ThS PHÙNG THỊ HẢI HẬU
Tạp chí Lý luận chính trị

1. Mở đầu

Trong quá trình xây dựng và phát triển Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nghiên cứu khoa học luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, vừa góp phần phát triển lý luận, tổng kết thực tiễn, cung cấp luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, vừa trực tiếp phục vụ công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của Học viện. Cùng với sự phát triển của hoạt động nghiên cứu khoa học, yêu cầu thông tin, phổ biến, trao đổi và công bố các kết quả nghiên cứu ngày càng trở thành một khâu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát huy giá trị của hoạt động khoa học.

Nghiên cứu khoa học chỉ thực sự phát huy đầy đủ giá trị khi kết quả nghiên cứu được truyền đạt, trao đổi, kiểm chứng, tiếp nhận và tiếp tục được sử dụng trong đời sống khoa học và thực tiễn. Một kết quả nghiên cứu dù có giá trị đến đâu nhưng nếu chỉ dừng lại trong phạm vi hồ sơ nhiệm vụ khoa học, báo cáo tổng hợp hoặc sản phẩm nghiệm thu thì khả năng lan tỏa và tác động đến nhận thức khoa học, thực tiễn quản lý và hoạch định chính sách vẫn có những giới hạn nhất định. Bởi vậy, thông tin khoa học và công bố kết quả nghiên cứu không phải là khâu đứng ngoài hoạt động nghiên cứu, mà là một bộ phận góp phần hoàn chỉnh vòng đời của tri thức khoa học.

Trong hệ thống hoạt động khoa học của Học viện, Tạp chí Lý luận chính trị có vị trí, vai trò rất lớn và đặc thù. Tạp chí là cơ quan ngôn luận khoa học của Học viện, đồng thời là diễn đàn của giới nghiên cứu lý luận chính trị và các lĩnh vực khoa học có liên quan. Với hệ thống ấn phẩm in và điện tử, Tạp chí không chỉ đăng tải các công trình nghiên cứu, mà còn phản ánh hoạt động khoa học, tạo diễn đàn trao đổi học thuật, giới thiệu những vấn đề lý luận và thực tiễn mới, góp phần đưa các kết quả nghiên cứu đến với đội ngũ cán bộ khoa học, giảng viên, học viên, các cơ quan nghiên cứu, cơ quan tham mưu và đông đảo bạn đọc.

Thực tiễn hoạt động của Tạp chí những năm gần đây cho thấy vai trò này ngày càng được thể hiện rõ. Năm 2025, Tạp chí tiếp nhận hơn 1.100 bài viết; xuất bản 12 số Tạp chí in tiếng Việt với 243 bài, 4 số Tạp chí in tiếng Anh với 65 bài; Tạp chí điện tử đăng tải hàng trăm bài viết, tin hoạt động và tóm tắt bài viết (Nguyễn Lan, Xuân Phú, 2026). Các bài viết đăng trên các ấn phẩm của Tạp chí thực hiện tôn chỉ, mục đích tuyên truyền giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thông tin, phản ánh các thành tựu nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn; đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch với đường lối của Đảng, Tạp chí đóng góp tích cực vào thực hiện nhiệm vụ chính trị của Học viện.

Từ thực tiễn đó, bài viết tập trung làm rõ hai phương diện chủ yếu: Tạp chí Lý luận chính trị đóng góp vào công tác thông tin khoa học của Học viện; Tạp chí Lý luận chính trị đóng góp vào công bố kết quả nghiên cứu của Học viện. Trên cơ sở đánh giá những kết quả đạt được và những vấn đề đặt ra, bài viết đề xuất một số định hướng nhằm tiếp tục phát huy vai trò của Tạp chí trong hệ thống hoạt động khoa học của Học viện trong thời gian tới.

2. Nội dung

2.1. Tạp chí Lý luận chính trị đóng góp vào công tác thông tin khoa học của Học viện

a) Tạp chí là một bộ phận của hệ thống thông tin khoa học của Học viện

Thông tin khoa học có nội hàm rộng, gắn với toàn bộ quá trình hình thành, trao đổi, phổ biến và sử dụng tri thức khoa học. Đối với một cơ sở nghiên cứu, đào tạo lý luận chính trị có vị trí đặc biệt như Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, công tác thông tin khoa học không chỉ nhằm cung cấp thông tin về các hoạt động nghiên cứu, hội thảo, tọa đàm, mà quan trọng hơn là góp phần đưa những kết quả nghiên cứu, những phát hiện mới, những vấn đề lý luận và thực tiễn được tổng kết đến với các chủ thể có nhu cầu sử dụng tri thức khoa học.

Từ cách tiếp cận đó, cần nhìn nhận vai trò của Tạp chí Lý luận chính trị trong công tác thông tin khoa học của Học viện một cách đầy đủ hơn. Tạp chí không phải là cơ quan duy nhất thực hiện chức năng thông tin khoa học của Học viện, càng không thay thế chức năng của các đơn vị chuyên trách về thông tin khoa học và quản lý khoa học. Tuy nhiên, Tạp chí là một trong những kênh quan trọng để lựa chọn, xử lý, chuẩn hóa, công bố và lan tỏa thông tin khoa học. Thông qua hoạt động biên tập, phản biện và xuất bản, những kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành các sản phẩm thông tin khoa học có cấu trúc, có luận cứ, có khả năng tiếp cận và trao đổi trong cộng đồng khoa học.

Vị trí này được hình thành từ chính chức năng, nhiệm vụ và quá trình phát triển của Tạp chí. Tạp chí Lý luận chính trị có lịch sử hoạt động từ năm 1976, với tiền thân là Tạp chí Thông tin lý luận và Tạp chí Nghiên cứu lý luận, sau đó được hợp nhất thành Tạp chí Lý luận chính trị. Trong quá trình phát triển, Tạp chí từng bước khẳng định vị trí là cơ quan nghiên cứu và ngôn luận khoa học của Học viện, đồng thời là diễn đàn khoa học về những vấn đề lý luận chính trị, khoa học hành chính, quản lý nhà nước, quản trị công, khoa học xã hội và nhân văn, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Như vậy, xét về bản chất, hoạt động của Tạp chí có sự thống nhất giữa hai yêu cầu: cung cấp thông tin khoa học và tạo lập tri thức khoa học có khả năng được trao đổi, sử dụng. Đây là điểm cần nhấn mạnh khi đánh giá đóng góp của Tạp chí vào công tác thông tin khoa học của Học viện. Nếu chỉ xem thông tin khoa học là những bản tin phản ánh hội nghị, hội thảo, hoạt động nghiên cứu thì chưa phản ánh đầy đủ giá trị mà Tạp chí tạo ra. Phần quan trọng hơn của thông tin khoa học nằm ở việc phát hiện, lựa chọn, chuẩn hóa và phổ biến những kết quả nghiên cứu có giá trị, những vấn đề lý luận mới, những tổng kết thực tiễn có khả năng gợi mở nhận thức và hành động.

b) Từ thông tin về hoạt động khoa học đến tạo lập dòng thông tin khoa học có giá trị

Một biểu hiện rõ trong hoạt động của Tạp chí là việc thông tin về khoa học không dừng ở việc phản ánh hoạt động, mà từng bước được đặt trong một dòng chảy tri thức rộng hơn. Thông qua các chuyên mục và các loại hình bài viết, Tạp chí đồng thời thực hiện nhiều chức năng: phản ánh hoạt động khoa học; giới thiệu kết quả nghiên cứu; đăng tải các nghiên cứu độc lập; tổng kết thực tiễn; trao đổi các vấn đề lý luận; giới thiệu kinh nghiệm quốc tế; tạo diễn đàn học thuật.

Các chuyên mục như “Nghiên cứu - phát triển lý luận”, “Thực tiễn - kinh nghiệm”, “Diễn đàn”, “Quốc tế”, cùng các nội dung về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cho thấy thông tin khoa học trên Tạp chí có tính đa chiều. Một hội thảo khoa học sau khi diễn ra có thể được thông tin trên Tạp chí, nhưng giá trị khoa học của hội thảo không chỉ nằm ở thông tin về sự kiện. Những vấn đề được đặt ra tại hội thảo có thể tiếp tục được phát triển thành bài nghiên cứu, được trao đổi, phản biện và trở thành một bộ phận của dòng thông tin khoa học. Theo nghĩa đó, Tạp chí góp phần kéo dài “đời sống khoa học” của một hoạt động nghiên cứu vượt ra ngoài thời điểm diễn ra sự kiện.

c) Thông tin, phổ biến kết quả nghiên cứu, phát triển lý luận và tổng kết thực tiễn

Một đóng góp quan trọng khác của Tạp chí là đưa các kết quả nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn đến với người đọc dưới hình thức những sản phẩm khoa học có khả năng tiếp cận rộng rãi. Đây là chức năng có ý nghĩa trực tiếp đối với việc phát huy giá trị của hoạt động nghiên cứu khoa học.

Đặc thù nghiên cứu của Học viện là tập trung vào những vấn đề lý luận chính trị, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị, quản lý nhà nước, phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và nhiều lĩnh vực khoa học xã hội, nhân văn khác. Kết quả nghiên cứu trong những lĩnh vực này thường không chỉ có giá trị đối với một chuyên ngành hẹp, mà còn có khả năng cung cấp luận cứ cho nhiều hoạt động khác nhau của Học viện. Bởi vậy, việc công bố và thông tin về kết quả nghiên cứu trên Tạp chí có ý nghĩa kết nối giữa nghiên cứu với đào tạo, giữa nghiên cứu với tổng kết thực tiễn và giữa nghiên cứu với hoạt động tư vấn, tham mưu.

Nhìn vào các số Tạp chí được xuất bản trong năm 2026 có thể thấy sự hiện diện của nhiều nghiên cứu của cán bộ, giảng viên, nhà khoa học thuộc Học viện về những vấn đề đang đặt ra trong quá trình phát triển đất nước. Chẳng hạn, số 582 tháng 8/2026 có các nghiên cứu về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đổi mới tư duy về truyền thông chính sách; tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; xây dựng đội ngũ cán bộ; chuyển đổi số trong hoạt động của các cơ quan Đảng; quản lý đầu tư của Học viện; mô hình tăng trưởng mới ở Việt Nam... Sự đa dạng này cho thấy Tạp chí không chỉ truyền tải một loại thông tin đơn tuyến, mà tạo ra một không gian tri thức tương đối toàn diện về các vấn đề lý luận và thực tiễn thuộc phạm vi nghiên cứu của Học viện.

Đặc biệt, một số bài viết được công bố trên Tạp chí điện tử cho thấy rõ khả năng đưa kết quả nghiên cứu từ thực tiễn đến với bạn đọc tương đối nhanh. Chẳng hạn, bài viết “Xác lập mô hình tăng trưởng mới đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới” của PGS, TS Đinh Thị Nga và TS Nguyễn Thị Hoài Thu, thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, được đăng tải tháng 4/2026, tập trung hệ thống hóa các mô hình tăng trưởng, phân tích kinh nghiệm quốc tế và tổng kết quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng ở Việt Nam để đề xuất những định hướng cho giai đoạn mới. Những bài viết như vậy vừa là sản phẩm nghiên cứu, vừa là nguồn thông tin khoa học phục vụ quá trình trao đổi về những vấn đề mới của đất nước.

Điều đáng chú ý là thông tin khoa học do Tạp chí cung cấp không chỉ hướng tới giới nghiên cứu. Đối tượng tiếp nhận còn bao gồm đội ngũ giảng viên, học viên, cán bộ lãnh đạo, quản lý, các cơ quan nghiên cứu, cơ quan tham mưu chính sách và những người quan tâm đến các vấn đề lý luận chính trị. Vì vậy, chất lượng của thông tin khoa học không chỉ được quyết định bởi tính mới của kết quả nghiên cứu mà còn bởi khả năng trình bày, luận giải và tổ chức thông tin sao cho người đọc có thể nhận diện được vấn đề, hiểu được giá trị của kết quả nghiên cứu và tiếp tục sử dụng thông tin đó.

Ở phương diện này, hoạt động biên tập của Tạp chí có vai trò đặc biệt. Biên tập khoa học không đơn thuần là sửa câu chữ hoặc bảo đảm hình thức bài viết. Đối với một tạp chí khoa học, biên tập còn góp phần làm rõ vấn đề nghiên cứu, bảo đảm tính logic của lập luận, chuẩn hóa thuật ngữ, kiểm tra sự phù hợp giữa luận điểm và luận cứ, nâng cao khả năng truyền đạt kết quả nghiên cứu. Khi được thực hiện tốt, biên tập chính là một khâu quan trọng trong quá trình chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành thông tin khoa học có giá trị.

d) Tạp chí góp phần tạo lập diễn đàn và kết nối nguồn lực trí tuệ của Học viện với cộng đồng khoa học

Công tác thông tin khoa học không thể tách rời hoạt động trao đổi và kết nối khoa học. Một nền khoa học phát triển không chỉ cần có những công trình nghiên cứu tốt mà còn cần môi trường để các nhà khoa học công bố, trao đổi, phản biện và tiếp tục phát triển kết quả nghiên cứu.

Tạp chí Lý luận chính trị đã hình thành một mạng lưới cộng tác viên tương đối rộng, bao gồm các nhà khoa học, nghiên cứu viên, giảng viên trong và ngoài Học viện. Hội nghị Cộng tác viên năm 2025 tổ chức tháng 1/2026 có sự tham dự của đông đảo các nhà khoa học, nghiên cứu, giảng viên trong và ngoài hệ thống Học viện đã có bài viết trên các ấn phẩm của Tạp chí. Báo cáo tại Hội nghị cũng cho thấy Tạp chí tiếp tục mở rộng đội ngũ cộng tác viên tới các trường đại học, trường chính trị, viện nghiên cứu chuyên ngành, Hội đồng Lý luận Trung ương và nhiều cơ sở nghiên cứu, đào tạo khác.

Mạng lưới này có ý nghĩa vượt ra ngoài việc cung cấp bài viết. Nó tạo ra một kênh kết nối nguồn lực trí tuệ của Học viện với giới nghiên cứu lý luận chính trị và khoa học xã hội ở phạm vi rộng hơn. Đồng thời, thông qua việc tiếp nhận và phản biện các bài viết, Tạp chí có điều kiện tiếp nhận nhiều cách tiếp cận, phương pháp và kết quả nghiên cứu khác nhau, từ đó góp phần làm phong phú đời sống khoa học của Học viện.

Đặc biệt, trong bối cảnh khoa học ngày càng có tính liên ngành, việc duy trì một diễn đàn có khả năng kết nối các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực càng có ý nghĩa. Những vấn đề như quản trị quốc gia, chuyển đổi số, phát triển bền vững, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển con người, tổ chức bộ máy hay bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đều không thể giải quyết đầy đủ từ một góc nhìn chuyên ngành duy nhất. Diễn đàn của Tạp chí vì vậy có thể trở thành nơi giao thoa giữa các chuyên ngành, giữa lý luận và thực tiễn, giữa nghiên cứu trong Học viện với nghiên cứu ngoài Học viện.

e) Từ thông tin khoa học đến phục vụ nghiên cứu, đào tạo và phục vụ hoạch định chính sách

Giá trị cuối cùng của thông tin khoa học không nằm ở số lượng thông tin được tạo ra, mà ở khả năng được tiếp nhận và sử dụng. Với đặc thù của Học viện, thông tin khoa học do Tạp chí cung cấp có thể tham gia vào nhiều khâu của hoạt động đào tạo, nghiên cứu.

Đối với hoạt động đào tạo, các bài viết nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, phân tích chính sách và trao đổi lý luận trên Tạp chí là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị cho giảng viên và học viên. Những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn thường xuất hiện trên Tạp chí dưới dạng các nghiên cứu, trao đổi khoa học trước khi được tiếp tục phát triển thành những nội dung sâu hơn trong nghiên cứu và giảng dạy.

Đối với hoạt động nghiên cứu, Tạp chí vừa là nơi công bố kết quả nghiên cứu, vừa là nguồn thông tin giúp các nhà khoa học nhận diện những vấn đề đã được nghiên cứu, những hướng tiếp cận đang được quan tâm và những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu. Đối với tổng kết thực tiễn, những bài viết phản ánh kinh nghiệm, mô hình, vấn đề phát sinh ở các địa phương, ngành, lĩnh vực có thể cung cấp những chất liệu quan trọng cho việc nhận diện thực tiễn và phát triển lý luận.

Đối với hoạt động tư vấn chính sách, những nghiên cứu có luận cứ khoa học, được phản biện và công bố có thể góp phần cung cấp thêm cơ sở tham khảo cho quá trình xây dựng, hoàn thiện chủ trương, chính sách. Tất nhiên, không nên đồng nhất một bài báo khoa học với một sản phẩm tư vấn chính sách. Tuy nhiên, xét trong chuỗi tạo lập tri thức, công bố khoa học là một khâu quan trọng để những phát hiện và luận cứ nghiên cứu có cơ hội được tiếp nhận, thảo luận và tiếp tục chuyển hóa thành các giá trị phục vụ thực tiễn.

2.2. Tạp chí Lý luận chính trị đóng góp vào công bố kết quả nghiên cứu của Học viện

Khi đánh giá đóng góp của Tạp chí đối với công bố kết quả nghiên cứu của Học viện, trước hết cần làm rõ nội hàm của khái niệm này. Nếu hiểu theo nghĩa hẹp, công bố kết quả nghiên cứu của Học viện là việc công bố những kết quả được tạo ra từ các nhiệm vụ khoa học do Học viện chủ trì, quản lý hoặc thực hiện. Đây là những sản phẩm nghiên cứu có nguồn gốc xác định từ các đề tài, chương trình, nhiệm vụ khoa học cụ thể.

Tuy nhiên, nếu chỉ giới hạn công bố kết quả nghiên cứu của Học viện vào các sản phẩm của những nhiệm vụ khoa học được xác định về mặt hành chính thì chưa phản ánh hết đóng góp thực tế của Tạp chí. Học viện là một trung tâm nghiên cứu và đào tạo lớn, tập trung đội ngũ đông đảo các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu viên. Trong quá trình công tác, các nhà khoa học của Học viện thường xuyên thực hiện những nghiên cứu độc lập, phát triển lý luận, tổng kết thực tiễn, nghiên cứu chính sách hoặc tham gia các nghiên cứu liên ngành. Những kết quả đó có thể được công bố trên Tạp chí và trở thành một bộ phận của sản phẩm tri thức do đội ngũ khoa học của Học viện tạo ra.

Do đó, công bố kết quả nghiên cứu của Học viện được tiếp cận theo hai tầng nghĩa. Thứ nhất, đó là công bố trực tiếp kết quả của các nhiệm vụ khoa học của Học viện. Thứ hai, theo nghĩa rộng hơn, đó là công bố những kết quả nghiên cứu, phát triển lý luận, tổng kết thực tiễn và những phát hiện khoa học của đội ngũ cán bộ, giảng viên, nhà khoa học, học viên, nghiên cứu sinh của Học viện.

Hai tầng nghĩa này có quan hệ chặt chẽ nhưng không nên đồng nhất. Một bài viết của một nhà khoa học thuộc Học viện không đương nhiên là sản phẩm của một đề tài khoa học do Học viện quản lý. Ngược lại, một nhiệm vụ khoa học có thể tạo ra nhiều kết quả và không phải mọi kết quả đều có thể chuyển nguyên trạng thành một bài báo. Phân biệt được điều này giúp đánh giá đúng vai trò của Tạp chí, đồng thời tránh tình trạng đồng nhất mọi bài viết của cán bộ Học viện với kết quả của một nhiệm vụ khoa học cụ thể.

a) Công bố trực tiếp kết quả của các nhiệm vụ khoa học

Trong quản lý khoa học của Học viện, yêu cầu có sản phẩm công bố khoa học đối với các nhiệm vụ khoa học là một cơ chế đã được thể chế hóa. Đối với các nhiệm vụ khoa học cấp bộ và tương đương trở lên, công bố khoa học là một trong những yêu cầu gắn với quá trình nghiệm thu, đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ. Như vậy, vấn đề đặt ra không phải là có hay không có yêu cầu công bố, mà quan trọng hơn là các kết quả nghiên cứu được công bố như thế nào để thực sự phản ánh và phát huy giá trị của kết quả nghiên cứu.

Đây là điểm có ý nghĩa khi xem xét vai trò của Tạp chí. Một nhiệm vụ khoa học thường bao gồm nhiều nội dung, nhiều kết quả, nhiều nhóm phát hiện và những kiến nghị khác nhau. Không phải toàn bộ báo cáo nghiên cứu đều có thể chuyển trực tiếp thành một bài báo khoa học. Việc công bố đòi hỏi phải lựa chọn những kết quả có giá trị, xác định vấn đề trung tâm, xây dựng lại cấu trúc lập luận, làm rõ đóng góp mới, chuẩn hóa phương pháp trình bày và đặt kết quả nghiên cứu trong tương quan với các công trình đã có.

Từ đó, Tạp chí không chỉ đóng vai trò là “địa chỉ đăng bài” để đáp ứng yêu cầu công bố của nhiệm vụ khoa học. Vai trò quan trọng hơn là tham gia vào quá trình nâng cao giá trị của sản phẩm công bố thông qua các khâu lựa chọn, biên tập, phản biện và chuẩn hóa. Một kết quả nghiên cứu có thể rất có giá trị đối với nhóm nghiên cứu nhưng để trở thành một bài báo khoa học có chất lượng lại cần tiếp tục được xử lý về mặt khoa học và học thuật.

Thực tế hoạt động xuất bản của Tạp chí cho thấy sự phối hợp với các đơn vị chuyên môn và các chủ nhiệm đề tài để khai thác bài viết chất lượng cao đã được tăng cường. Đây là hướng có ý nghĩa bởi nó tạo điều kiện để kết quả của các nhiệm vụ khoa học không dừng lại ở sản phẩm nghiệm thu mà tiếp tục được đưa vào đời sống học thuật. Năm 2026, trên Tạp chí đã xuất hiện những bài viết xác định rõ nguồn gốc từ nhiệm vụ khoa học. Chẳng hạn, bài “Huy động nguồn lực đầu tư nhằm xác lập mô hình tăng trưởng mới ở Việt Nam” của TS Hồ Thanh Thủy, đăng trên Tạp chí Lý luận chính trị số 582 tháng 8/2026.

Nếu nhiệm vụ khoa học tạo ra tri thức, thì công bố khoa học tạo ra khả năng lưu thông của tri thức. Nếu nghiệm thu xác nhận kết quả của nhiệm vụ khoa học, thì công bố khoa học mở rộng không gian tồn tại và phát triển của kết quả đó. Đây chính là giá trị mà Tạp chí có thể đóng góp một cách trực tiếp.

b) Công bố kết quả nghiên cứu, phát triển lý luận và tổng kết thực tiễn của đội ngũ khoa học Học viện

Bên cạnh việc công bố trực tiếp kết quả của các nhiệm vụ khoa học, đóng góp của Tạp chí còn thể hiện ở việc tạo không gian công bố cho các kết quả nghiên cứu của đội ngũ khoa học Học viện.

Trong thực tế, quá trình nghiên cứu khoa học của một nhà khoa học không chỉ diễn ra trong khuôn khổ những nhiệm vụ được giao. Hoạt động nghiên cứu còn bao gồm quá trình đọc, khảo cứu, tranh luận học thuật, tổng kết thực tiễn, phát hiện vấn đề và phát triển các luận điểm mới. Nhiều kết quả trong quá trình đó có thể trở thành những bài nghiên cứu độc lập, có giá trị đối với đời sống khoa học và không nhất thiết phải gắn với một đề tài cụ thể.

Tạp chí Lý luận chính trị là một trong những địa chỉ để những kết quả đó được công bố. Các số Tạp chí trong năm 2026 cho thấy nhiều bài viết của cán bộ, giảng viên Học viện tập trung vào những vấn đề mới của đất nước và của công tác lý luận, từ đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, xây dựng đội ngũ cán bộ đến quản trị quốc gia, truyền thông chính sách và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Giá trị của các công bố này không chỉ nằm ở việc giới thiệu thành quả nghiên cứu của từng cá nhân. Ở tầm rộng hơn, chúng góp phần phản ánh năng lực nghiên cứu, tư duy khoa học và khả năng phản ứng trước những vấn đề mới của đội ngũ khoa học Học viện. Thông qua hệ thống công bố, các hướng nghiên cứu, những vấn đề được quan tâm và những kết quả mới của đội ngũ khoa học Học viện được nhận diện rõ hơn trong cộng đồng nghiên cứu.

Đây cũng là một phương diện quan trọng góp phần nâng cao vị thế khoa học của Học viện. Một cơ sở nghiên cứu, đào tạo không chỉ được nhận diện thông qua quy mô tổ chức hay số lượng nhiệm vụ khoa học, mà còn thông qua chất lượng và sức ảnh hưởng của những tri thức mà đội ngũ khoa học tạo ra và công bố. Tạp chí, với tư cách là một diễn đàn khoa học của Học viện, có vai trò đưa những sản phẩm tri thức đó ra không gian học thuật rộng hơn.

c) Vai trò của biên tập và phản biện trong việc đưa kết quả nghiên cứu đến sản phẩm công bố khoa học

Một trong những đóng góp có tính đặc thù của Tạp chí nằm ở khâu trung gian giữa kết quả nghiên cứu và sản phẩm công bố. Đây là khâu dễ bị xem nhẹ nếu chỉ nhìn vào hoạt động xuất bản ở góc độ hành chính, nhưng lại có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng của công bố khoa học.

Một báo cáo nghiên cứu có thể chứa nhiều kết quả, nhiều luận cứ và nhiều kiến nghị. Một bài báo khoa học lại đòi hỏi một vấn đề trung tâm, một câu hỏi nghiên cứu rõ, hệ thống luận cứ chặt chẽ, phương pháp phù hợp và đóng góp khoa học được xác định tương đối rõ. Vì vậy, chuyển một phần kết quả của nhiệm vụ khoa học thành bài báo không phải là thao tác rút gọn cơ học mà là quá trình tái cấu trúc tri thức.

Ở đây, công tác biên tập và phản biện có vai trò quan trọng. Thông qua phản biện, những điểm mạnh và hạn chế của nghiên cứu được nhận diện từ góc nhìn của các chuyên gia. Thông qua biên tập, kết quả nghiên cứu được chuẩn hóa về cấu trúc, thuật ngữ, lập luận và hình thức thể hiện. Hai quá trình này góp phần làm cho sản phẩm công bố vừa bảo đảm giá trị khoa học, vừa có khả năng truyền đạt rõ ràng tới người đọc.

Thực tiễn năm 2025 cho thấy Tạp chí đã tiếp tục tăng cường khâu phản biện, trao đổi chuyên môn giữa Ban Biên tập và tác giả, đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng bài viết. Hội nghị Hội đồng Biên tập năm 2025 cũng xác định tiếp tục hoàn thiện quy trình phản biện, biên tập, xuất bản; nâng cao chất lượng biên tập; tăng cường trao đổi và phản biện của Hội đồng Biên tập đối với các bài viết. Những định hướng này cho thấy công tác xuất bản của Tạp chí đang được tiếp cận ngày càng rõ hơn theo chuẩn mực của một tạp chí khoa học.

Như vậy, đóng góp của Tạp chí đối với công bố kết quả nghiên cứu không nên chỉ được đo bằng số lượng bài viết được đăng. Điều quan trọng hơn là Tạp chí góp phần nâng chất lượng của sản phẩm công bố, giúp kết quả nghiên cứu được thể hiện rõ hơn, chặt chẽ hơn và có khả năng tham gia vào quá trình trao đổi học thuật rộng hơn.

d) Công bố trong môi trường số và mở rộng khả năng tiếp cận kết quả nghiên cứu

Sự phát triển của Tạp chí điện tử tạo ra một không gian mới cho công bố khoa học. Nếu ấn phẩm in tạo nên tính ổn định, hệ thống và giá trị lưu trữ của công bố, thì môi trường điện tử tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu được tiếp cận nhanh hơn, tìm kiếm thuận lợi hơn và lan tỏa rộng hơn.

Trong những năm gần đây, Tạp chí đã đẩy mạnh số hóa và ứng dụng công nghệ. Năm 2025, Tạp chí số hóa và đăng hơn 100 bài trên các số in đã xuất bản trước năm 2013; đồng thời tiếp tục gắn DOI cho các bài viết tiếng Anh và bắt đầu triển khai đối với bài viết tiếng Việt trên Tạp chí điện tử và tạp chí in. Hệ thống xuất bản điện tử cũng tiếp tục được hoàn thiện, trong đó có việc triển khai hệ thống OJS trong tiếp nhận, bình duyệt và xuất bản bài viết.

Những thay đổi này có ý nghĩa trực tiếp đối với công bố kết quả nghiên cứu của Học viện. Một bài báo khoa học khi được số hóa, có thông tin nhận diện đầy đủ và khả năng truy xuất thuận lợi sẽ có điều kiện tồn tại lâu dài hơn trong không gian tri thức. Kết quả nghiên cứu không chỉ đến với người đọc tại thời điểm phát hành số báo mà còn có thể được tìm kiếm và tiếp cận trong những thời điểm sau đó.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với nghiên cứu lý luận và khoa học xã hội. Một kết quả nghiên cứu có thể không tạo ra tác động ngay sau khi công bố nhưng có thể trở thành tài liệu tham khảo cho một nghiên cứu khác, được sử dụng trong giảng dạy, được trích dẫn, được tiếp tục tranh luận hoặc được vận dụng khi xuất hiện một vấn đề thực tiễn tương ứng. Vì vậy, khả năng lưu trữ, truy xuất và nhận diện công bố chính là một bộ phận của giá trị khoa học của công bố.

2.3. Đánh giá kết quả và những vấn đề đặt ra

Có thể khẳng định, Tạp chí Lý luận chính trị đã và đang có những đóng góp quan trọng vào công tác thông tin khoa học và công bố kết quả nghiên cứu của Học viện. Những đóng góp đó được thể hiện trên nhiều phương diện: cung cấp thông tin về hoạt động khoa học; phổ biến kết quả nghiên cứu, phát triển lý luận và tổng kết thực tiễn; tạo diễn đàn trao đổi học thuật; kết nối đội ngũ khoa học; công bố trực tiếp kết quả của các nhiệm vụ khoa học; góp phần chuẩn hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm công bố; mở rộng khả năng lưu trữ, truy xuất và lan tỏa kết quả nghiên cứu trong môi trường số.

Đáng chú ý, hoạt động của Tạp chí đang có xu hướng chuyển từ mô hình xuất bản đơn thuần sang mô hình tạp chí khoa học hiện đại hơn, trong đó chất lượng nội dung, phản biện, chuẩn hóa, số hóa và khả năng hội nhập quốc tế ngày càng được coi trọng. Việc Tạp chí tiếp nhận số lượng lớn bài viết, mở rộng mạng lưới cộng tác viên, tăng cường phản biện, ứng dụng DOI và triển khai OJS cho thấy hoạt động xuất bản đang đứng trước những yêu cầu mới.

Tuy nhiên, chính sự phát triển đó cũng đặt ra những vấn đề cần tiếp tục giải quyết.

Trước hết, yêu cầu về chất lượng khoa học của thông tin và công bố ngày càng cao. Khi khối lượng thông tin khoa học tăng lên, vấn đề không còn đơn thuần là cung cấp nhiều thông tin hơn, mà là lựa chọn được những thông tin có giá trị, có tính mới và có khả năng đóng góp vào nhận thức khoa học. Điều này đòi hỏi Tạp chí phải ngày càng nâng cao chất lượng biên tập và phản biện.

Thứ hai, cần tiếp tục làm sâu sắc hơn mối liên hệ giữa hoạt động nghiên cứu khoa học và hoạt động công bố. Học viện đã có cơ chế yêu cầu và khuyến khích công bố kết quả nghiên cứu đối với các nhiệm vụ khoa học. Vì vậy, vấn đề đặt ra không phải tạo thêm một cơ chế bắt buộc công bố, mà là làm cho công bố thực sự trở thành một khâu phát huy giá trị của nghiên cứu. Nói cách khác, cần chuyển mạnh từ tư duy “có công bố” sang tư duy “công bố có chất lượng, có giá trị và có sức lan tỏa”.

Thứ ba, khả năng lan tỏa và sử dụng kết quả nghiên cứu cần được quan tâm nhiều hơn. Một công trình được xuất bản mới là điều kiện cần; để công trình thực sự phát huy giá trị còn phụ thuộc vào khả năng được nhận diện, truy cập, trao đổi, trích dẫn và sử dụng. Trong môi trường khoa học số, vấn đề này ngày càng trở nên quan trọng.

Thứ tư, yêu cầu cân bằng giữa tính chính luận, tính định hướng và tính học thuật chuyên sâu ngày càng cao. Đây cũng là vấn đề được chính Tạp chí nhận diện tại Hội nghị Cộng tác viên năm 2025. Tạp chí vừa phải giữ vững bản sắc của một tạp chí lý luận chính trị, vừa phải đáp ứng những chuẩn mực ngày càng cao của xuất bản khoa học. Đây không phải là hai yêu cầu đối lập mà cần được giải quyết trong một chỉnh thể thống nhất: tính chính luận phải được nâng đỡ bởi luận cứ khoa học; tính học thuật phải gắn với những vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với đất nước và công tác lãnh đạo, quản lý.

2.4. Giải pháp nâng cao đóng góp của Tạp chí

Thứ nhất, nâng cao chất lượng và tính định hướng của thông tin khoa học

Trong thời gian tới, Tạp chí cần tiếp tục phát huy vai trò là một kênh thông tin khoa học có chất lượng của Học viện, trong đó trọng tâm không chỉ là tăng lượng thông tin mà là nâng cao giá trị của thông tin. Công tác thông tin khoa học cần được đặt trong yêu cầu phát hiện sớm, luận giải sâu và phổ biến có hệ thống những vấn đề mới đang đặt ra đối với sự phát triển lý luận và thực tiễn của đất nước.

Theo đó, bên cạnh thông tin về hoạt động khoa học, cần chú trọng hơn đến việc hình thành các dòng nội dung có khả năng phản ánh quá trình vận động của một vấn đề nghiên cứu: từ phát hiện vấn đề, tổ chức nghiên cứu, trao đổi học thuật đến công bố kết quả và tiếp tục phát triển kết quả. Khi đó, Tạp chí không chỉ “thông tin về khoa học” mà thực sự tham gia vào “quá trình thông tin hóa tri thức khoa học”.

Điều này đòi hỏi sự chủ động hơn trong lựa chọn chủ đề, xây dựng chuyên mục và tổ chức nội dung. Những vấn đề mới xuất hiện từ thực tiễn phát triển đất nước cần được nhận diện sớm để tổ chức nghiên cứu và trao đổi. Những kết quả nghiên cứu có giá trị cần được lựa chọn, giới thiệu và kết nối với những nghiên cứu liên quan. Những vấn đề còn tranh luận cần có diễn đàn khoa học để tiếp tục làm rõ. Theo hướng đó, Tạp chí có thể góp phần tạo ra một dòng thông tin khoa học có chiều sâu.

Thứ hai, nâng cao chất lượng, tính kịp thời và hiệu quả công bố kết quả nghiên cứu của Học viện

Học viện đã có cơ chế gắn công bố khoa học với quá trình nghiệm thu, đánh giá các nhiệm vụ khoa học theo quy định. Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với Tạp chí hiện nay không phải là thiết lập thêm một cơ chế hành chính từ đề tài đến công bố, mà là phát huy tốt hơn vai trò của Tạp chí trong việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của các công bố đã có cơ chế bảo đảm.

Điểm cốt lõi là chuyển từ quan niệm công bố như một điều kiện cần của nhiệm vụ khoa học sang quan niệm công bố là một phương thức để phát huy giá trị của kết quả nghiên cứu. Một nhiệm vụ khoa học có thể hoàn thành đúng quy trình, có báo cáo nghiệm thu và có sản phẩm công bố, nhưng nếu bài viết chỉ mang tính tổng thuật lại kết quả mà chưa làm nổi bật phát hiện mới, chưa xác định rõ đóng góp lý luận hoặc thực tiễn thì giá trị của công bố vẫn chưa tương xứng với giá trị của nghiên cứu.

Tạp chí có thể đóng góp vào quá trình này bằng việc tăng cường trao đổi với các đơn vị chuyên môn và chủ nhiệm nhiệm vụ khoa học, chủ động nhận diện những kết quả có giá trị công bố cao, đồng thời hướng dẫn việc chuyển hóa các kết quả nghiên cứu thành những bài viết phù hợp với chuẩn mực của một bài báo khoa học. Với những nhiệm vụ có quy mô lớn, cần chú trọng lựa chọn các nhóm kết quả khác nhau để hình thành những công bố có nội dung chuyên sâu, thay vì cố gắng đưa toàn bộ kết quả vào một bài viết.

Quan trọng hơn, công tác biên tập và phản biện cần giúp bài viết làm rõ câu hỏi nghiên cứu, đóng góp mới và ý nghĩa của kết quả. Khi một bài viết được công bố, người đọc cần nhận diện được nghiên cứu đã phát hiện thêm điều gì, bổ sung gì cho nhận thức hiện có và kết quả đó có thể được tiếp tục sử dụng như thế nào. Đây chính là điểm khác biệt giữa việc “đăng một kết quả nghiên cứu” và việc “phát huy giá trị của kết quả nghiên cứu thông qua công bố”.

Thứ ba, đẩy mạnh liên kết, số hóa và lan tỏa giá trị của thông tin, kết quả nghiên cứu

Trong môi trường khoa học hiện nay, công bố khoa học không kết thúc ở thời điểm bài viết được xuất bản. Một bài báo cần tiếp tục được nhận diện, truy xuất, tiếp cận và tham gia vào các quá trình trao đổi khoa học. Vì vậy, đẩy mạnh số hóa, chuẩn hóa dữ liệu xuất bản và nâng cao khả năng lan tỏa của bài viết cần được xem là một bộ phận của nâng cao chất lượng công bố.

Tạp chí cần tiếp tục phát huy đồng thời thế mạnh của ấn phẩm in và điện tử trong một hệ thống xuất bản thống nhất. Bản in giữ vai trò quan trọng trong hệ thống lưu trữ, giá trị ổn định của ấn phẩm và truyền thống học thuật của Tạp chí; trong khi môi trường điện tử tạo điều kiện mở rộng khả năng tiếp cận, tìm kiếm và lan tỏa. Việc triển khai OJS, gắn DOI, số hóa các bài viết trước đây và hoàn thiện cơ sở dữ liệu bài viết là những bước đi quan trọng theo hướng đó.

Cùng với công nghệ, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng nội dung. Số hóa không tự động làm tăng giá trị khoa học của một bài viết; công nghệ chỉ tạo điều kiện để giá trị đó được tiếp cận rộng hơn. Vì vậy, quá trình số hóa cần đi cùng với chuẩn hóa thông tin bài viết, nâng cao chất lượng siêu dữ liệu, tăng khả năng truy xuất, liên kết các công bố có cùng chủ đề và tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu của Học viện được nhận diện rõ hơn trong không gian khoa học.

Ở phương diện rộng hơn, Tạp chí cần tiếp tục phát huy mạng lưới cộng tác viên và các quan hệ học thuật trong và ngoài Học viện. Sự lan tỏa của kết quả nghiên cứu không chỉ được tạo ra bởi công nghệ mà còn bởi cộng đồng khoa học tiếp nhận và tiếp tục trao đổi về kết quả đó. Vì vậy, việc mở rộng diễn đàn, tăng cường trao đổi học thuật và thu hút các nhà khoa học có uy tín tham gia viết, phản biện, tọa đàm và hội thảo sẽ góp phần nâng cao vị thế và sức lan tỏa của các công bố.

3. Kết luận

Trong hoạt động của một cơ sở nghiên cứu và đào tạo lý luận chính trị có vị trí đặc biệt như Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nghiên cứu khoa học chỉ thực sự phát huy đầy đủ giá trị khi kết quả nghiên cứu được thông tin, công bố, trao đổi và tiếp tục được sử dụng trong đời sống khoa học và thực tiễn. Trong quá trình đó, Tạp chí Lý luận chính trị có vị trí đặc thù với tư cách là cơ quan ngôn luận khoa học của Học viện, đồng thời là diễn đàn khoa học của giới nghiên cứu lý luận chính trị và các lĩnh vực khoa học có liên quan.

Thực tiễn hoạt động cho thấy, Tạp chí đã có những đóng góp quan trọng vào công tác thông tin khoa học của Học viện thông qua việc phản ánh hoạt động nghiên cứu, phổ biến kết quả nghiên cứu, phát triển lý luận, tổng kết thực tiễn, tạo diễn đàn trao đổi và kết nối đội ngũ khoa học. Tạp chí đồng thời là một địa chỉ quan trọng để công bố kết quả của các nhiệm vụ khoa học cũng như những kết quả nghiên cứu độc lập, những phát hiện mới và những đóng góp lý luận, thực tiễn của đội ngũ khoa học Học viện.

Trong thời gian tới, cùng với yêu cầu nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng và tăng cường tư vấn, tham mưu chính sách của Học viện, yêu cầu đối với Tạp chí cũng ngày càng cao. Đó là yêu cầu vừa giữ vững bản sắc của một tạp chí lý luận chính trị, vừa không ngừng nâng cao chuẩn mực khoa học; vừa bám sát những vấn đề lớn của Đảng và đất nước, vừa chủ động phát hiện những vấn đề lý luận mới; vừa công bố các kết quả nghiên cứu, vừa góp phần làm cho những kết quả đó được tiếp nhận, trao đổi và lan tỏa trong cộng đồng khoa học.

_________________

Ngày nhận bài: 15/9/2026; Ngày bình duyệt: 30/9/2026; Ngày quyết định đăng: 5/10/2026.

Email tác giả: haihauphung1507@gmail.com

Tài liệu tham khảo:

Nguyễn Lan, Xuân Phú (15/1/2026). Hội nghị cộng tác viên Tạp chí Lý luận chính trị năm 2025. https://lyluanchinhtri.vn.

Nguyễn Thắng Lợi (24/9/2024). Đóng góp của Tạp chí Lý luận chính trị vào quá trình xây dựng và phát triển Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. https://lyluanchinhtri.vn.