Tọa đàm khoa học: “Cung ứng dịch vụ xã hội cho trẻ em trong bối cảnh tinh gọn bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp”

Nguyễn Thị Lan

Cùng chủ trì Tọa đàm có PGS, TS Lê Văn Chiến, Viện trưởng Viện Lãnh đạo học và Hành chính công; PGS, TS Đậu Hương Nam, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế và GS, TS Nguyễn Hữu Minh, Chủ tịch Hội Xã hội học Việt Nam.

Tham dự Tọa đàm có bà Silvia Danailov, Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam; đại diện lãnh đạo một số ban, bộ, ngành trung ương, địa phương; đại diện lãnh đạo các đơn vị trong Học viện; các chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ, giảng viên trong và ngoài hệ thống Học viện.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn Tọa đàm, PGS, TS Lê Hải Bình nhấn mạnh, việc sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang tạo ra những thay đổi quan trọng trong tổ chức cung ứng dịch vụ xã hội cho trẻ em. Bên cạnh những cơ hội về rút ngắn tuyến quản lý, tăng tính chủ động của cấp cơ sở, quá trình chuyển đổi cũng đặt ra những vấn đề mới về nhân lực chuyên trách, hạ tầng dịch vụ, nguồn lực tài chính, quản lý và kết nối dữ liệu, nhất là tại những địa bàn khó khăn. Vì vậy, cần đánh giá toàn diện năng lực cung ứng dịch vụ, nhận diện những khoảng trống trong tổ chức thực thi và những rào cản đối với khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội cho trẻ em, đặc biệt là nhóm dễ bị tổn thương. PGS, TS Lê Hải Bình khẳng định, bảo đảm quyền trẻ em trong bối cảnh đổi mới quản trị quốc gia không chỉ là yêu cầu về mặt chính sách, mà còn là thước đo quan trọng của một nền quản trị hiện đại, nhân văn và phát triển bền vững. Tinh gọn bộ máy hành chính gắn liền với nâng cao chất lượng phục vụ, đặc biệt đối với các nhóm yếu thế như trẻ em. Trên tinh thần đó, Tọa đàm tập trung trao đổi về kết quả nghiên cứu tại 4 địa phương (Điện Biên, Đắk Lắk, Cần Thơ và Đà Nẵng), làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cung ứng dịch vụ và đề xuất những giải pháp bảo đảm tiếp cận dịch vụ công bằng, bao trùm và không bị gián đoạn đối với trẻ em trong bối cảnh mô hình quản trị địa phương đang có những thay đổi căn bản.

Phát biểu tại Tọa đàm, bà Silvia Danailov, Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam, đánh giá cao sự phối hợp giữa UNICEF, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Hội Xã hội học Việt Nam trong thực hiện nghiên cứu; đồng thời ghi nhận sự tham gia của các cơ quan quản lý, nhà cung cấp dịch vụ và địa phương trong quá trình khảo sát, đánh giá thực tiễn. Bà Silvia Danailov cho rằng, việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam đang làm thay đổi cách thức lập kế hoạch, phân bổ ngân sách và cung ứng các dịch vụ thiết yếu. Quá trình chuyển đổi có thể xuất hiện những khoảng trống tạm thời về năng lực và cung ứng dịch vụ, do đó yêu cầu quan trọng là bảo đảm tính liên tục của dịch vụ, đồng thời tận dụng cải cách để xây dựng hệ thống quản trị hiệu quả, đáp ứng và có trách nhiệm hơn đối với người dân, đặc biệt là những nhóm dễ bị tổn thương và trẻ em. Trẻ em cảm nhận trực tiếp chất lượng của nền hành chính thông qua những dịch vụ cụ thể như chăm sóc sức khỏe, giáo dục, bảo vệ xã hội và hỗ trợ khi gặp nguy cơ. Vì vậy, đầu tư công bằng hơn cho trẻ em, tăng cường năng lực, phối hợp và sử dụng bằng chứng thực tiễn trong hoạch định chính sách có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn phát triển mới.

Trình bày kết quả nghiên cứu tại Tọa đàm, TS Vũ Thái Hạnh, Viện Kinh tế - Xã hội và Môi trường, cho biết: Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính, kết hợp phân tích tài liệu, phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm, quan sát thực địa tại Điện Biên, Đắk Lắk, Cần Thơ và Đà Nẵng và kiểm chứng chéo dữ liệu; khung phân tích tập trung vào bốn nhóm yếu tố: cơ chế, nhân lực, hạ tầng - dữ liệu và tài chính. Kết quả cho thấy, các dịch vụ cơ bản dành cho trẻ em cơ bản được duy trì trong quá trình chuyển đổi; cấp xã có điều kiện chủ động hơn trong rà soát đối tượng, tiếp nhận thông tin, giải quyết công việc và kết nối trẻ em, gia đình với các dịch vụ. Tuy nhiên, cải cách hành chính chưa tự động chuyển thành cải thiện trải nghiệm dịch vụ của trẻ em. Khoảng cách giữa nhiệm vụ, thẩm quyền được chuyển giao với năng lực, nhân lực, dữ liệu, hạ tầng và nguồn lực bảo đảm thực hiện đang là điểm nghẽn lớn. Từ đó, nghiên cứu chỉ ra yêu cầu chuyển từ quản lý từng chương trình, từng dịch vụ sang quản trị một chuỗi dịch vụ liên tục, lấy trẻ em làm trung tâm, trong đó cấp xã là nơi phát hiện và quản lý nhu cầu ban đầu; cấp tỉnh thực hiện hỗ trợ kỹ thuật, điều phối và cung ứng dịch vụ chuyên sâu; Trung ương giữ vai trò thiết lập chuẩn, bảo đảm nguồn lực, kết nối dữ liệu và điều tiết chênh lệch. Thước đo cuối cùng của cải cách không phải là giảm bao nhiêu đầu mối, mà là trẻ em có được tiếp cận đúng dịch vụ, đúng thời điểm và được theo dõi đến kết quả hay không.

Phát biểu tại Tọa đàm, ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, chia sẻ: hệ thống dịch vụ y tế dành cho trẻ em ở Việt Nam đang từng bước được hoàn thiện, đa dạng hóa; mạng lưới khám, chữa bệnh nhi và các kỹ thuật chuyên sâu tiếp tục được phát triển, góp phần nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe trẻ em. Tuy nhiên, quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp đặt ra yêu cầu mới về tổ chức, nhân lực, cơ sở vật chất, nguồn lực và chất lượng dịch vụ, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp và bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ đầy đủ, bình đẳng, thuận lợi cho trẻ em, nhất là ở những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Tại phiên bàn tròn, các đại biểu tập trung trao đổi về những yêu cầu hoàn thiện cơ chế và năng lực cung ứng dịch vụ xã hội cho trẻ em trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Các ý kiến thống nhất cho rằng, tinh gọn bộ máy phải gắn với phân định rõ trách nhiệm, bảo đảm nguồn lực và duy trì tính liên tục của dịch vụ, không để quá trình chuyển đổi tổ chức tạo ra khoảng trống trong chăm sóc, bảo vệ và hỗ trợ trẻ em. Nhiều giải pháp mang tính hệ thống được đề xuất, trong đó trọng tâm là hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành, liên cấp; chuẩn hóa quy trình phát hiện, tiếp nhận, can thiệp, chuyển gửi và theo dõi trường hợp; củng cố năng lực đội ngũ cấp cơ sở, nhất là nhân lực có chuyên môn về công tác xã hội, tư vấn tâm lý, bảo vệ trẻ em và y tế học đường. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế tài chính, đầu tư hạ tầng, xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất và tăng cường chia sẻ thông tin giữa các ngành, các cấp.

Từ thực tiễn trao đổi, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ quản lý từng dịch vụ sang quản trị chuỗi dịch vụ lấy trẻ em làm trung tâm, xây dựng gói dịch vụ xã hội tối thiểu, chuẩn hóa năng lực và có cơ chế phân bổ nguồn lực phù hợp với nhu cầu, mức độ dễ bị tổn thương và đặc điểm từng địa bàn. Qua đó, bảo đảm mọi trẻ em được tiếp cận dịch vụ kịp thời, liên tục, công bằng và phù hợp trong quá trình đổi mới tổ chức bộ máy.

Tọa đàm đã tạo diễn đàn trao đổi đa chiều giữa các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và địa phương, qua đó làm rõ thực trạng, những điểm nghẽn và yêu cầu mới trong cung ứng dịch vụ xã hội cho trẻ em khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Kết quả nghiên cứu và các ý kiến thảo luận cung cấp thêm cơ sở thực tiễn cho việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và tổ chức cung ứng dịch vụ theo hướng liên thông, công bằng và lấy trẻ em làm trung tâm. Những khuyến nghị từ Tọa đàm có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình tiếp tục hoàn thiện mô hình quản trị, nâng cao năng lực thực thi ở cơ sở và bảo đảm mọi trẻ em được tiếp cận đầy đủ, kịp thời các dịch vụ xã hội thiết yếu trong quá trình đổi mới tổ chức bộ máy, vận hành chính quyền địa phương hai cấp hiện nay.