Vai trò của hợp tác xã nông nghiệp trong phát triển du lịch nông thôn theo hướng kinh tế đa giá trị ở tỉnh Nghệ An

ThS NGUYỄN THANH TÚ
NCS Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

1. Mở đầu

Phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn luôn là vấn đề chiến lược trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng sinh thái, bền vững và đa giá trị, du lịch nông thôn được xem là một hướng đi quan trọng nhằm khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế của khu vực nông thôn. Không chỉ tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân, du lịch nông thôn còn góp phần bảo tồn, lan tỏa văn hóa truyền thống, nâng cao giá trị nông sản và thúc đẩy xây dựng nông thôn mới.

Trong tiến trình đó, hợp tác xã nông nghiệp đóng vai trò là tổ chức kinh tế tập thể quan trọng, có khả năng tập hợp nông dân, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, kết nối thị trường và phát triển các dịch vụ du lịch cộng đồng. Đặc biệt, phát triển kinh tế đa giá trị trong nông nghiệp đã làm thay đổi tư duy sản xuất đơn thuần sang khai thác tổng hợp các giá trị kinh tế, sinh thái, văn hóa và xã hội từ nông nghiệp và nông thôn.

Tại tỉnh Nghệ An, với lợi thế về tài nguyên tự nhiên, văn hóa và hệ sinh thái nông nghiệp đa dạng, với diện tích lớn, sở hữu nhiều tiềm năng về tài nguyên du lịch tự nhiên và văn hóa, với hệ sinh thái miền núi, đồng bằng, biển đảo phong phú, việc phát triển du lịch nông thôn theo hướng kinh tế đa giá trị đã mở ra cơ hội mới cho các hợp tác xã nông nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động, tạo việc làm, gia tăng thu nhập và bảo tồn giá trị văn hóa địa phương. Tại Nghệ An, trong thời gian qua đã hình thành một số mô hình du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm nông nghiệp gắn với sản phẩm OCOP và làng nghề truyền thống. Trong đó, việc phát huy vai trò của hợp tác xã nông nghiệp trong phát triển du lịch nông thôn theo hướng kinh tế đa giá trị. Việc nghiên cứu về nội dung này có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn. Bài viết tiếp cận vấn đề từ ngành kinh tế phát triển, sử dụng các phương pháp nghiên cứu khảo sát, tổng hợp, thống kê, tổng kết thực tiễn và xử lý tài liệu.

2. Nội dung

2.1. Yêu cầu gắn kết hợp tác xã nông nghiệp với phát triển du lịch nông thôn theo hướng kinh tế đa giá trị

Trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp từ “sản xuất đơn giá trị” sang “kinh tế nông nghiệp đa giá trị”, sự gắn kết giữa hợp tác xã nông nghiệp với phát triển du lịch nông thôn đang trở thành xu hướng tất yếu, phù hợp với yêu cầu tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới bền vững. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên nông thôn mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và sinh thái ở địa phương.

Kinh tế đa giá trị trong nông nghiệp là mô hình phát triển dựa trên khai thác tổng hợp các giá trị kinh tế, văn hóa, sinh thái, xã hội và trải nghiệm nông nghiệp và không gian nông thôn. Theo đó, nông nghiệp không chỉ đóng vai trò cung cấp lương thực, thực phẩm mà còn tạo ra giá trị về cảnh quan, môi trường, bản sắc văn hóa, giáo dục trải nghiệm và dịch vụ du lịch. Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển nông nghiệp hiện đại theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững.

Trong tiến trình này, hợp tác xã nông nghiệp giữ vai trò trung tâm trong tổ chức sản xuất, liên kết nông hộ và kết nối các nguồn lực phục vụ phát triển du lịch nông thôn. Với nguyên tắc hoạt động dựa trên hợp tác, cùng có lợi và gắn bó cộng đồng, hợp tác xã có điều kiện thuận lợi để tích hợp sản xuất nông nghiệp với các hoạt động dịch vụ, trải nghiệm và du lịch cộng đồng. Sự gắn kết này thể hiện rõ ở quá trình chuyển từ sản xuất nông nghiệp thuần túy sang mô hình “nông nghiệp kết hợp dịch vụ”, trong đó các hợp tác xã không chỉ sản xuất nông sản mà còn tổ chức cho du khách tham quan, trải nghiệm quy trình canh tác, thu hoạch, chế biến và thưởng thức sản phẩm tại chỗ. Qua đó, chuỗi giá trị nông sản được kéo dài, giá trị gia tăng được nâng cao và tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân nông thôn.

Bên cạnh vai trò kinh tế, hợp tác xã còn là chủ thể quan trọng trong bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa bản địa phục vụ phát triển du lịch. Thông qua khai thác các làng nghề truyền thống, ẩm thực địa phương, lễ hội dân gian, nghệ thuật truyền thống và không gian sinh hoạt cộng đồng, hợp tác xã góp phần chuyển hóa các giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển kinh tế, đồng thời vẫn bảo đảm tính bền vững và giữ gìn bản sắc địa phương. Đây chính là biểu hiện tiêu biểu của mô hình kinh tế đa giá trị trong phát triển nông nghiệp và nông thôn hiện nay.

Với mô hình hợp tác xã, sự gắn kết giữa nông nghiệp với du lịch nông thôn còn thúc đẩy hình thành chuỗi liên kết “nông nghiệp - du lịch - thương mại - dịch vụ” ở khu vực nông thôn. Hợp tác xã đóng vai trò cầu nối giữa người dân, doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, chính quyền địa phương và thị trường tiêu dùng thông qua các hoạt động quảng bá, giới thiệu sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương và dịch vụ du lịch cộng đồng. Điều này không chỉ mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị thương hiệu của địa phương.

Đặc biệt, trong quá trình xây dựng nông thôn mới, mô hình hợp tác xã gắn với phát triển du lịch nông thôn còn góp phần cải thiện cảnh quan môi trường, tạo việc làm tại chỗ, hạn chế tình trạng di cư lao động và nâng cao chất lượng đời sống người dân nông thôn. Đồng thời, sự tham gia trực tiếp của cộng đồng vào hoạt động du lịch giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường sinh thái, giữ gìn văn hóa truyền thống và phát triển cộng đồng theo hướng bền vững.

Tỉnh Nghệ An, với lợi thế về hệ sinh thái đa dạng, tài nguyên văn hóa phong phú và nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, sự gắn kết giữa hợp tác xã nông nghiệp với phát triển du lịch nông thôn theo hướng kinh tế đa giá trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là hướng đi phù hợp để khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương mà còn góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh trong giai đoạn hiện nay.

2.2. Thực trạng vai trò của hợp tác xã nông nghiệp trong phát triển du lịch nông thôn ở tỉnh Nghệ An

a) Tiềm năng phát triển du lịch nông thôn

Nghệ An là tỉnh có diện tích tự nhiên 16.490,25 km², chiếm gần 5% diện tích tự nhiên của Việt Nam, nằm ở trung tâm vùng Bắc Trung Bộ, có vị trí địa kinh tế quan trọng trong kết nối Bắc - Nam và hành lang kinh tế Đông - Tây. Phía Bắc giáp tỉnh Thanh Hóa, phía Nam giáp Hà Tĩnh, phía Tây giáp nước Lào với đường biên giới dài 468 km, phía Đông giáp Biển Đông với chiều dài bờ biển 82 km. Vị trí địa lý này tạo điều kiện thuận lợi cho Nghệ An phát triển kinh tế tổng hợp, đặc biệt là liên kết giữa nông nghiệp, thương mại và du lịch.

Nghệ An là vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống cách mạng, với nhiều di tích lịch sử và cách mạng: Khu di tích Kim Liên, quê hương của Chủ tịch Hồ Chí Minh; Khu di tích Truông Bồn, biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, nơi ghi dấu sự hy sinh anh dũng của các thanh niên xung phong; bảo tàng Xô viết Nghệ Tĩnh, lưu giữ những kỷ vật về phong trào Xô viết Nghệ Tĩnh (1930 - 1931), là điểm đến thu hút của đông đảo khách tham quan, du lịch về nguồn hằng năm, có thể gắn kết với du lịch sinh thái.

Nghệ An có địa hình đa dạng, bao gồm đồng bằng ven biển, trung du và miền núi, trong đó khu vực miền núi và trung du chiếm 83% diện tích toàn tỉnh. Sự phân hóa địa hình đã hình thành nhiều tiểu vùng sinh thái, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển nền nông nghiệp đa dạng và các loại hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm nông nghiệp.

Đặc biệt, vùng Tây Nghệ An được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới năm 2007 với diện tích 1,3 triệu ha, là khu dự trữ sinh quyển lớn nhất Việt Nam và Đông Nam Á hiện nay. Khu dự trữ sinh quyển này trải rộng trên địa bàn các địa phương miền Tây Nghệ An, bao gồm vùng lõi hơn 168 nghìn ha, vùng đệm khoảng 608 nghìn ha và vùng chuyển tiếp gần 523 nghìn ha. Độ che phủ rừng toàn khu vực đạt trên 68%, với hệ sinh thái rừng nhiệt đới phong phú, đa dạng sinh học cao và nhiều loài động, thực vật quý hiếm được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam và thế giới.

Tại khu vực Tây Nghệ An, nhiều địa phương còn lưu giữ giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào Thái, Thổ, Khơ Mú, Ơ Đu cùng hệ thống cảnh quan tự nhiên phong phú, là nền tảng quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp và văn hóa các dân tộc.

Đó là những lợi thế đặc biệt quan trọng để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và các mô hình hợp tác xã nông nghiệp gắn với bảo tồn thiên nhiên và văn hóa truyền thống (UNESCO Việt Nam, 2024; UBND tỉnh Nghệ An, 2024).

Không chỉ có lợi thế về tài nguyên thiên nhiên và văn hóa, Nghệ An còn sở hữu nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng và sản phẩm OCOP có giá trị kinh tế cao như cam Vinh, chè Thanh Chương, tương Nam Đàn, mật ong miền Tây Nghệ An, dược liệu, sản phẩm thổ cẩm và các sản phẩm chế biến truyền thống. Đây là những nguồn lực quan trọng để phát triển các mô hình du lịch trải nghiệm gắn với sản xuất nông nghiệp, tiêu dùng sản phẩm địa phương và quảng bá bản sắc văn hóa vùng miền.

Hệ thống làng nghề truyền thống, không gian sinh hoạt cộng đồng, lễ hội dân gian và nghệ thuật dân tộc cũng tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch nông thôn Nghệ An. Nhiều điểm du lịch cộng đồng như bản Nưa, bản Khe Rạn, bản Xiềng hay các mô hình du lịch sinh thái ở miền Tây Nghệ An đã từng bước thu hút du khách trong và ngoài tỉnh, góp phần hình thành các chuỗi liên kết giữa nông nghiệp, văn hóa và dịch vụ du lịch.

Trong những năm gần đây, cùng với chủ trương phát triển kinh tế tập thể và xây dựng nông thôn mới, nhiều hợp tác xã nông nghiệp ở Nghệ An đã từng bước chuyển đổi mô hình hoạt động theo hướng đa dịch vụ, kết hợp sản xuất nông nghiệp với du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm sinh thái và quảng bá sản phẩm địa phương. Một số hợp tác xã đã chủ động xây dựng vùng nguyên liệu gắn với trải nghiệm canh tác, tham quan, thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm tại chỗ, qua đó góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho nông sản và tạo thêm việc làm cho người dân nông thôn.

Như vậy, với lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, văn hóa truyền thống và hệ thống sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, Nghệ An có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch nông thôn theo hướng kinh tế đa giá trị. Đây cũng là nền tảng quan trọng để các hợp tác xã nông nghiệp phát huy vai trò trung tâm trong tổ chức sản xuất, liên kết cộng đồng và phát triển các mô hình du lịch nông thôn bền vững.

b) Vai trò của hợp tác xã nông nghiệp trong phát triển du lịch nông thôn theo hướng kinh tế đa giá trị ở Nghệ An:

Thứ nhất, hợp tác xã nông nghiệp đóng vai trò tổ chức liên kết sản xuất gắn với trải nghiệm du lịch

Trên thực tế, nhiều hợp tác xã ở Nghệ An đã chủ động xây dựng mô hình nông nghiệp sinh thái kết hợp du lịch trải nghiệm nhằm khai thác hiệu quả giá trị cảnh quan và quy trình sản xuất nông nghiệp. Các hoạt động như tham quan vùng nguyên liệu, trải nghiệm thu hoạch nông sản, chế biến sản phẩm truyền thống và thưởng thức ẩm thực bản địa đang trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn đối với du khách.

Một số hợp tác xã đã hình thành các mô hình sản xuất chè, cam, dược liệu, rau hữu cơ kết hợp du lịch trải nghiệm sinh thái. Thông qua các hoạt động này, hợp tác xã không chỉ nâng cao giá trị nông sản mà còn kéo dài chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu dùng và dịch vụ du lịch. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp đa giá trị”.

Thứ hai, hợp tác xã góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa bản địa

Một trong những giá trị nổi bật của du lịch nông thôn ở Nghệ An là bản sắc văn hóa cộng đồng dân tộc thiểu số. Nhiều hợp tác xã đã tham gia khai thác và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống như nghề dệt thổ cẩm, nghề đan lát, dân ca ví giặm, lễ hội dân gian, kiến trúc nhà sàn và nghệ thuật ẩm thực địa phương phục vụ phát triển du lịch cộng đồng.

Thông qua hoạt động du lịch, các hợp tác xã đã tạo điều kiện để người dân trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú, biểu diễn văn nghệ, giới thiệu nghề truyền thống và hướng dẫn trải nghiệm văn hóa bản địa. Điều này không chỉ tạo thêm sinh kế cho cộng đồng mà còn góp phần nâng cao ý thức bảo tồn di sản văn hóa truyền thống trong bối cảnh hội nhập và đô thị hóa hiện nay.

Nhiều hợp tác xã và tổ hợp tác du lịch cộng đồng đã hình thành tại các bản làng dân tộc Thái như bản Nưa, bản Khe Rạn và bản Xiềng. Các mô hình này kết hợp hoạt động lưu trú cộng đồng, trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, chế biến ẩm thực truyền thống, biểu diễn văn hóa dân gian và tiêu thụ sản phẩm OCOP địa phương. Năm 2024, các xã trên địa bàn huyện Con Cuông đã đón trên 110 nghìn lượt khách du lịch, doanh thu du lịch đạt khoảng 120 tỷ đồng; trong đó các hoạt động du lịch cộng đồng có sự tham gia trực tiếp của hợp tác xã và cộng đồng dân cư địa phương chiếm tỷ trọng đáng kể. Một số hợp tác xã du lịch cộng đồng hiện có từ 20 - 50 xã viên tham gia hoạt động dịch vụ và sản xuất nông nghiệp gắn với du lịch.

Các hợp tác xã nông nghiệp ở tây Nghệ An bước đầu khai thác các sản phẩm nông nghiệp như chè dây, dược liệu, mật ong rừng và các sản phẩm thủ công truyền thống để phát triển du lịch trải nghiệm. Du khách có thể tham gia hoạt động thu hái, chế biến dược liệu, trải nghiệm đời sống đồng bào dân tộc Mông và Khơ Mú, đồng thời tiêu dùng các sản phẩm nông sản tại chỗ. Một số hợp tác xã tại khu vực này đạt doanh thu từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng mỗi năm từ hoạt động sản xuất kết hợp dịch vụ du lịch cộng đồng.

Thứ ba, hợp tác xã thúc đẩy quảng bá và tiêu thụ sản phẩm OCOP, đặc sản địa phương

Trong phát triển du lịch nông thôn, hợp tác xã đóng vai trò là cầu nối đưa sản phẩm nông nghiệp địa phương đến với thị trường du lịch. Nhiều hợp tác xã đã kết hợp giới thiệu, trưng bày và bán sản phẩm OCOP tại các điểm du lịch cộng đồng, tạo điều kiện để du khách trực tiếp trải nghiệm và tiêu dùng sản phẩm địa phương.

Các sản phẩm như cam Vinh, chè xanh Thanh Chương, tinh dầu dược liệu, mật ong, tương Nam Đàn hay sản phẩm thổ cẩm truyền thống được quảng bá hiệu quả thông qua các hoạt động du lịch trải nghiệm. Việc gắn sản phẩm OCOP với du lịch không chỉ góp phần nâng cao giá trị thương hiệu mà còn mở rộng thị trường tiêu thụ, tăng thu nhập cho thành viên hợp tác xã và người dân địa phương.

Quá trình phát triển các mô hình hợp tác xã gắn với sản phẩm OCOP và làng nghề đã tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển du lịch địa phương. Năm 2024, Nghệ An đón khoảng 9,45 triệu lượt khách du lịch, tăng hơn 15% so với năm 2023; tổng doanh thu từ hoạt động du lịch đạt khoảng 28.569 tỷ đồng. Ngành du lịch từng bước trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh, đóng góp tích cực vào tăng trưởng khu vực dịch vụ, tạo việc làm và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP và hàng thủ công truyền thống (Sở Du lịch tỉnh Nghệ An, 2024).

Thứ tư, hợp tác xã góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và phát triển sinh kế cho người dân nông thôn

Sự phát triển của mô hình hợp tác xã gắn với du lịch nông thôn đã tạo thêm nhiều cơ hội việc làm tại chỗ cho lao động nông thôn, đặc biệt là phụ nữ, thanh niên và đồng bào dân tộc thiểu số. Ngoài hoạt động sản xuất nông nghiệp, người dân còn tham gia cung cấp dịch vụ lưu trú, hướng dẫn du lịch, chế biến ẩm thực, bán hàng lưu niệm và tổ chức các hoạt động trải nghiệm văn hóa.

Nhờ đó, cơ cấu thu nhập của người dân nông thôn từng bước chuyển dịch theo hướng đa dạng, giảm phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp truyền thống. Đây là yếu tố quan trọng góp phần giảm nghèo, nâng cao chất lượng đời sống và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Thứ năm, hợp tác xã góp phần thúc đẩy xây dựng nông thôn mới và phát triển bền vững

Các mô hình hợp tác xã gắn với phát triển du lịch nông thôn đã góp phần cải thiện cảnh quan môi trường, nâng cao chất lượng hạ tầng và xây dựng hình ảnh nông thôn xanh, sạch, đẹp. Nhiều địa phương đã chú trọng đầu tư chỉnh trang đường làng, bảo vệ môi trường sinh thái và xây dựng không gian văn hóa cộng đồng phục vụ phát triển du lịch.

Đồng thời, quá trình phát triển du lịch gắn với hợp tác xã còn thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng trong quản lý tài nguyên, giữ gìn bản sắc văn hóa và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển du lịch nông thôn theo hướng bền vững và thực hiện hiệu quả mục tiêu xây dựng nông thôn mới ở Nghệ An.

c) Những khó khăn, hạn chế trong phát huy vai trò của hợp tác xã nông nghiệp gắn kết phát triển du lịch nông thôn

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song vai trò của hợp tác xã nông nghiệp trong phát triển du lịch nông thôn ở tỉnh Nghệ An vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và yêu cầu thực tiễn. Phần lớn các hợp tác xã có quy mô nhỏ, năng lực quản trị còn hạn chế, thiếu nguồn lực đầu tư cho kết cấu hạ tầng và sản phẩm du lịch. Nhiều mô hình hoạt động còn mang tính tự phát, thiếu tính chuyên nghiệp và chưa xây dựng được thương hiệu du lịch đặc trưng.

Bên cạnh đó, chất lượng nguồn nhân lực phục vụ du lịch còn hạn chế; kỹ năng quản trị, ngoại ngữ, marketing và chuyển đổi số của đội ngũ cán bộ hợp tác xã chưa đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới. Công tác quảng bá, xúc tiến du lịch và liên kết với doanh nghiệp lữ hành còn yếu, dẫn đến khả năng thu hút khách du lịch chưa cao.

Ngoài ra, việc khai thác tài nguyên du lịch ở một số địa phương còn thiếu quy hoạch đồng bộ, tiềm ẩn nguy cơ thương mại hóa quá mức hoặc làm mai một bản sắc văn hóa truyền thống nếu không có định hướng phát triển phù hợp. Vì vậy, việc nâng cao vai trò của hợp tác xã nông nghiệp trong phát triển du lịch nông thôn theo hướng kinh tế đa giá trị ở Nghệ An cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế nông thôn bền vững hiện nay.

2.3. Giải pháp nhằm phát huy vai trò của hợp tác xã nông nghiệp trong phát triển du lịch nông thôn

Trong bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng sinh thái, hiện đại và đa giá trị, việc phát huy vai trò của hợp tác xã nông nghiệp trong phát triển du lịch nông thôn ở Nghệ An cần được triển khai đồng bộ trên nhiều phương diện. Đây không chỉ là yêu cầu của quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp mà còn là giải pháp quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng nông thôn, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển bền vững.

Một là, hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã gắn với du lịch nông thôn

Nhà nước và chính quyền địa phương cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho hợp tác xã nông nghiệp tham gia phát triển du lịch nông thôn. Trọng tâm là xây dựng các chính sách hỗ trợ về vốn tín dụng ưu đãi, đất đai, đầu tư cơ sở hạ tầng, chuyển đổi số và xúc tiến thương mại cho các hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực du lịch nông thôn.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế khuyến khích các hợp tác xã phát triển mô hình kinh tế đa giá trị gắn với sản phẩm OCOP, du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái. Đồng thời, tăng cường lồng ghép, tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế tập thể nhằm tạo nguồn lực hỗ trợ hợp tác xã mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Hai là, nâng cao năng lực quản trị và chất lượng nguồn nhân lực hợp tác xã

Một trong những hạn chế lớn hiện nay của nhiều hợp tác xã ở Nghệ An là năng lực quản trị còn yếu, thiếu kỹ năng tổ chức hoạt động du lịch và liên kết thị trường. Vì vậy, cần đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về quản trị hợp tác xã, marketing du lịch, xây dựng thương hiệu, kỹ năng chuyển đổi số và quản lý chuỗi giá trị cho đội ngũ cán bộ quản lý hợp tác xã.

Đồng thời, cần chú trọng đào tạo kỹ năng nghề du lịch cho người dân địa phương như kỹ năng giao tiếp, hướng dẫn du lịch, tổ chức dịch vụ lưu trú, chế biến ẩm thực và bảo tồn văn hóa truyền thống. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và khả năng cạnh tranh của các mô hình du lịch nông thôn gắn với hợp tác xã.

Ba là, phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với sản phẩm OCOP và văn hóa bản địa

Các hợp tác xã cần tập trung xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc địa phương, gắn với trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, văn hóa truyền thống và hệ sinh thái tự nhiên. Đây là yếu tố quan trọng tạo nên sự khác biệt và nâng cao sức hấp dẫn của du lịch nông thôn Nghệ An.

Trên cơ sở khai thác lợi thế về sản phẩm đặc sản địa phương như cam Vinh, chè Thanh Chương, tương Nam Đàn, dược liệu, mật ong hay các sản phẩm thổ cẩm truyền thống, các hợp tác xã cần phát triển các mô hình trải nghiệm như tham quan vùng nguyên liệu, trải nghiệm canh tác, chế biến sản phẩm và thưởng thức ẩm thực bản địa. Đồng thời, chú trọng kết hợp giữa phát triển du lịch với bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc, lễ hội truyền thống và nghề thủ công địa phương nhằm gia tăng giá trị trải nghiệm cho du khách.

Bốn là, tăng cường liên kết vùng, liên kết thị trường và đẩy mạnh chuyển đổi số

Để nâng cao hiệu quả hoạt động, các hợp tác xã cần mở rộng liên kết với doanh nghiệp lữ hành, cơ sở lưu trú, các điểm du lịch và hệ thống phân phối sản phẩm nhằm hình thành chuỗi liên kết “nông nghiệp - du lịch - thương mại - dịch vụ” bền vững. Việc liên kết vùng sẽ giúp đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng không gian du lịch và tăng khả năng thu hút khách du lịch.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cần được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của hợp tác xã trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ hiện nay. Các hợp tác xã cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quảng bá du lịch, bán hàng trực tuyến, xây dựng thương hiệu số và kết nối với các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và hệ thống du lịch thông minh. Điều này sẽ góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm và nâng cao hiệu quả truyền thông du lịch địa phương.

Năm là, gắn phát triển du lịch với bảo vệ môi trường sinh thái và giữ gìn bản sắc văn hóa

Phát triển du lịch nông thôn theo hướng kinh tế đa giá trị cần đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hóa truyền thống. Các hợp tác xã cần chú trọng xây dựng mô hình du lịch xanh, thân thiện với môi trường, hạn chế khai thác tài nguyên quá mức và nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ cảnh quan sinh thái.

Đồng thời, cần phát huy vai trò của cộng đồng địa phương trong giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống như dân ca Ví giặm, nghề thủ công, lễ hội dân gian và kiến trúc bản địa. Việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa không chỉ góp phần phát triển du lịch bền vững mà còn tạo nên giá trị cốt lõi và sức hấp dẫn riêng của du lịch nông thôn tỉnh Nghệ An.

Phát huy vai trò của hợp tác xã nông nghiệp trong phát triển du lịch nông thôn ở tỉnh Nghệ An là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Nếu được tổ chức hiệu quả, hợp tác xã nông nghiệp sẽ trở thành hạt nhân liên kết sản xuất, bảo tồn văn hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn theo hướng sinh thái, hiện đại và đa giá trị trong giai đoạn hiện nay.

3. Kết luận

Trong bối cảnh phát triển nông nghiệp theo hướng sinh thái và kinh tế đa giá trị, hợp tác xã nông nghiệp ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong phát triển du lịch nông thôn ở tỉnh Nghệ An. Không chỉ là tổ chức liên kết sản xuất, hợp tác xã còn là chủ thể thúc đẩy bảo tồn văn hóa, phát triển sản phẩm OCOP, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn.

Tuy nhiên, để hợp tác xã thực sự trở thành động lực trong phát triển du lịch nông thôn theo hướng bền vững, cần có sự hỗ trợ đồng bộ từ Nhà nước, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư. Phát huy hiệu quả vai trò của hợp tác xã nông nghiệp sẽ góp phần quan trọng vào quá trình xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế xanh và nâng cao chất lượng đời sống người dân ở Nghệ An trong thời gian tới.

_________________

Ngày nhận bài: 20/5/2026; ngày bình duyệt: 23/5/2026; Ngày quyết định đăng: 12/6/2026.

Email tác giả: sarah.tt999@gmail.com

Tài liệu tham khảo

Cổng thông tin điện tử tỉnh Nghệ An. Tổng quan điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An.

Cục thống kê tỉnh Nghệ An (2024). Niên giám thống kê tỉnh Nghệ An năm 2024.

UNESCO Việt Nam (2024), Khu Dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An.

UBND tỉnh Nghệ An. Báo cáo phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây Nghệ An năm 2024.

Sở Du lịch tỉnh Nghệ An (2024). Báo cáo phát triển du lịch năm 2024.