Công tác tư tưởng với củng cố đoàn kết, thống nhất trong Đảng và đồng thuận xã hội trong bối cảnh mới

PGS, TS LÊ TRỌNG TUYẾN
Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
TS VŨ TRÀ GIANG
Trường Đại học Công đoàn

1. Mở đầu

Công tác tư là một trong những phương thức cơ bản trong xây dựng Đảng vững mạnh, củng cố sự thống nhất về nhận thức, ý chí và hành động, tăng cường niềm tin của Nhân dân và đồng thuận xã hội. Trong bối cảnh mới, không gian tư tưởng ngày càng mở, đa chiều, biến động nhanh, thông tin đúng sai đan xen, tác động trực tiếp đến nhận thức và hành vi xã hội. Vì vậy, yêu cầu nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng trở nên cấp thiết, nhằm góp phần củng cố đoàn kết, thống nhất trong Đảng và đồng thuận xã hội, tạo sức mạnh toàn dân tộc, hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Công tác tư tưởng trong bối cảnh mới, đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu, trong đó có một số công trình tiêu biểu liên quan như: Công tác tư tưởng trong điều kiện hiện nay - Thực trạng, vấn đề đặt ra và giải pháp (Hội đồng Lý luận Trung ương, 2018); Đổi mới công tác tuyên truyền chính trị trên mạng xã hội ở Việt Nam hiện nay (Nguyễn Thị Trường Giang, 2024)... Các công trình đã làm rõ vị trí, chức năng, chủ thể, nội dung, phương thức và tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng; phân tích vai trò của công tác tư tưởng trong giáo dục chính trị, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng đồng thuận xã hội; đồng thời, đánh giá thực trạng, chỉ ra yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức công tác tư tưởng trong tình hình mới.

Bài viết sử dụng tổng hợp các phương pháp chủ yếu như: phương pháp lịch sử - logic, phân tích và tổng hợp, các kỹ thuật hệ thống hoá, khái quát hoá, phân tích tài liệu thứ cấp về công tác tư tưởng nhằm làm rõ vai trò, thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng góp phần củng cố sự thống nhất trong Đảng và đồng thuận xã hội trong kỷ nguyên phát triển mới

2. Nội dung

2.1. Công tác tư tưởng đối với củng cố đoàn kết, thống nhất trong Đảng và đồng thuận xã hội

Công tác tư tưởng “là bộ phận đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng; giữ vai trò đi trước mở đường, đi cùng trong tổ chức thực hiện và đi sau tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin” (Ban Chấp hành Trung ương, 2026b, tr.1), “là công tác đối với con người, một nhiệm vụ khó khăn, phức tạp” (ĐCSVN, 2018, tr.418), bao gồm tổng thể các hoạt động có mục đích, có tổ chức của các chủ thể nhằm nghiên cứu, bổ sung, phát triển, truyền bá và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng; giáo dục chính trị, định hướng nhận thức, bồi dưỡng tình cảm, củng cố niềm tin, xây dựng ý chí và thúc đẩy hành động tích cực của cán bộ, đảng viên và nhân dân; tạo sự thống nhất về tư tưởng và hành động trong Đảng, sự đồng thuận trong xã hội. Trong đó, vai trò của công tác tư tưởng đối với việc củng cố đoàn kết, thống nhất trong Đảng và đồng thuận xã hội được thể hiện tập trung trên một số nội dung cơ bản sau:

Một là, công tác tư tưởng góp phần tạo sự thống nhất về nhận thức, ý chí và hành động

Sự đoàn kết, thống nhất trong Đảng trước hết được xây dựng trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Cương lĩnh, đường lối của Đảng và các nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt đảng. Đó không phải là sự đồng nhất giản đơn về ý kiến, mà là sự thống nhất về mục tiêu, kiên định về ý chí và đồng bộ trong hành động. Công tác tư tưởng làm rõ cơ sở lý luận, căn cứ thực tiễn, mục tiêu và yêu cầu của các chủ trương, nghị quyết; giúp cán bộ, đảng viên nhận thức đúng, xác định rõ trách nhiệm và tự giác chuyển hóa nhận thức thành hành động. Thông qua giáo dục lý luận chính trị, tuyên truyền, đối thoại và định hướng dư luận, công tác tư tưởng góp phần khắc phục nhận thức phiến diện, dao động, hoài nghi, bảo thủ, cục bộ; đồng thời củng cố bản lĩnh chính trị, niềm tin, ý thức tổ chức, kỷ luật và tinh thần nêu gương. Trong môi trường số, công tác tư tưởng còn nâng cao khả năng nhận diện, sàng lọc thông tin, phòng ngừa tin giả, thông tin xuyên tạc và quan điểm sai trái, thù địch; qua đó ngăn chặn nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Khi nhận thức thông suốt, ý chí được củng cố và trách nhiệm được xác lập rõ ràng, nghị quyết của Đảng sẽ được cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch và kết quả thực tiễn, góp phần tăng cường đoàn kết, thống nhất và nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng.

Hai là, công tác tư tưởng là cầu nối giữa ý Đảng với lòng dân, củng cố niềm tin của nhân dân và tạo sự đồng thuận xã hội.

Đường lối, chủ trương của Đảng chỉ đi vào cuộc sống khi phù hợp với nguyện vọng của nhân dân, được nhân dân hiểu đúng, đồng tình, ủng hộ và thực hiện. V.I.Lênin chỉ rõ: “Chuyên chính vô sản không thể thực hiện được nếu không có sự đoàn kết nhất trí của những người lao động” (V.I.Lênin, 2005, tr.260). Vì vậy, công tác tư tưởng không chỉ tuyên truyền, giải thích mà còn phải lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và những vấn đề bức xúc của Nhân dân. Thông qua thông tin hai chiều, công tác tư tưởng vừa truyền tải mục tiêu, ý nghĩa của chủ trương, chính sách, vừa phản ánh dư luận xã hội để Đảng, Nhà nước điều chỉnh quyết sách phù hợp thực tiễn.

Niềm tin của Nhân dân và đồng thuận xã hội được củng cố bằng đường lối đúng đắn, chính sách hiệu quả, sự công khai, minh bạch và tinh thần nêu gương của cán bộ, đảng viên. Công tác tư tưởng góp phần hài hòa lợi ích, làm rõ quan hệ giữa quyền lợi với nghĩa vụ, giúp các tầng lớp xã hội chia sẻ trách nhiệm vì mục tiêu chung. Trong môi trường số, vai trò cầu nối thể hiện ở việc cung cấp thông tin chính xác, định hướng dư luận, phản bác tin giả và luận điệu xuyên tạc. Khi gắn với đối thoại, giải quyết lợi ích chính đáng, công tác tư tưởng sẽ “củng cố niềm tin của nhân dân, tạo động lực tinh thần to lớn cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (Ban Chấp hành Trung ương, 2026b, tr.1).

Ba là, công tác tư tưởng khơi dậy khát vọng, phát huy nguồn lực tinh thần và quy tụ sức mạnh xã hội cho phát triển đất nước.

Sự phát triển của đất nước không chỉ phụ thuộc vào nguồn lực vật chất mà còn được quyết định bởi chất lượng con người, ý chí vươn lên và mức độ gắn kết xã hội. Lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý chí tự lực, tự cường, tinh thần đổi mới sáng tạo, trách nhiệm cộng đồng và khát vọng cống hiến là những nguồn lực nội sinh đặc biệt quan trọng. Công tác tư tưởng có vai trò bồi dưỡng, cổ vũ và lan tỏa các giá trị đó, làm cho mục tiêu phát triển đất nước trở thành nhận thức chung và động lực hành động của cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Thông qua giáo dục lý tưởng, tuyên truyền thành tựu, biểu dương nhân tố mới, mô hình tốt và tấm gương tiêu biểu, công tác tư tưởng góp phần xây dựng môi trường xã hội tích cực, khuyến khích lao động, học tập, sáng tạo và phụng sự Tổ quốc. Đồng thời, công tác tư tưởng giúp mỗi cá nhân nhận thức rõ trách nhiệm, khả năng đóng góp; gắn khát vọng cá nhân với lợi ích cộng đồng, phát triển kinh tế với tiến bộ xã hội, nâng cao đời sống với phát triển văn hóa, con người. Khi mục tiêu quốc gia gắn với quyền lợi, cơ hội phát triển và hạnh phúc của Nhân dân, các nguồn lực riêng lẻ được kết nối thành sức mạnh tổng hợp. Qua đó, công tác tư tưởng củng cố đoàn kết, khắc phục tâm lý thụ động, cục bộ, lối sống vụ lợi và chuyển hóa sức mạnh tinh thần thành hành động xã hội, góp phần phát triển đất nước nhanh, bền vững.

2.2. Kết quả công tác tư tưởng góp phần củng cố sự thống nhất trong Đảng và đồng thuận xã hội

Trong suốt quá trình cách mạng, công tác tư tưởng luôn được Đảng, Nhà nước, các cấp ủy, tổ chức đảng và cả hệ thống chính trị quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện, đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần củng cố sự thống nhất trong Đảng, “thắp sáng ngọn lửa niềm tin, quy tụ lòng dân, nhân lên sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc” (Ban Chấp hành Trung ương, 2026b, tr.1).

Công tác giáo dục lý luận chính trị, quán triệt và triển khai nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Đảng được duy trì tương đối nền nếp, “chất lượng ngày càng được nâng lên” (ĐCSVN, 2026b, tr.153). Nội dung giáo dục là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Cương lĩnh, đường lối của Đảng, gắn với nhiệm vụ xây dựng, chỉnh đốn Đảng và yêu cầu phát triển đất nước. Qua đó, cán bộ, đảng viên nhận thức đầy đủ hơn về mục tiêu, nhiệm vụ của cách mạng; củng cố bản lĩnh chính trị, niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Việc giải thích cơ sở lý luận, căn cứ thực tiễn của các chủ trương, quyết sách lớn đã góp phần tạo sự thống nhất trong nhận thức, ý chí và hành động, thúc đẩy cụ thể hóa nghị quyết thành kết quả thực tiễn.

Trước những vấn đề mới, khó, phức tạp, công tác tư tưởng từng bước phát huy vai trò định hướng, cung cấp thông tin và giải đáp băn khoăn của cán bộ, đảng viên. Đồng thời, công tác tư tưởng góp phần khắc phục nhận thức phiến diện, dao động, hoài nghi, bảo thủ; nâng cao ý thức tổ chức, kỷ luật, trách nhiệm chính trị và tinh thần nêu gương. Nhờ đó, sự thống nhất trong Đảng từng bước được chuyển hóa thành quyết tâm và hành động trong thực hiện nhiệm vụ chính trị. “Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch được triển khai quyết liệt, đồng bộ, có hiệu quả” (ĐCSVN, 2026a, tr.56), và chủ động hơn. Các lực lượng chuyên trách, cơ quan báo chí, đội ngũ báo cáo viên và tuyên truyền viên đã tích cực cung cấp thông tin chính thống, nhận diện các luận điệu xuyên tạc, đấu tranh với tin giả và thông tin sai sự thật. Việc kết hợp phản bác quan điểm sai trái với lan tỏa nội dung tích cực được chú trọng, góp phần nâng cao năng lực nhận diện, sàng lọc thông tin, tăng sức đề kháng tư tưởng; ngăn ngừa biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”; giữ vững đoàn kết và sự thống nhất trong Đảng và hệ thống chính trị.

Công tác tư tưởng đã phát huy tốt vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Việc tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được tiến hành bằng nhiều hình thức, từ tuyên truyền trực tiếp, qua báo chí đến nền tảng số và mạng xã hội. Nội dung tuyên truyền cơ bản bám sát nhiệm vụ chính trị, phản ánh thành tựu phát triển đất nước, giải thích mục tiêu, ý nghĩa và tác động của các chủ trương, chính sách. Qua đó, nhân dân có điều kiện tiếp cận thông tin chính thống, hiểu rõ hơn những vấn đề của đất nước, đồng tình, ủng hộ và tích cực tham gia thực hiện các nhiệm vụ chung.

Công tác nắm bắt tình hình tư tưởng, tâm trạng và dư luận xã hội có nhiều chuyển biến thông qua điều tra xã hội học, báo chí, mạng xã hội, tiếp xúc cử tri, đối thoại với nhân dân và phản ánh từ cơ sở. Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Công tác dự báo, nắm bắt tình hình tư tưởng, xử lý thông tin, định hướng dư luận xã hội được thực hiện kịp thời, kiên trì, bền bỉ” (ĐCSVN, 2026b, tr.153). Những thông tin thu thập được giúp cấp ủy, chính quyền nhận diện các vấn đề xã hội quan tâm, khó khăn, bức xúc và nguyện vọng chính đáng của nhân dân; từ đó điều chỉnh nội dung tuyên truyền và biện pháp thực hiện. Các hình thức đối thoại được mở rộng; vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội được phát huy. Việc gắn công tác tư tưởng với chăm lo đời sống và bảo đảm lợi ích chính đáng của nhân dân đã góp phần củng cố niềm tin, đồng thuận xã hội.

Công tác tư tưởng góp phần khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm, tinh thần cống hiến và khát vọng vươn lên. Các phong trào thi đua yêu nước, hoạt động học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, tuyên truyền gương người tốt, việc tốt đã tạo động lực tích cực trong lao động, học tập và phục vụ nhân dân. Trong thiên tai, dịch bệnh và tình huống phức tạp, công tác tuyên truyền, vận động đã cổ vũ tinh thần đoàn kết, tương thân, tương ái và huy động nguồn lực vì lợi ích chung.

Bên cạnh đó, công tác tư tưởng vẫn còn những hạn chế nhất định. “Một số cấp uỷ, tổ chức đảng, người đứng đầu nhận thức chưa đầy đủ, chưa đề cao trách nhiệm, còn biểu hiện “khoán trắng” cho cơ quan chuyên trách” (Ban Chấp hành Trung ương, 2026b, tr.1), coi đây là nhiệm vụ riêng của cơ quan tuyên giáo hoặc chỉ quan tâm khi phát sinh vấn đề phức tạp. Việc học tập, quán triệt nghị quyết ở một số cơ quan, đơn vị còn hình thức, nặng về truyền đạt; một bộ phận cán bộ, đảng viên chưa chuyển hóa đầy đủ nhận thức thành trách nhiệm và hành động. “Công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận có mặt chưa theo kịp thực tiễn, chưa giải đáp thỏa đáng một số vấn đề mới do thực tiễn đặt ra” (ĐCSVN, 2026a, tr.68). “Công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phân bác các quan điểm sai trái, thù địch còn hạn chế; việc kiểm soát, ngăn chặn các thông tin xấu độc có lúc bị động, lúng túng, thiếu sắc bén, thiếu tính thuyết phục” (ĐCSVN, 2026b, tr.165), một số nội dung khô cứng, thiếu luận cứ khoa học và bằng chứng thực tiễn nên sức thuyết phục chưa cao. Sự kết hợp giữa “xây” và “chống” chưa hài hòa; nội dung tích cực chưa đủ phong phú, hấp dẫn.

Nội dung, phương thức tuyên truyền ở một số nơi còn chung chung, trùng lặp, nặng về truyền đạt một chiều, chưa phù hợp với từng nhóm xã hội. Việc truyền thông một số chính sách có lúc chưa kịp thời, đầy đủ, minh bạch, tạo khoảng trống cho tin đồn và thông tin sai lệch. “Việc nắm bắt tình hình tư tưởng của cán bộ, đảng viên, tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân và định hướng dư luận xã hội có lúc, có nơi thiếu chủ động, kịp thời” (ĐCSVN, 2026b, tr.165), thiếu chiều sâu; nguồn thông tin còn phân tán. Một số kiến nghị chính đáng của nhân dân chưa được phản ánh, giải quyết và phản hồi kịp thời; hoạt động đối thoại có nơi còn hình thức, chưa gắn tiếp thu ý kiến với trách nhiệm giải quyết cụ thể. Khả năng chuyển hóa nguồn lực tinh thần thành hành động xã hội có mặt chưa tương xứng; nội dung tích cực đôi khi thiếu chiều sâu, chưa hấp dẫn, nhất là với thế hệ trẻ. Trong môi trường số, thông tin tiêu cực lan truyền nhanh, trong khi kỹ năng công nghệ và khả năng lan tỏa nội dung tích cực của một bộ phận cán bộ còn hạn chế.

2.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng, góp phần củng cố sự thống nhất trong Đảng và đồng thuận xã hội trong kỷ nguyên phát triển mới

Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm chính trị của cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu và cả hệ thống chính trị đối với công tác tư tưởng

Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, quyết định phương hướng, chất lượng và hiệu quả công tác tư tưởng. Cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng về vị trí đặc biệt quan trọng của công tác tư tưởng; xác định công tác tư tưởng là bộ phận trọng yếu, là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong công tác xây dựng Đảng, là nhiệm vụ chiến lược, thường xuyên của toàn Đảng, toàn hệ thống chính trị, trước hết là trách nhiệm của cấp ủy, người đứng đầu và mỗi cán bộ, đảng viên. Kiên quyết khắc phục nhận thức giản đơn, coi công tác tư tưởng là nhiệm vụ riêng của cơ quan tuyên giáo hoặc chỉ tiến hành khi đã xuất hiện vấn đề phức tạp.

Các cấp ủy, tổ chức đảng cần đưa công tác tư tưởng vào chương trình, kế hoạch lãnh đạo và gắn chặt với thực hiện nhiệm vụ chính trị. Mỗi chủ trương, chính sách phải được chuẩn bị đồng bộ về cơ sở lý luận, thực tiễn, phương án truyền thông và xử lý tác động xã hội; chủ động tạo sự thống nhất từ khâu xây dựng đến tổ chức thực hiện. Người đứng đầu cần phải trực tiếp lãnh đạo, đối thoại, nắm bắt tình hình tư tưởng, giải quyết kịp thời những vấn đề cán bộ, đảng viên và nhân dân quan tâm; không né tránh, khoán trắng hoặc xử lý theo lối hành chính đơn thuần.

Cần cụ thể hóa trách nhiệm của cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan báo chí, truyền thông và đội ngũ cán bộ, đảng viên trong tuyên truyền, vận động, định hướng dư luận. Phát huy vai trò nêu gương, thống nhất giữa lời nói và hành động, lấy hiệu quả công việc, niềm tin và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo. Tăng cường kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết; kịp thời biểu dương mô hình hiệu quả và xử lý, khắc phục biểu hiện thiếu trách nhiệm, hình thức, hành chính hóa công tác tư tưởng.

Hai là, đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức công tác tư tưởng; nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận và giáo dục chính trị

Đây là giải pháp có vị trí trung tâm, trực tiếp quyết định chất lượng, hiệu quả và sức thuyết phục của công tác tư tưởng trong tình hình mới. Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức công tác tư tưởng; nâng cao tính chiến đấu, tính giáo dục, tính thuyết phục trong tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng” (ĐCSVN, 2026a, tr.131). Đổi mới nội dung, phương thức phải gắn chặt với nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn và giáo dục chính trị, tạo nền tảng khoa học cho toàn bộ hoạt động tư tưởng.

Nội dung công tác tư tưởng phải bám sát nền tảng tư tưởng của Đảng, đường lối, chủ trương, nhiệm vụ phát triển đất nước và những vấn đề thực tiễn đang đặt ra; bảo đảm tính chính trị, khoa học, chiến đấu, thuyết phục và nhân văn. Khắc phục tình trạng nội dung chung chung, trùng lặp, nặng về truyền đạt, né tránh những vấn đề mới, khó hoặc chỉ phản ánh mặt tích cực. Cần thông tin khách quan về cả thành tựu, hạn chế, nguyên nhân, trách nhiệm và giải pháp; chú trọng xây dựng hệ giá trị, chuẩn mực đạo đức, khát vọng phát triển và những nhân tố tích cực có khả năng dẫn dắt xã hội.

Đổi mới phương thức công tác tư tưởng “theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, xây dựng cơ sở dữ liệu số; nâng cao năng lực truyền thông chính trị hiện đại, chủ động nắm, phân tích, dự báo diễn biến tư tưởng, tâm trạng xã hội; kịp thời định hướng dư luận xã hội, nhất là trong các vấn đề phức tạp, nhạy cảm” (Ban Chấp hành Trung ương, 2026a, tr. 5). Cần phải chuyển mạnh “từ truyền đạt một chiều sang trao đổi, đối thoại, giải thích, thuyết phục gắn với tổ chức thực hiện” (Ban Chấp hành Trung ương, 2026b, tr.8); và “Chuyển trọng tâm từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước” (Ban Chấp hành Trung ương, 2026b, tr.2). Đồng thời, phân loại đối tượng, nghiên cứu đặc điểm tâm lý, nhu cầu thông tin và hành vi tiếp nhận của từng nhóm xã hội để lựa chọn nội dung, ngôn ngữ, hình thức và thời điểm phù hợp. Tăng cường đối thoại giữa cấp ủy, chính quyền với nhân dân và lấy kết quả giải quyết vấn đề thực tiễn làm cơ sở nâng cao sức thuyết phục.

Cùng với đó, cần nâng cao chất lượng tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận và dự báo; tập trung luận giải những vấn đề mới trong phát triển đất nước, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Đổi mới chương trình, nội dung và phương pháp giáo dục lý luận chính trị theo hướng thiết thực, hiện đại, gắn lý luận với thực tiễn, nhận thức với hành động. Chú trọng bồi dưỡng tư duy lý luận, năng lực phản biện, kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch và khả năng vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.

Ba là, phát huy dân chủ, tăng cường đối thoại, gắn công tác tư tưởng với giải quyết lợi ích chính đáng và nâng cao đời sống của nhân dân

Phát huy dân chủ và bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân là điều kiện quan trọng để nâng cao tính thuyết phục, hiệu quả và độ bền vững của công tác tư tưởng. Công tác tư tưởng cần tiến hành trên cơ sở tôn trọng, lắng nghe, dựa vào và phục vụ nhân dân. Cần tiếp tục hoàn thiện, thực hiện nghiêm các cơ chế để nhân dân được biết, được bàn, được tham gia ý kiến, được kiểm tra, giám sát và được thụ hưởng thành quả phát triển; tạo điều kiện để Nhân dân tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.

Các cấp ủy, chính quyền cần duy trì nền nếp tiếp xúc, đối thoại trực tiếp với nhân dân, nhất là trước những vấn đề lớn, nhạy cảm, phức tạp hoặc liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Đối thoại phải thực chất, dân chủ, bình đẳng và có trách nhiệm; khắc phục tình trạng hình thức, né tránh, tiếp thu nhưng chậm giải quyết. Cần đa dạng hóa các kênh tiếp nhận phản ánh, kết hợp đối thoại trực tiếp với nền tảng số; mọi ý kiến chính đáng phải được phân loại, xử lý và phản hồi kịp thời, công khai, rõ ràng.

Đồng thời, phải gắn công tác tư tưởng với việc hoàn thiện và tổ chức thực hiện hiệu quả các chủ trương, chính sách phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo đảm an sinh và công bằng xã hội. Chú trọng giải quyết việc làm, thu nhập, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, nhà ở, phúc lợi xã hội và đời sống văn hóa, tinh thần; quan tâm nhóm yếu thế, địa bàn khó khăn và những người chịu tác động của quá trình chuyển đổi. Lấy mức độ hài lòng, niềm tin và chất lượng cuộc sống của nhân dân làm tiêu chí quan trọng đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số, chủ động cung cấp thông tin, định hướng dư luận và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.

Chuyển đổi số phải trở thành phương thức quan trọng để nâng cao tính chủ động, kịp thời và hiệu quả của công tác tư tưởng. Nghị quyết số 25-NQ/TW của Bộ Chính trị chỉ rõ: “Công tác tư tưởng tiến hành đồng bộ, hiệu quả trên cả không gian thực và không gian số, ở trong nước và ngoài nước” (Ban Chấp hành Trung ương, 2026b, tr.5). Cần xây dựng đồng bộ hạ tầng số, cơ sở dữ liệu và các nền tảng phục vụ thu thập, phân tích, chia sẻ thông tin; kết nối dữ liệu giữa cơ quan tuyên giáo, cơ quan nhà nước, báo chí, truyền thông và các lực lượng liên quan. Đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công cụ phân tích mạng xã hội để phát hiện sớm vấn đề phức tạp, dự báo xu hướng dư luận và tham mưu phương án xử lý; đồng thời bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và bảo vệ dữ liệu.

Thực hiện tốt phương châm chủ động, kịp thời, chính xác, công khai và minh bạch trong nắm bắt và cung cấp thông tin, nhất là đối với vấn đề quan trọng, nhạy cảm hoặc được xã hội quan tâm. “Chủ động nắm bắt tình hình tư tưởng, đánh giá, định hướng dư luận xã hội và dự báo sát diễn biến tình hình quốc tế và trong nước để kịp thời định hướng chính trị, tư tưởng trong Đảng, trong xã hội,… không để bị động, bất ngờ” (Ban Chấp hành Trung ương, 2026a, tr.3). Các cơ quan đảng, nhà nước cần hoàn thiện cơ chế phát ngôn, phối hợp và phản ứng nhanh; không để khoảng trống thông tin, tạo điều kiện cho tin giả và luận điệu xuyên tạc lan truyền. Nội dung thông tin cần có căn cứ, dễ hiểu, phù hợp từng nhóm đối tượng; kết hợp cung cấp sự kiện với giải thích chính sách, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm, giải pháp và kết quả xử lý.

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng cần kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, trong đó lấy “xây” làm gốc, lấy “chống” làm nhiệm vụ thường xuyên. Chú trọng phát triển hệ thống nội dung tích cực, hấp dẫn, lan tỏa giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, thành tựu đổi mới, truyền thống văn hóa và những nhân tố tốt đẹp trong xã hội. Chủ động nhận diện, kiểm chứng và phản bác các quan điểm sai trái, thông tin giả, nội dung giả mạo do công nghệ tạo ra bằng luận cứ khoa học, bằng chứng thực tiễn, ngôn ngữ thuyết phục và đúng pháp luật.

Năm là, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ; hoàn thiện cơ chế phối hợp, kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng

Đội ngũ cán bộ là nhân tố trực tiếp quyết định chất lượng, hiệu quả và sức thuyết phục của công tác tư tưởng. Vì vậy, cần xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, tư duy lý luận sắc bén, am hiểu thực tiễn, nhạy bén trước những vấn đề mới và có năng lực vận động, thuyết phục quần chúng. Đại hội XIV của Đảng chỉ rõ: “Đào tạo, bồi dưỡng, phát triển đội ngũ cán bộ lý luận, trọng dụng các chuyên gia đầu ngành” (ĐCSVN, 2026a, tr.132). Công tác tuyển chọn, quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, bố trí và sử dụng cán bộ cần phải căn cứ vào tiêu chuẩn chức danh, vị trí việc làm và yêu cầu nhiệm vụ; chú trọng phát hiện, thu hút cán bộ có năng lực nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, dự báo, tham mưu chiến lược, truyền thông chính sách và xử lý những vấn đề tư tưởng phức tạp. Nội dung đào tạo, bồi dưỡng cần kết hợp chặt chẽ giữa lý luận với thực tiễn, kiến thức với kỹ năng, đào tạo cơ bản với cập nhật thường xuyên. Đặc biệt, cần tăng cường bồi dưỡng kỹ năng nắm bắt, phân tích dư luận xã hội, đối thoại, thuyết trình, định hướng dư luận, kiểm chứng và xử lý thông tin, phân tích dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Cùng với đó, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan tuyên giáo với Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, báo chí và lực lượng chuyên trách. Quy định rõ chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm, chế độ cung cấp và chia sẻ thông tin; khắc phục tình trạng chồng chéo, phân tán, né tránh hoặc khoán trắng nhiệm vụ. Đối với những vấn đề phức tạp, nhạy cảm, cần bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất, phối hợp đồng bộ và phản ứng kịp thời giữa các lực lượng.

Đổi mới công tác kiểm tra, giám sát và đánh giá theo hướng thường xuyên, thực chất, dựa trên tiêu chí cụ thể và dữ liệu có thể kiểm chứng. Hiệu quả công tác tư tưởng phải được đánh giá bằng sự chuyển biến về nhận thức, thái độ, hành động; mức độ thống nhất trong Đảng, niềm tin của nhân dân và đồng thuận xã hội; khả năng dự báo, phòng ngừa và giải quyết vấn đề từ cơ sở.

3. Kết luận

Nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng là yêu cầu chiến lược của công tác xây dựng Đảng, góp phần củng cố sự thống nhất trong Đảng, niềm tin của nhân dân và đồng thuận xã hội. Trong kỷ nguyên phát triển mới, công tác tư tưởng cần phải đổi mới về nội dung, phương thức, đội ngũ và công nghệ số; gắn tuyên truyền với đối thoại, phát huy dân chủ và giải quyết lợi ích chính đáng của Nhân dân. Sức thuyết phục của công tác tư tưởng phải được bảo đảm bằng chủ trương đúng đắn, chính sách hiệu quả, sự gương mẫu của cán bộ, đảng viên và khả năng định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Thực hiện đồng bộ các giải pháp sẽ tạo nền tảng tinh thần vững chắc, khơi dậy ý chí tự lực, tự cường, khát vọng cống hiến và sức mạnh toàn dân tộc trong kỷ nguyên phát triển mới.

_________________

Ngày nhận bài: 29/7/2026; Ngày bình duyệt: 5/9/2026; Ngày quyết định đăng: 14/9/2026.

Email tác giả: letrongtuyenhvct@gmail.com

Tài liệu tham khảo

Ban Chấp hành Trung ương (2013). Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 3/6/2013, Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương (khóa XI) về tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới.

Ban Chấp hành Trung ương (2014). Nghị quyết số 37-NQ/TW ngày 9/10/2014 của Bộ Chính trị về công tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030.

Ban Chấp hành Trung ương (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

Ban Chấp hành Trung ương (2021). Kết luận số 21-KL/TW ngày 25/10/2021 của Ban Chấp hành Trung ương về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”.

Ban Chấp hành Trung ương (2026a). Quy định số 19-QĐ/TW ngày 08/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác chính trị, tư tưởng trong Đảng.

Ban Chấp hành Trung ương (2026b). Nghị quyết số 25-NQ/TW của Bộ Chính trị ngày 22/8/2026 về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.

ĐCSVN (2018). Văn kiện Đảng toàn tập (Tập 66). Nxb Chính trị quốc gia sự thật.

ĐCSVN (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập 1). Nxb Chính trị quốc gia.

ĐCSVN (2026a). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập 1). Nxb Chính trị quốc gia.

ĐCSVN (2026b). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập 2). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Nguyễn Thị Trường Giang (2024). Đổi mới công tác tuyên truyền chính trị trên mạng xã hội ở Việt Nam hiện nay. Nxb Thông tin và Truyền thông.

Hồ Chí Minh (2011). Toàn tập (Tập 1). Nxb Chính trị quốc gia sự thật.

Hội đồng Lý luận Trung ương (2018). Công tác tư tưởng trong điều kiện hiện nay - Thực trạng, vấn đề đặt ra và giải pháp. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Nguyễn Thị Lan (2012). Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xây dựng sự đồng thuận xã hội trong công cuộc đổi mới đất nước. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

V.I.Lênin (2005). Toàn tập (Tập 40). Nxb Chính trị quốc gia.

Đào Duy Quát (2010). Công tác tư tưởng. Nxb Chính trị quốc gia.