Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên hiện nay

ThS NGUYỄN TRƯỜNG HẢI
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng

1. Mở đầu

Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có những diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa” đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với lực lượng vũ trang. Cùng với việc xây dựng Quân đội nhân dân tinh, gọn, mạnh, công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên hùng hậu, có chất lượng ngày càng cao là chủ trương chiến lược của Đảng nhằm củng cố, tăng cường tiềm lực quốc phòng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Thực tiễn lịch sử và cách mạng Việt Nam đã chứng minh, sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng chính là nhân tố quyết định bảo đảm cho lực lượng dự bị động viên luôn vững mạnh về chính trị, tinh nhuệ về tổ chức và sẵn sàng động viên đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ khi có tình huống quốc phòng. Do đó, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên là đòi hỏi khách quan, là nhiệm vụ lâu dài nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trong tình hình mới.

2. Nội dung

2.1. Chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng lực lượng dự bị động viên

Học thuyết Mác - Lênin về xây dựng quân đội kiểu mới khẳng định nguyên tắc lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản đối với lực lượng vũ trang. Đối với cách mạng vô sản, việc thi hành chế độ nghĩa vụ quân sự phổ thông và xây dựng lực lượng dự bị là tất yếu nhằm giảm gánh nặng chi phí quân sự trong thời bình, đồng thời bảo đảm vũ trang, huấn luyện quân sự rộng rãi cho quần chúng lao động để bảo vệ thành quả chủ nghĩa xã hội. Khi nghiên cứu tổ chức quân đội Nga, trong tác phẩm Quân đội Nga (1854), Ph.Ăngghen viết: “Nhưng vì ở một đất nước có các nguồn lực chỉ phần nào phát triển thì không thể thường xuyên duy trì một quân đội như vậy trong trạng thái sẵn sàng chiến đấu, cho nên phải giải ngũ một bộ phận quân đội để xây dựng lực lượng dự bị phòng khi nổ ra chiến tranh” (C.Mác và Ph.Ăngghen, 2000, tr.280).

Xây dựng lực lượng dự bị động viên là nghệ thuật tổ chức lực lượng vũ trang, là kế sách giữ nước của dân tộc ta trong lịch sử. Thời nhà Trần, nhân dân được tuyển đi lính theo chính sách “ngụ binh ư nông”, bảo đảm mỗi người dân là một người lính khi đất nước có họa ngoại xâm. Khi kháng chiến chống ngoại xâm thắng lợi, các triều đại phong kiến nước ta đều thực hiện cắt giảm quân số thường trực, đồng thời chú trọng xây dựng lực lượng dự bị. Kế sách giữ nước và nghệ thuật tổ chức lực lượng vũ trang này đã góp phần tạo nên sức mạnh to lớn của dân tộc, đánh thắng quân xâm lược có ưu thế hơn ta gấp nhiều lần về quân số, vũ khí trang bị và khả năng tiếp tế hậu cần.

Thực tiễn trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc và Tây Nam của Tổ quốc đã chứng minh, chúng ta đã phải huy động một lượng lớn quân nhân dự bị cung cấp cho các chiến trường, trong đó có hàng chục nghìn bộ đội chuyển ngành, giải ngũ làm nòng cốt, hàng chục nghìn học sinh, sinh viên, cán bộ khoa học, thanh niên ở các địa phương, nhà máy, xí nghiệp, các cơ sở đào tạo và nghiên cứu khoa học đã tình nguyện nhập ngũ theo Lệnh tổng động viên thời chiến. Số quân nhân dự bị được động viên đã được biên chế vào các đơn vị và tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu trên các chiến trường trong cả nước, trong đó có các đơn vị mới được thành lập và đã phát huy được sức mạnh chiến đấu của quân đội.

Xây dựng lực lượng dự bị động viên hùng hậu là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta, được thể hiện trong Chỉ thị 16-CT/TW ngày 05/10/2002 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với lực lượng dân quân tự vệ và lực lượng dự bị động viên trong tình hình mới, xác định: “Tăng cường sự lãnh đạo tập trung thống nhất của cấp ủy đảng địa phương, cơ quan, đơn vị đối với lực lượng dân quân tự vệ và lực lượng dự bị động viên” (Ban Bí thư Trung ương Đảng, 2002, tr.1). Chỉ thị khẳng định vai trò hạt nhân lãnh đạo toàn diện của tổ chức đảng, đặc biệt ở cơ sở, nơi trực tiếp quản lý quân nhân dự bị và thực hiện công tác động viên.

Kết luận số 41-KL/TW ngày 31/3/2009 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tiếp tục thực hiện Chỉ thị 16-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX), tiếp tục nhấn mạnh: “Cấp ủy đảng các cấp có chủ trương, nghị quyết lãnh đạo chuyên đề về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ và lực lượng dự bị động viên” (Ban Bí thư Trung ương Đảng, 2009, tr.2).

Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định: “Giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối với Quân đội nhân dân” (ĐCSVN, 2021, tr.160); “Xây dựng lực lượng dự bị động viên hùng hậu” (ĐCSVN, 2021, tr.158). Việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nhất là cơ sở, không chỉ là nhân tố quyết định nâng cao chất lượng lực lượng dự bị động viên mà còn là điều kiện bảo đảm thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân vững chắc, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Nghị quyết số 44-NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, xác định giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, sự quản lý tập trung, thống nhất của Nhà nước đối với Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và sự nghiệp quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc, trong đó việc xây dựng lực lượng dự bị động viên được đặt trong tổng thể nhiệm vụ xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân và nền quốc phòng toàn dân. Điều này thống nhất với chủ trương xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “tinh, gọn, mạnh”, tiến lên hiện đại. Khi quy mô quân đội thường trực được điều chỉnh tối ưu, lực lượng dự bị động viên chính là nguồn bổ sung chiến lược cốt lõi để mở rộng lực lượng khi có tình huống quốc phòng.

Đại hội XIV của Đảng (năm 2026) tiếp tục khẳng định: “Xây dựng lực lượng dự bị động viên hùng hậu” (ĐCSVN, 2026a, tr.116); “Giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, sự quản lý điều hành tập trung, thống nhất của Nhà nước đối với Quân đội nhân dân, Công an nhân dân và sự nghiệp quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc” (ĐCSVN, 2026a, tr.115-116). Như vậy, Đảng ta đã khẳng định vai trò quan trọng trong xây dựng lực lượng dự bị động viên vững mạnh về chính trị, quân sự, có cơ cấu hợp lý, bảo đảm khả năng sẵn sàng chiến đấu và được quản lý chặt chẽ.

Xây dựng lực lượng dự bị động viên là một nội dung quan trọng trong đường lối xây dựng nền quốc phòng toàn dân, được Nhà nước từng bước thể chế hóa bằng hệ thống chính sách, pháp luật tương đối đồng bộ, tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức, quản lý, huấn luyện và huy động lực lượng khi có yêu cầu. Trên cơ sở đường lối, quan điểm của Đảng về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý lực lượng dự bị động viên, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước và nhiệm vụ quốc phòng trong từng giai đoạn. Dấu mốc quan trọng là Pháp lệnh về lực lượng dự bị động viên năm 1996, lần đầu tiên quy định tương đối toàn diện về nguyên tắc tổ chức, đăng ký, quản lý, huấn luyện, kiểm tra sẵn sàng động viên và chế độ, chính sách đối với quân nhân dự bị, đơn vị dự bị động viên. Để triển khai Pháp lệnh, Chính phủ và Bộ Quốc phòng đã ban hành nhiều nghị định, thông tư hướng dẫn, từng bước đưa công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên vào nền nếp.

Nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Quốc hội đã ban hành Luật Lực lượng dự bị động viên năm 2019, có hiệu lực từ ngày 01/7/2020, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong hoàn thiện hành lang pháp lý về xây dựng lực lượng dự bị động viên. Luật quy định đầy đủ về nguyên tắc xây dựng, đăng ký, quản lý, sắp xếp quân nhân dự bị và phương tiện kỹ thuật vào đơn vị dự bị động viên; huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên; huy động lực lượng; trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, địa phương và chế độ, chính sách đối với quân nhân dự bị, chủ phương tiện kỹ thuật và các tổ chức có liên quan.

Để bảo đảm thi hành Luật, Chính phủ đã ban hành các nghị định hướng dẫn: Nghị định số 78/2020/NĐ-CP quy định về sĩ quan dự bị Quân đội nhân dân Việt Nam; Nghị định số 79/2020/NĐ-CP quy định chế độ, chính sách trong xây dựng, huy động lực lượng dự bị động viên; Nghị định số 92/2020/NĐ-CP quy định trình tự, thủ tục huy động lực lượng dự bị động viên. Cùng với đó, Bộ Quốc phòng đã ban hành nhiều thông tư hướng dẫn về đăng ký, quản lý, huấn luyện và bảo đảm lực lượng dự bị động viên.

Hệ thống chính sách, pháp luật hiện hành đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với lực lượng dự bị động viên, bảo đảm xây dựng lực lượng theo hướng hùng hậu, chất lượng cao, quản lý chặt chẽ, huấn luyện tốt và sẵn sàng huy động. Đồng thời, các quy định về chế độ, chính sách đối với quân nhân dự bị và các tổ chức, cá nhân có liên quan đã góp phần bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng.

Trong bối cảnh yêu cầu bảo vệ Tổ quốc ngày càng cao, việc tiếp tục rà soát, hoàn thiện và tổ chức thực hiện hiệu quả hệ thống chính sách, pháp luật về lực lượng dự bị động viên có ý nghĩa quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng xây dựng lực lượng dự bị động viên, đáp ứng yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

2.2. Kết quả thực hiện và những vấn đề mới hiện nay

Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và sự chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên đã được các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền địa phương và cơ quan quân sự các cấp quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện tương đối đồng bộ, đạt nhiều kết quả quan trọng. Hệ thống chủ trương, chính sách, pháp luật về xây dựng lực lượng dự bị động viên từng bước được hoàn thiện, tạo cơ sở chính trị và pháp lý để nâng cao chất lượng xây dựng lực lượng này. Đặc biệt, việc ban hành Luật Lực lượng dự bị động viên năm 2019 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã góp phần thể chế hóa quan điểm của Đảng, bảo đảm cho công tác xây dựng, quản lý, huấn luyện và huy động lực lượng dự bị động viên ngày càng đi vào nền nếp, thống nhất. Trên cơ sở đó, các địa phương, đơn vị từng bước cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thành nghị quyết, kế hoạch, chương trình hành động phù hợp với đặc điểm tình hình, tạo sự chuyển biến tích cực trong nhận thức và tổ chức thực hiện nhiệm vụ xây dựng lực lượng dự bị động viên.

Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy, tổ chức đảng, công tác đăng ký, quản lý, sắp xếp quân nhân dự bị và phương tiện kỹ thuật dự bị vào các đơn vị dự bị động viên ngày càng chặt chẽ, thống nhất, hoàn thành 100% chỉ tiêu kế hoạch, chất lượng quân nhân dự bị từng bước được nâng lên, nhất là về bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn quân sự và ý thức trách nhiệm. Nhiều địa phương đã chú trọng kết hợp giữa tạo nguồn, đăng ký, quản lý với sắp xếp quân nhân dự bị đúng chuyên nghiệp quân sự, phù hợp với biên chế đơn vị, góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp của lực lượng dự bị động viên.

Cùng với đó, công tác huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên được duy trì tương đối nền nếp, bảo đảm đúng phương châm, nguyên tắc và sát với yêu cầu nhiệm vụ. Nội dung huấn luyện từng bước được đổi mới theo hướng thiết thực, chú trọng nâng cao năng lực huy động, tiếp nhận và thực hành nhiệm vụ của các đơn vị dự bị động viên. Thông qua huấn luyện, diễn tập, trình độ tổ chức chỉ huy của đội ngũ cán bộ và khả năng sẵn sàng động viên của lực lượng dự bị động viên từng bước được nâng lên. Qua đó, lực lượng dự bị động viên tiếp tục được củng cố theo hướng hùng hậu, chất lượng cao, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu xây dựng nền quốc phòng toàn dân và bảo vệ Tổ quốc.

Ngoài ra, vai trò tham mưu của cơ quan quân sự địa phương đối với cấp ủy, chính quyền địa phương trong xây dựng kế hoạch, tổ chức đăng ký, quản lý, huấn luyện và kiểm tra lực lượng dự bị động viên được phát huy tốt hơn. Nhiều địa phương đã gắn nhiệm vụ xây dựng lực lượng dự bị động viên với xây dựng khu vực phòng thủ, qua đó tạo sự liên kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh.

Những kết quả đạt được trong thời gian qua khẳng định ở đâu cấp ủy, tổ chức đảng quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ thì ở đó chất lượng xây dựng lực lượng dự bị động viên có chuyển biến rõ rệt. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục nâng cao chất lượng lực lượng dự bị động viên, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên ở một số nơi vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định như: công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Lực lượng dự bị động viên, nhất là ở vùng sâu, vùng xa còn hạn chế, nhận thức của một số cấp ủy, chính quyền địa phương về vị trí, vai trò của lực lượng dự bị động viên chưa thật đầy đủ, toàn diện, “Xây dựng, quản lý, huấn luyện lực lượng dự bị động viên (…) ở một số cơ quan, địa phương còn nhiều vấn đề bất cập. Chất lượng tổng hợp của lực lượng dự bị động viên (…) còn có mặt hạn chế” (ĐCSVN, 2026b, tr.142); công tác quản lý quân nhân dự bị có nơi chưa chặt chẽ, nhất là sự biến động quân số do di chuyển đi làm ăn xa, ngoài địa phương, ảnh hưởng đến khả năng huy động khi có tình huống.

Trước những diễn phức tạp của tình hình thế giới, khu vực, công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên đang đặt ra nhiều vấn đề mới cần tập trung giải quyết. Quá trình sắp xếp tổ chức quân đội theo hướng “tinh, gọn, mạnh”, cùng với việc điều chỉnh địa giới hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và sự dịch chuyển mạnh của lực lượng lao động đã làm gia tăng biến động nguồn quân nhân dự bị, gây khó khăn cho công tác đăng ký, quản lý và sắp xếp vào các đơn vị dự bị động viên. Bên cạnh đó, sự phát triển của chiến tranh công nghệ cao, tác chiến đa miền và chuyển đổi số đòi hỏi lực lượng dự bị động viên không chỉ bảo đảm về số lượng mà còn phải có chất lượng chính trị, trình độ quân sự, chuyên môn kỹ thuật và khả năng thích ứng với vũ khí, trang bị hiện đại. Thực tiễn đó yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức quản lý theo hướng số hóa, nâng cao chất lượng huấn luyện, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đồng thời bảo đảm đầy đủ chế độ, chính sách để thu hút và duy trì nguồn quân nhân dự bị chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

2.3. Giải pháp tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên hiện nay

Quán triệt quan điểm của Đảng về xây dựng lực lượng dự bị động viên hùng hậu, chất lượng ngày càng cao, các cấp ủy, tổ chức đảng cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện đồng bộ một số giải pháp cơ bản:

Một là, nâng cao chất lượng lãnh đạo công tác giáo dục, quán triệt nhằm thống nhất nhận thức và trách nhiệm trong xây dựng lực lượng dự bị động viên

Các cấp ủy cần tăng cường lãnh đạo công tác giáo dục, quán triệt các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng lực lượng dự bị động viên, bảo đảm thống nhất cao về nhận thức trong toàn hệ thống chính trị và các lực lượng có liên quan. Trọng tâm là làm cho mọi cá nhân, tổ chức nhận thức đúng việc xây dựng lực lượng dự bị động viên hùng hậu, có chất lượng ngày càng cao là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên, góp phần trực tiếp nâng cao tiềm lực quốc phòng và sức mạnh bảo vệ Tổ quốc.

Việc giáo dục, quán triệt cần được tổ chức khoa học, phù hợp với từng đối tượng: cán bộ chủ trì các cấp cần nắm vững quan điểm, cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo; cơ quan tham mưu, nhất là cơ quan quân sự địa phương phải hiểu sâu sắc về nội dung, phương thức tổ chức thực hiện; đội ngũ đảng viên, quân nhân dự bị phải nhận thức rõ trách nhiệm và nghĩa vụ của mình. Đồng thời, cần đa dạng hóa hình thức giáo dục, quán triệt, gắn với thực tiễn huấn luyện, diễn tập, kiểm tra, không dừng lại ở hội nghị, học tập nghị quyết. Quan trọng hơn, cấp ủy phải lãnh đạo gắn kết chặt chẽ giữa nâng cao nhận thức với tổ chức thực hiện; đưa kết quả quán triệt vào tiêu chí đánh giá chất lượng tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện để bảo đảm nhận thức được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Qua đó, làm cho công tác giáo dục, quán triệt thực sự trở thành khâu mở đầu có chất lượng, tạo sự thống nhất ý chí và hành động trong xây dựng lực lượng dự bị động viên.

Hai là, tiếp tục hoàn thiện cơ chế, không ngừng đổi mới phương thức lãnh đạo xây dựng lực lượng dự bị động viên

Cần tiếp tục rà soát, bổ sung, hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng lực lượng dự bị động viên theo phương châm “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ hiệu quả”, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ và mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm phát huy đầy đủ vai trò của các chủ thể trong hệ thống chính trị. Khoản 1, Điều 3, Luật Lực lượng dự bị động viên quy định việc xây dựng lực lượng dự bị động viên phải “Đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự thống lĩnh của Chủ tịch nước, sự quản lý tập trung, thống nhất của Chính phủ và sự chỉ huy, chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng” (Quốc hội, 2019).

Vì vậy, cần tiếp tục quán triệt và thực hiện nghiêm nguyên tắc Đảng lãnh đạo, đồng thời bảo đảm tính pháp chế trong toàn bộ hoạt động xây dựng, quản lý và huy động lực lượng dự bị động viên. Trong đó, cấp ủy giữ vai trò định hướng, quyết định chủ trương; chính quyền cụ thể hóa bằng chương trình, kế hoạch; cơ quan quân sự địa phương làm nòng cốt trong tham mưu và tổ chức thực hiện. Trọng tâm là phân định rõ quan hệ lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, chỉ huy giữa cấp ủy, chính quyền địa phương, cơ quan quân sự, đơn vị quân đội và các sở, ban, ngành; khắc phục tình trạng bao biện, làm thay hoặc buông lỏng, “khoán trắng”, bảo đảm thống nhất, không chồng chéo trong tổ chức thực hiện.

Đặc biệt, cần quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, đơn vị trong phối hợp với cơ quan quân sự địa phương trong tạo nguồn, đăng ký, quản lý, huấn luyện và huy động lực lượng dự bị động viên; tiếp tục xây dựng, hoàn thiện cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa địa phương giao nguồn với đơn vị nhận nguồn, bảo đảm thống nhất trong quản lý, huấn luyện và huy động lực lượng dự bị động viên khi cần thiết. Thông qua sơ kết, tổng kết thực tiễn, kịp thời bổ sung, hoàn thiện cơ chế lãnh đạo, chỉ đạo cho phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ.

Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo đối với xây dựng lực lượng dự bị động viên, khắc phục tình trạng hành chính hóa, hình thức trong lãnh đạo, chỉ đạo. Việc ban hành chỉ thị, nghị quyết phải bảo đảm rõ mục tiêu, chỉ tiêu, giải pháp cụ thể, khả thi, sát với đặc điểm địa bàn, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và nguồn lực hiện có của địa phương; nâng cao chất lượng tổ chức thực hiện, nhất là trong việc đăng ký, quản lý, huấn luyện và huy động lực lượng dự bị động viên; gắn nhiệm vụ xây dựng lực lượng dự bị động viên với các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh của địa phương. Chú trọng lãnh đạo bằng kiểm tra, giám sát; kịp thời phát hiện, xử lý các sai phạm; phát huy vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu. Việc hoàn thiện cơ chế gắn với đổi mới phương thức lãnh đạo sẽ làm cho sự lãnh đạo của Đảng được triển khai đồng bộ, linh hoạt và hiệu quả hơn trong toàn bộ quá trình xây dựng lực lượng dự bị động viên.

Ba là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương đối với cơ quan quân sự trong xây dựng lực lượng dự bị động viên

Các cấp ủy, chính quyền địa phương cần lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ việc xây dựng kế hoạch, quản lý nguồn, tổ chức huấn luyện và chuẩn bị động viên. Phát huy vai trò nòng cốt của cơ quan quân sự cấp xã trong tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương thực hiện công tác đăng ký, quản lý, sắp xếp quân nhân dự bị vào các đơn vị dự bị động viên, bảo đảm đủ số lượng, đúng chuyên nghiệp quân sự, phù hợp biên chế. Trên cơ sở nắm chắc nguồn lực tại chỗ, cấp ủy, chính quyền cần chỉ đạo cơ quan chức năng phối hợp chặt chẽ trong quản lý nguồn, hạn chế biến động, bảo đảm tính ổn định và sẵn sàng huy động khi cần thiết.

Tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, phát huy tốt vai trò nòng cốt của Ban Chỉ huy Quân sự cấp xã, phường, đặc khu trong tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương nâng cao chất lượng quân nhân dự bị; chú trọng chất lượng tạo nguồn, nhất là nguồn nhân lực có trình độ kỹ thuật, chuyên môn phù hợp với yêu cầu xây dựng quân đội hiện đại, đồng thời sẵn sàng đáp ứng với việc thực hiện chủ trương “triển khai xây dựng nền quốc phòng toàn dân hiện đại” (Tổng cục chính trị, 2025, tr.52).

Quá trình tập trung, huấn luyện lực lượng dự bị động viên cần tiếp tục đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp huấn luyện theo hướng thiết thực, sát nhiệm vụ, sát đối tượng, sát thực tiễn; kết hợp chặt chẽ giữa huấn luyện quân sự với giáo dục chính trị, pháp luật, nâng cao ý thức trách nhiệm của quân nhân dự bị. Huấn luyện phải hướng vào nâng cao chất lượng thực chất; tăng cường kiểm tra, đánh giá hiệu quả huấn luyện, khả năng huy động, tiếp nhận và thực hành nhiệm vụ. Qua đó, bảo đảm khi có tình huống, lực lượng dự bị động viên có thể nhanh chóng bổ sung cho lực lượng thường trực và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Bốn là, xây dựng cấp ủy, tổ chức đảng ở cơ quan quân sự địa phương trong sạch, vững mạnh

Các cấp ủy, chính quyền địa phương cần quan tâm xây dựng cấp ủy, tổ chức đảng trong cơ quan quân sự ở địa phương vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức, bảo đảm là hạt nhân lãnh đạo trong thực hiện nhiệm vụ của đơn vị. Thường xuyên kiện toàn cấp ủy đủ về số lượng, có chất lượng cao; chú trọng lựa chọn, bồi dưỡng đội ngũ cấp ủy viên có phẩm chất chính trị vững vàng, có năng lực lãnh đạo, am hiểu các nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, xây dựng lực lượng dự bị động viên.

Cấp ủy, tổ chức đảng ở các cơ quan quân sự địa phương cần tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện tốt hoạt động tập huấn, bồi dưỡng, thường xuyên tự kiểm tra, đánh giá chất lượng thực hiện nhiệm vụ của cơ quan mình trong công tác quân sự, quốc phòng, địa phương, trước hết là trong tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương về xây dựng lực lượng dự bị động viên; chủ động tham mưu xây dựng kế hoạch huy động, huấn luyện, kiểm tra sẵn sàng động viên quân nhân dự bị và phương tiện kỹ thuật, nhất là trong phối hợp hoạt động với các sở, ban, ngành ở địa phương để quản lý nguồn dự bị động viên.

Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên ở cơ quan quân sự địa phương có phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức tốt, có năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Trọng tâm là nâng cao năng lực quán triệt, cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng lực lượng dự bị động viên vào thực hiện chức trách, nhiệm vụ của bản thân; có năng lực tham mưu, tổ chức quản lý, huấn luyện và huy động lực lượng. Cấp ủy, chỉ huy các cơ quan quân sự địa phương cần chủ động nắm chắc chất lượng của đội ngũ cán bộ, gắn kết quả thực hiện các nhiệm vụ trong xây dựng lực lượng dự bị động viên với việc đánh giá, sử dụng, đề bạt cán bộ. Cùng với việc quan tâm, tạo điều kiện thuận lợi để đội ngũ cán bộ, đảng viên ở các cơ quan quân sự địa phương phát huy tính tích cực, chủ động, phát huy tinh thần trách nhiệm trong công tác, cần tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những hạn chế, yếu kém.

Năm là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị, góp phần bảo đảm nguồn lực và thực hiện chính sách đối với lực lượng dự bị động viên

Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ: “Chủ động chuẩn bị nguồn lực quốc gia, nâng cao khả năng huy động đáp ứng yêu cầu trong mọi tình huống quốc phòng, an ninh” (ĐCSVN, 2026b, tr.114). Vì vậy, để tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với xây dựng lực lượng dự bị động viên cần nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo công tác, bảo đảm nguồn lực và chính sách đối với lực lượng dự bị động viên theo hướng chủ động, có trọng tâm, trọng điểm. Ưu tiên bố trí ngân sách, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ quản lý, huấn luyện và huy động lực lượng dự bị động viên, gắn việc phân bổ nguồn lực với yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng trong từng giai đoạn, bảo đảm sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, tránh dàn trải, lãng phí. Cùng với đó, lãnh đạo thực hiện đầy đủ, kịp thời các chế độ, chính sách đối với quân nhân dự bị và phương tiện kỹ thuật dự bị, bảo đảm công bằng, đúng đối tượng.

Xây dựng lực lượng dự bị động viên là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng để phát huy sức mạnh tổng hợp, bảo đảm đầy đủ các điều kiện về nguồn lực và chính sách. Các cấp ủy, tổ chức đảng ở các địa phương cần phân công, xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị, phát huy hiệu quả vai trò của chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp và nhân dân trong xây dựng lực lượng dự bị động viên, nhất là trong tuyên truyền, vận động chấp hành Luật Lực lượng dự bị động viên. Trong đó, cần chú trọng phát huy vai trò tiền phong, gương mẫu của đảng viên là quân nhân dự bị, coi đây là lực lượng nòng cốt về chính trị tại cơ sở, góp phần củng cố nền tảng chính trị - xã hội vững chắc cho thực hiện nhiệm vụ. Mặt khác, cần tăng cường kiểm tra, đánh giá, kịp thời phát hiện, xử lý những bất cập, hạn chế, góp phần hiện thực hóa sự lãnh đạo của Đảng bằng khả năng huy động và phát huy hiệu quả mọi nguồn lực của hệ thống chính trị trong xây dựng lực lượng dự bị động viên vững mạnh, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.

3. Kết luận

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên là một đòi hỏi khách quan mang tính chiến lược. Dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, lực lượng dự bị động viên giữ vững bản chất cách mạng, không ngừng nâng cao chất lượng chính trị và trình độ sẵn sàng chiến đấu.

Trong giai đoạn mới, trước những thách thức phức tạp của tình hình quốc tế và yêu cầu cao của nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc “từ sớm, từ xa”, các cấp ủy đảng, chính quyền cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các nghị quyết của Đảng, thực hiện nghiêm Luật Lực lượng dự bị động viên. Xây dựng lực lượng dự bị động viên hùng hậu, chất lượng ngày càng cao chính là giải pháp cơ bản, tạo tiền đề vững chắc để củng cố nền quốc phòng toàn dân, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước bền vững.

_________________

Ngày nhận bài: 2/7/2026; Ngày bình duyệt: 15/7/2026; Ngày quyết định đăng: 20/7/2026.

Email tác giả: Truonghai148@gmail.com

Tài liệu tham khảo

C.Mác và Ph.Ăngghen (2000). Toàn tập (Tập 44). Nxb Chính trị quốc gia.

Ban Bí thư Trung ương Đảng (2002). Chỉ thị 16-CT/TW ngày 05/10/2002 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với lực lượng dân quân tự vệ và lực lượng dự bị động viên trong tình hình mới.

Ban Bí thư Trung ương Đảng (2009). Kết luận số 41-KL ngày 31/3/2009 về tiếp tục thực hiện Chỉ thị 16-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa IX) về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với lực lượng dân quân tự vệ và lực lượng dự bị động viên trong tình hình mới.

ĐCSVN (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN (2026b). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Quốc hội (2019). Luật Lực lượng dự bị động viên, số 53/2019/QH14, ngày 26/11/2019.

Tổng cục Chính trị (2025). Tài liệu nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Nxb Quân đội nhân dân.