tế. Qua đó góp phần quan trọng tạo nên sức mạnh tổng hợp của các lĩnh vực đời sống xã hội, củng cố tiềm lực quốc phòng, giữ vững an ninh trật tự, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Ba là, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về quốc phòng, an ninh; bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Hiện nay, tình hình xung đột, tranh chấp lãnh thổ, nhất là tranh chấp lãnh thổ, chủ quyền biển, đảo đang diễn biến gay gắt, phức tạp. Mặt khác, các thế lực thù địch, phản động, đối tượng cơ hội chính trị không ngừng lợi dụng những hạn chế, yếu kém trong quản lý nhà nước trên lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh để xuyên tạc, kích động, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Cùng với đó, sự phát triển khoa học công nghệ hiện đại ngày càng làm gia tăng các loại tội phạm: tội phạm hình sự, ma túy, buôn lậu, tội phạm công nghệ cao... Trước bối cảnh đó, việc chủ động khai thác giá trị tích cực từ các thiết chế tự quản truyền thống của cộng đồng các dân tộc và tranh thủ uy tín của già làng, trưởng bản, người có uy tín hỗ trợ hiệu quả cho quản lý xã hội ở cơ sở. Văn hóa các dân tộc với tinh thần cộng đồng gắn kết bền chặt chính là nền tảng vững chắc để xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân, thế trận lòng dân ngay từ địa bàn cơ sở. Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về quốc phòng, an ninh; bảo đảm an ninh trật tự tại các địa bàn chiến lược, khu vực biên giới, hải đảo cần phải có sự kết hợp hài hòa giữa tính nghiêm minh của pháp luật với các luật tục, hương ước, quy ước của bản làng, nhờ đó sẽ tạo sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin của đồng bào các dân tộc thiểu số đối với vai trò lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước. Thông qua phát động các phong trào, như “Phong trào Toàn dân bảo vệ Tổ quốc” và mô hình quần chúng tự quản sẽ giúp cho đồng bào hiểu và tự giác chấp hành các quy định, nêu cao tinh thần cảnh giác, coi sự giữ gìn bình yên bản làng, dòng tộc cũng chính là góp phần củng cố vững chắc mảnh đất biên cương - “phên dậu” ngàn đời của Tổ quốc.

Bốn là, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc góp phần xây dựng nguồn lực tinh thần to lớn, là “lá chắn thép” vững vàng trước những tác động của an ninh phi truyền thống. Trong bối cảnh những mối đe dọa an ninh phi truyền thống ngày càng đa dạng, diễn biến phức tạp như tội phạm xuyên quốc gia, biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, xâm lăng văn hóa, suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức... Việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, sống hòa mình với thiên nhiên, ổn định sản xuất lâu dài, bảo tồn đa dạng sinh học, giảm thiểu rủi ro thiên tai, bảo đảm an ninh lương thực trước những diễn biến cực đoan của môi trường tự nhiên. Hơn nữa, với tinh thần tương thân, tương ái, sự cố kết cộng đồng mạnh mẽ ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số thông qua việc bảo tồn, duy trì các lễ hội truyền thống, ngôn ngữ, chữ viết, trang phục, ẩm thực, cũng như phát huy vai trò của các già làng, trưởng bản, người có uy tín sẽ góp phần tạo nên “lá chắn thép”, vững vàng trước các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, thúc đẩy mô hình phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời củng cố khối đoàn kết cộng đồng.

2.2. Thực trạng phát huy giá trị văn hóa các dân tộc góp phần xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh ở Việt Nam thời gian qua

Nhằm bảo tồn, phát huy tốt nhất giá trị văn hóa các dân tộc trong xây dựng và củng cố thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, thời gian qua, cấp ủy, chính quyền địa phương vùng đồng bào các dân tộc thiểu số đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực như: duy trì và phát triển hàng trăm câu lạc bộ dân ca, đội văn nghệ cơ sở; tổ chức thường xuyên các lễ hội truyền thống (lễ hội Gầu Tào, lễ hội khèn Hmông...), chợ phiên văn hóa; xây dựng và nhân rộng nhiều mô hình bảo đảm an ninh, trật tự phù hợp với văn hóa của từng tộc người, điển hình như mô hình “Quần chúng tham gia tự quản đường biên, cột mốc, giữ gìn an ninh, trật tự thôn, bản khu vực biên giới”, “Nhóm liên gia tự quản về an ninh trật tự tại các bản”, “Xã bình yên về an ninh trật tự, không phát sinh tội phạm, tệ nạn xã hội”... Nhờ triển khai hiệu quả các mô hình này mà tình hình an ninh chính trị, chủ quyền quốc gia tại các địa bàn này được giữ vững, các hủ tục lạc hậu từng bước được đẩy lùi, phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp trong cộng đồng các dân tộc. Tuy nhiên, bên cạnh các kết quả đạt được, việc phát huy giá trị văn hóa các dân tộc trong xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh vẫn còn một số hạn chế, bất cập:

Thứ nhất, một số giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc đang có nguy cơ bị mai một; các nguy cơ “xâm lăng văn hóa” trong bối cảnh hội nhập sâu rộng đã tạo ra “khoảng trắng” bản sắc văn hóa ở vùng đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, các địa bàn chiến lược, địa bàn phức tạp về an ninh, trật tự.

Thứ hai, hiệu quả triển khai các mô hình, phong trào, cuộc vận động nhằm phát huy giá trị văn hóa các dân tộc trong xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh còn mang tính hình thức, chưa phát huy hết tiềm năng và thế mạnh văn hóa của đồng bào; một số hoạt động còn mang tính thời điểm, tự phát của cá nhân người đứng đầu phát động, chưa có cơ chế pháp lý bảo đảm hoạt động ổn định, bền vững.

Thứ ba, các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị tiếp tục lợi dụng những giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa các dân tộc để tuyên truyền, lôi kéo, kích động, ly khai, thực hiện âm mưu bạo loạn, lật đổ, phá hoại an ninh quốc gia, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Thứ tư, nguồn lực đầu tư cho bảo tồn, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào các dân tộc thiểu số còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu tăng cường tiềm lực quốc phòng, bảo đảm an ninh trật tự trong bối cảnh mới. Tại một số vùng sâu, vùng xa, do kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, điều kiện thời tiết khắc nghiệt, giao thông chia cắt, nên việc huy động sức mạnh của các dân tộc trong việc bảo vệ chủ quyền biên giới, lãnh thổ còn gặp nhiều trở ngại.

2.3. Giải pháp phát huy giá trị văn hóa các dân tộc, góp phần xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh ở Việt Nam hiện nay

Trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả công tác bảo tồn, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, góp phần củng cố tiềm lực quốc phòng, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, cần tập trung triển khai đồng bộ một số giải pháp sau đây:

Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy Đảng, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội về vị trí, vai trò của giá trị văn hóa dân tộc trong xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh, đặc biệt là cấp ủy tại địa bàn có đông đồng bào dân tộc sinh sống. Đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ từ nhận thức đến hành động của toàn hệ thống chính trị, là tiền đề để văn hóa tộc người thực sự trở thành nền tảng tinh thần, là động lực đưa đất nước phát triển nhanh, bền vững, bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn nhấn mạnh văn hóa chính là sức mạnh trường tồn của dân tộc, trong đó văn hóa các dân tộc thiểu số là bộ phận quan trọng. Đảng ta chỉ rõ “Xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam phát triển toàn diện, hướng đến chân - thiện - mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn, dân chủ và khoa học. Văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững chắc Tổ quốc vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” (ĐCSVN, 2016, tr.126).

Phát triển những quan điểm, định hướng ở các kỳ Đại hội trước, tại Đại hội XIV, Đảng ta nhấn mạnh: “Khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường, tinh thần đoàn kết, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc của toàn dân tộc; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số nhằm phát huy cao độ những giá trị văn hóa, sức mạnh và tinh thần cống hiến của mọi người Việt Nam, tạo nguồn lực nội sinh và động lực đột phá để thực hiện thành công mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” (ĐCSVN, 2026b, tr.270). Trên cơ sở này, cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương vùng đồng bào các dân tộc cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, giáo dục với phương châm “gần dân, hiểu dân, học dân, có trách nhiệm với dân”. Qua các buổi sinh hoạt cộng đồng tại nhà sàn, nhà rông, các lễ hội truyền thống, các luật tục tiến bộ của đồng bào cần kết hợp lồng ghép chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của đồng bào các dân tộc thiểu số; thường xuyên cập nhật, phổ biến cho đồng bào nhận diện rõ những luận điệu của các thế lực thù địch lợi dụng văn hóa để kích động, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc.

Hai là, kết hợp phát triển kinh tế - xã hội bền vững với củng cố quốc phòng, an ninh và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào các dân tộc thiểu số. Trước hết, cần tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm nguồn ngân sách Nhà nước trong triển khai chương trình, dự án, đề án bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, đặc biệt là Dự án “Bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp gắn với phát triển du lịch” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030. Đồng thời, thực hiện các nguồn lực xã hội hóa trong lĩnh vực này. Đầu tư nguồn lực và có cơ chế đặc thù để phát triển các doanh nghiệp quốc phòng, tập đoàn kinh tế quốc phòng, khu kinh tế - quốc phòng tham gia phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở các địa bàn chiến lược, vùng biên giới, hải đảo. Đẩy mạnh phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh theo hướng lưỡng dụng, vừa đáp ứng được yêu cầu trang thiết bị, vũ khí cho lực lượng vũ trang để bảo vệ Tổ quốc, vừa tham gia phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng đất nước.

Ba là, phát huy vai trò của người có uy tín vùng đồng bào dân tộc thiểu số trong xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân và thế trận lòng dân. Người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số gồm già làng, trưởng bản, cán bộ, trí thức; chức sắc tôn giáo, tín ngưỡng. Mỗi người có tầm ảnh hưởng đối với quần chúng trong phạm vi địa bàn khác nhau; có tri thức, tâm lý, điều kiện và môi trường hoạt động khác nhau. Do đó, trong quá trình vận động, phát huy vai trò của người có uy tín trong xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân và thế trận lòng dân cần phải linh hoạt. Cấp ủy, chính quyền địa phương vùng đồng bào dân tộc cần thường xuyên đổi mới nội dung, đa dạng hình thức vận động để phù hợp với đặc điểm tâm lý đồng bào, môi trường hoạt động nhằm huy động tối đa sự tham gia hiệu quả của người có uy tín trong phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh, trật tự tại địa phương.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cần mở các lớp tập huấn ngắn hạn để hướng dẫn các già làng, trưởng bản, người có uy tín biết cách sử dụng các ứng dụng trên nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, Tiktok... để tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến đồng bào một cách nhanh chóng, kịp thời. Đồng thời, áp dụng chính sách trang bị điện thoại thông minh, laptop… cho những người có uy tín để họ thực hiện yêu cầu nhiệm vụ tốt hơn. Cùng với đó, tăng cường quan tâm xây dựng, bồi dưỡng đội ngũ người uy tín có tâm huyết, trách nhiệm; khả năng dẫn dắt, mức độ uy tín cá nhân trong cộng đồng, có tư duy khởi nghiệp, bứt phá. Cần thực hiện chế độ chính sách kịp thời, đầy đủ, bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, đúng người, đúng việc để người có uy tín tin tưởng, phấn khởi, yên tâm công tác, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, góp phần củng cố quốc phòng - an ninh tại địa bàn cơ sở.

Bốn là, tăng cường đầu tư nguồn lực cho phát triển các giá trị văn hóa tộc người. Cần huy động các nguồn lực, gồm đầu tư của Nhà nước và các thành phần kinh tế khác vào từng lĩnh vực hoạt động cụ thể, góp phần định hình các giá trị đạo đức và thiết chế xã hội ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số. Trước hết, cần tập trung đầu tư xây dựng các thiết chế văn hóa (nhà văn hóa cộng đồng, bảo tàng dân tộc), bởi đó không chỉ là nơi để trưng bày, mà còn là nơi sinh hoạt, gắn kết cộng đồng để đồng bào có không gian thực hành tôn giáo, tín ngưỡng, lễ hội và phong tục tập quán của dân tộc mình. Thực hiện có hiệu quả mục tiêu của Đề án “Hỗ trợ thông tin và tuyên truyền về quốc phòng, an ninh, dân tộc và chính sách dân tộc thuộc các tỉnh địa bàn biên giới đất liền” đó là: “Hỗ trợ tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn kiến thức, kỹ năng thông tin, tuyên truyền cho ít nhất 40% lực lượng báo cáo viên, tuyên truyền viên, ưu tiên các tổ, đội công tác của các đơn vị quân đội, công an, báo cáo viên, tuyên truyền viên các xã, huyện biên giới, các xã trọng điểm về quốc phòng, an ninh” (Thủ tướng Chính Phủ, 2024).

Để giá trị văn hóa các dân tộc mãi mãi trường tồn cùng dòng chảy văn hóa dân tộc, cần chú trọng công tác tuyển dụng công chức, viên chức được đào tạo đúng chuyên môn, nghiệp vụ; thường xuyên bồi dưỡng, cập nhật kiến thức trong tình hình mới đối với đội ngũ cán bộ trực tiếp làm công tác quản lý văn hóa, tạo điều kiện để đội ngũ này tham gia vào thị trường văn hóa, kinh doanh các sản phẩm văn hóa do mình sáng tạo, từ đó tăng thu nhập, ổn định đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào. Có cơ chế phát huy vai trò của các nghệ nhân, già làng, trưởng bản trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống ở vùng đồng bào các dân tộc thiểu số; khuyến khích cộng đồng tham gia bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, loại bỏ những hủ tục lạc hậu, ngăn chặn nguy cơ làm mai một, sai lệch hoặc thất truyền các giá trị truyền thống.

Một yêu cầu quan trọng để giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa các dân tộc trong xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh, là cần có sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa cơ quan nhà nước, các tổ chức chính trị xã hội, doanh nghiệp và cá nhân. Sự phối hợp này không chỉ tạo ra cơ chế đồng bộ, thống nhất về ý chí và hành động, mà còn hình thành sức mạnh tổng hợp, bảo đảm tính khả thi trong việc triển khai các chính sách văn hóa dân tộc gắn với nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị xã hội như: Đoàn thanh niên, Hội phụ nữ, Hội Cựu chiến binh... tiếp tục phát huy vai trò là cầu nối, tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước sâu rộng đến đồng bào; đồng thời lồng ghép, vận dụng các luật tục tốt đẹp của đồng bào dân tộc vào xây dựng hương ước, quy ước bản, làng, giúp quản lý xã hội, bảo đảm an ninh, trật tự, củng cố quốc phòng hiệu quả.

3. Kết luận

Phát huy giá trị văn hóa của các dân tộc góp phần xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh là một nhiệm vụ chiến lược quan trọng, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Văn hóa các dân tộc không chỉ là nền tảng tinh thần vững chắc mà còn là “sức mạnh mềm” quốc gia tạo nên thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân, góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Để tiếp tục phát huy vai trò của các giá trị văn hóa tộc người trong xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh ở nước ta trong giai đoạn mới, cần tiếp tục đổi mới tư duy, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu, bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa các dân tộc một cách khoa học, sáng tạo.

_________________

Ngày nhận: 3/4/2026; Ngày bình duyệt: 7/5/2026; Ngày quyết định đăng: 9/6/2026

Email tác giả: buithitinh1974@gmail.com

Tài liệu tham khảo

ĐCSVN (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII (Tập 1). Văn phòng Trung ương Đảng.

ĐCSVN (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập 1). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN (2026b). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập 2). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Thủ tướng Chính Phủ (2024). Quyết định số 1219/QĐ-TTg Phê duyệt Đề án “Hỗ trợ thông tin và tuyên truyền về quốc phòng, an ninh, dân tộc và chính sách dân tộc thuộc các tỉnh địa bàn biên giới đất liền”.