Tạp chí Lý luận chính trị đóng góp vào công tác giáo dục chính trị, tư tưởng của Đảng

PGS, TS HOÀNG PHÚC LÂM
Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Ủy viên Hội đồng Biên tập Tạp chí Lý luận chính trị

1. Mở đầu

Trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng, “công tác tư tưởng là bộ phận đặc biệt quan trọng trong toàn bộ hoạt động lãnh đạo của Đảng; giữ vai trò đi trước mở đường, đi cùng trong tổ chức thực hiện và đi sau tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin; góp phần xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, củng cố đoàn kết, thống nhất trong Đảng và đồng thuận trong xã hội” (Bộ Chính trị, 2026, tr. 1), là lĩnh vực trọng yếu góp phần xây đắp nền tảng chính trị của chế độ, giáo dục, cổ vũ và tổ chức nhân dân thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ cách mạng. Trên mặt trận ấy, báo chí - trong đó có hệ thống tạp chí lý luận chính trị - luôn được Đảng xác định là lực lượng xung kích, tiên phong, là công cụ sắc bén truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đưa đường lối, chủ trương của Đảng đến với cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân.

Ra đời và trưởng thành trong dòng chảy của nền lý luận chính trị cách mạng Việt Nam, Tạp chí Lý luận chính trị (sau đây gọi tắt là Tạp chí) - cơ quan nghiên cứu, ngôn luận khoa học của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - đã bền bỉ thực hiện sứ mệnh nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, đồng thời khẳng định vai trò nòng cốt trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Nhân dịp Tạp chí tổ chức Hội thảo khoa học “Tạp chí Lý luận chính trị - 50 năm truyền thống, xây dựng và phát triển, định hướng trong kỷ nguyên mới”, việc nhìn lại có hệ thống những đóng góp to lớn ấy mang ý nghĩa tổng kết sâu sắc, góp phần khẳng định vị thế, uy tín của Tạp chí, đồng thời gợi mở định hướng phát triển phù hợp với yêu cầu của kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

2. Nội dung

2.1. Giáo dục chính trị, tư tưởng - Nhiệm vụ hàng đầu của tạp chí lý luận chính trị

Đảng ta luôn coi công tác tư tưởng, lý luận là bộ phận quan trọng hàng đầu trong hoạt động lãnh đạo, là lĩnh vực trọng yếu bồi đắp nền tảng tinh thần của xã hội. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa X về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới đã xác định rõ “báo chí là tiếng nói của Đảng, Nhà nước, của tổ chức chính trị - xã hội và là diễn đàn của nhân dân”, đặt ra yêu cầu tuyên truyền sâu rộng, kịp thời, hiệu quả đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bám sát nhiệm vụ chính trị của đất nước (Ban Chấp hành Trung ương, 2007). Tinh thần đó tiếp tục được cụ thể hóa trong Chỉ thị số 23-CT/TW ngày 09/2/2018 của Ban Bí thư về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả học tập, nghiên cứu, vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới, với yêu cầu đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, giáo dục lý luận chính trị, phát huy vai trò của hệ thống báo chí, truyền thông, nhất là các tạp chí lý luận chính trị (Ban Bí thư Trung ương Đảng, 2018).

Cùng với yêu cầu tuyên truyền, giáo dục, Đảng ta đặc biệt coi trọng nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng. Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới xác định đây là nhiệm vụ trọng yếu, có ý nghĩa sống còn, đòi hỏi phát huy vai trò của báo chí, nhất là báo chí lý luận chính trị, trong nhận diện, đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch (ĐCSVN, 2018). Trên cơ sở tổng kết 40 năm đổi mới, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng tiếp tục khẳng định chủ trương xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại, đổi mới giáo dục lý luận chính trị theo phương châm khoa học, thực tiễn, sáng tạo, hiện đại, tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng (ĐCSVN, 2026, tr. 272-273, 283). Đồng thời, Văn kiện Đại hội chỉ rõ, việc tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh “có lúc, có nơi còn xơ cứng, giáo điều, thậm chí có nơi chưa thực sự coi trọng, làm cho hiệu quả chưa đạt như mong muốn”; công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng “còn hạn chế; việc kiểm soát, ngăn chặn các thông tin xấu độc có lúc bị động, lúng túng, thiếu sắc bén, thiếu tính thuyết phục” (ĐCSVN, 2026, tr. 165). Đây vừa là định hướng, vừa là yêu cầu đặt ra đối với báo chí lý luận chính trị nói chung, các tạp chí lý luận chính trị nói riêng.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, ngày 22/8/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 25-NQ/TW về Chiến lược công tác tư tưởng trong tình hình mới, Nghị quyết đã xác định quan điểm “Công tác tư tưởng là một nội dung đặc biệt quan trọng của công tác xây dựng Đảng, trực tiếp góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền, sức chiến đấu và tổ chức thực hiện của Đảng; tuyên truyền, giáo dục, thống nhất nhận thức, tạo đồng thuận chính sách, củng cố kỷ luật thực thi, bảo vệ uy tín của Đảng và niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ; phải đi trước mở đường, đi cùng trong tổ chức thực hiện và đi sau tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin. Chuyển trọng tâm từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân, tạo đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng phát triển đất nước” (Bộ Chính trị, 2026).

Là cơ quan nghiên cứu, ngôn luận khoa học của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - trung tâm quốc gia đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý và nghiên cứu khoa học lý luận chính trị của hệ thống chính trị, Tạp chí Lý luận chính trị có trọng trách: vừa chuyển tải quan điểm, đường lối của Đảng, vừa là diễn đàn quy tụ trí tuệ giới nghiên cứu trong, ngoài nước để làm sâu sắc thêm nền tảng tư tưởng của Đảng. Những chủ trương, quan điểm nêu trên là kim chỉ nam xuyên suốt hoạt động của Tạp chí trong nửa thế kỷ qua.

2.2. Tạp chí Lý luận chính trị - Nửa thế kỷ đồng hành cùng sự nghiệp giáo dục chính trị, tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Tiền thân của Tạp chí Lý luận chính trị là hai tạp chí: Thông tin Lý luận, thuộc Viện Nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, và tạp chí Nghiên cứu Lý luận, thuộc Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc, cùng ra đời trong những năm đầu đất nước thống nhất, khi yêu cầu lý luận cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội đặt ra hết sức cấp bách. Tháng 9/1976, thực hiện Giấy phép xuất bản số 2561/VP15 của Phủ Thủ tướng Chính phủ, Tạp chí Thông tin lý luận ra số đầu. Tháng 6/1977, Nội san Nghiên cứu ra số đầu, sau đó lần lượt được nâng cấp thành Tạp chí Nghiên cứu (1983) rồi Tạp chí Nghiên cứu lý luận (1988). Trong bối cảnh hệ thống báo chí lý luận chính trị, tư tưởng còn mỏng, hai tạp chí đã làm tốt vai trò cung cấp tri thức lý luận về xây dựng chủ nghĩa xã hội, xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo và những người làm công tác nghiên cứu, giảng dạy lý luận Mác - Lênin trong cả nước, với số lượng phát hành có thời điểm lên tới 5.000 bản mỗi kỳ.

Năm 1997, thực hiện chủ trương hợp nhất Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Viện Nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, hai cơ quan tạp chí cũng thực hiện hợp nhất. Ngày 04/12/2000, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ban hành Quyết định số 695/QĐ-TC-HVCTQG thành lập Tạp chí Lý luận chính trị. Tháng 01/2001, Tạp chí xuất bản số đầu và duy trì định kỳ hằng tháng cho đến nay. Kế thừa những giá trị truyền thống, Tạp chí tiếp tục bám sát tôn chỉ, mục đích nghiên cứu, tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, tổng kết thực tiễn xây dựng đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Giai đoạn 2014-2021 ghi dấu bước phát triển của Tạp chí theo hướng đa dạng hóa các loại hình xuất bản. Từ đầu năm 2014, Tạp chí xuất bản thêm ấn phẩm tiếng Anh - Political Theory Journal; giữa năm 2014, Trang thông tin điện tử song ngữ Việt - Anh được đưa vào hoạt động, phục vụ công tác thông tin đối ngoại của Đảng. Trong bảy năm hoạt động, Trang thông tin điện tử đã đăng tải 3.691 tin, bài, bình quân 461 tin, bài mỗi năm. Năm 2021, đánh dấu bước phát triển toàn diện của Tạp chí, khi Đề án xây dựng Tạp chí theo hai loại hình in và điện tử được phê duyệt; Bộ Thông tin và Truyền thông cấp Giấy phép số 628/GP-BTTTT, tạo cơ sở pháp lý để Tạp chí điện tử Lý luận chính trị chính thức đi vào hoạt động. Cùng với đó, tạp chí in tiếng Việt được nâng từ 120 lên 160 trang, tạp chí in tiếng Anh từ 100 lên 120 trang mỗi kỳ.

Từ tháng 9/2021 đến nay, Tạp chí điện tử đã đăng tải trên 1.500 tin, bài, bình quân 525 bài mỗi năm, được nhiều cơ quan truyền thông, Ban Tuyên giáo các tỉnh, thành ủy trực thuộc Trung ương đề nghị đăng lại. Riêng năm 2025, Tạp chí điện tử đăng tải 415 bài mới tiếng Việt, 62 bài tiếng Anh và 72 tin hoạt động, tăng hơn 140 bài so với năm 2024. Cùng với đó, Tạp chí đã số hóa 336 cuốn tạp chí in xuất bản từ năm 1987 đến năm 2013 với trên 40.000 trang, phục vụ nhu cầu tra cứu, khai thác tư liệu lý luận của bạn đọc (Tạp chí Lý luận chính trị, 2025). Bài đăng trên Tạp chí in và điện tử được Hội đồng Giáo sư Nhà nước tính điểm công trình khoa học ở nhiều ngành, nhóm ngành. Năm 2023, Tạp chí được xếp loại khá, thuộc tốp 5 khối tạp chí khoa học toàn quốc về mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí. Ngày 21/6/2024, Tạp chí chính thức ra mắt giao diện điện tử mới, hiện đại và thân thiện hơn với bạn đọc.

Từ hai tạp chí tiền thân trong những năm đầu đất nước thống nhất đến một cơ quan báo chí thực hiện đồng thời ba ấn phẩm - tạp chí in tiếng Việt, tạp chí in tiếng Anh và tạp chí điện tử song ngữ như hiện nay, Tạp chí Lý luận chính trị đã không ngừng đổi mới để thích ứng với yêu cầu của từng giai đoạn cách mạng, song vẫn nhất quán lấy công tác tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng của Đảng làm tôn chỉ, mục đích xuyên suốt.

2.3. Những dấu ấn, đóng góp nổi bật của Tạp chí Lý luận chính trị vào công tác giáo dục chính trị, tư tưởng của Đảng

Tuyên truyền, phổ biến sâu rộng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng luôn là nhiệm vụ hàng đầu, xuyên suốt mọi ấn phẩm của Tạp chí. Mỗi kỳ Đại hội Đảng, mỗi Hội nghị Trung ương đều được Tạp chí bám sát, mở chuyên mục riêng để giới thiệu, phân tích những nội dung mới trong Văn kiện của Đảng. Tổng mục lục Tạp chí năm 2021 cho thấy ngay từ đầu năm, Tạp chí đã mở các chuyên mục “Chào mừng Đại hội lần thứ XIII” và “Đưa Nghị quyết Đại hội XIII vào cuộc sống” với nhiều bài viết công phu, tiêu biểu như “Đại hội XIII của Đảng mở đường cho đất nước bước vào thời kỳ phát triển mới” của tác giả Nguyễn Viết Thảo, “Những vấn đề lý luận cốt lõi về đường lối đổi mới của Đảng trong Văn kiện Đại hội XIII” của tác giả Đặng Quang Định… (Tạp chí Lý luận chính trị, 2021).

Cách làm này tiếp tục được duy trì trong năm 2025, 2026, khi Tạp chí xây dựng kế hoạch xuất bản số đặc biệt chào mừng Đại hội XIV của Đảng, duy trì chuyên mục góp ý dự thảo Văn kiện trước Đại hội XIV của Đảng và mở chuyên mục “Đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào cuộc sống” sau khi Đại hội XIV của Đảng diễn ra (Tạp chí Lý luận chính trị, 2025). Riêng năm 2025, hướng tới Đại hội XIV của Đảng, Tạp chí đã mở 7 chuyên mục đặc biệt với 64 bài viết, trong đó có các chuyên mục kỷ niệm 50 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, 135 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, 100 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, chào mừng Đại hội Đảng bộ Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh lần thứ XV, nhiệm kỳ 2025-2030, 80 năm Cách mạng Tháng Tám, và đặc biệt là chuyên mục “Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc” với 25 bài viết (Tạp chí Lý luận chính trị, 2025).

Cùng với nhiệm vụ tuyên truyền, các bài nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn đã tạo nên chiều sâu học thuật và dấu ấn riêng của Tạp chí. Thông qua các chuyên mục được duy trì ổn định như: Nghiên cứu lý luận, Đào tạo - Bồi dưỡng cán bộ, Thực tiễn, Nhân vật - Sự kiện, Diễn đàn, Quốc tế,… Tạp chí đã công bố nhiều công trình nghiên cứu về những vấn đề lý luận, thực tiễn của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và đổi mới hệ thống chính trị. Từ những bài viết được đăng tải trên Tạp chí, người đọc có thể nhận diện không chỉ những quan điểm, chủ trương mới mà cả quá trình vận động, phát triển trong tư duy lý luận của Đảng qua từng giai đoạn.

Tổng mục lục năm 2022 cho thấy nhiều công trình nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, giới thiệu các tác phẩm lý luận của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, cùng những bài viết chuyên sâu, tiêu biểu như “Đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền và mục đích lãnh đạo, cầm quyền của Đảng” của tác giả Trần Khắc Việt (Tạp chí Lý luận chính trị, 2022). Đáng chú ý, khoảng 50% số bài viết Tạp chí nhận được hằng năm do các cộng tác viên ngoài Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đóng góp, trong đó có cả các nhà nghiên cứu Việt Nam ở nước ngoài và học giả quốc tế. Đây là minh chứng rõ nét, sinh động cho sức hút học thuật và vị thế của Tạp chí như một diễn đàn nghiên cứu lý luận chính trị có phạm vi ảnh hưởng trên cả nước và quốc tế.

Trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch thể hiện rõ nét nhất tính đảng, tính chiến đấu của Tạp chí. Thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị, từ năm 2021, chuyên mục Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đã trở thành chuyên mục thường kỳ, duy trì ổn định 2-4 bài mỗi số. Riêng năm 2022, chuyên mục này đã có 35 bài viết được đăng tải, với những chủ đề mang tính chiến đấu trực diện, như “Phê phán luận điệu “Việt Nam phát triển kinh tế nhiều thành phần tất yếu phải thực hiện đa nguyên, đa đảng”” của tác giả Trần Sỹ Phán. Đồng thời, chuyên mục Đào tạo - Bồi dưỡng cán bộ cũng gắn kết chặt chẽ công tác giảng dạy với nhiệm vụ này, tiêu biểu như “Giảng dạy Lịch sử Đảng với bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng” của tác giả Trịnh Thị Hồng Hạnh.

Bước sang năm 2025, số bài viết về chủ đề này tăng mạnh, đạt trên 70 bài trên cả hai ấn phẩm, với sự tham gia ngày càng đông đảo của cả nhà khoa học giàu kinh nghiệm và đội ngũ cây bút trẻ. Nhiều bài đăng trên Tạp chí đã đạt giải trong Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng do Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh chủ trì, nhiều bài viết đạt giải trong Cuộc thi viết “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới” do Báo Quân đội nhân dân phối hợp Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức. Những kết quả đó cho thấy Tạp chí đã kiên định, kiên trì và sắc bén trên mặt trận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Gắn liền với nhiệm vụ chính trị của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Tạp chí còn phục vụ trực tiếp công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lý luận chính trị. Là cơ quan ngôn luận khoa học của Học viện - trung tâm quốc gia đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý trung, cao cấp của hệ thống chính trị, Tạp chí đã đóng góp trực tiếp vào quá trình đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy lý luận chính trị thông qua việc đăng tải các kết quả nghiên cứu mới. Chuyên mục Đào tạo - Bồi dưỡng cán bộ được duy trì ổn định qua các năm với nhiều bài trao đổi kinh nghiệm giảng dạy chương trình cao cấp, trung cấp lý luận chính trị, chương trình bồi dưỡng, cập nhật chức danh, cập nhật nội dung Văn kiện Đại hội vào giảng dạy, đổi mới giáo dục lý luận chính trị trực tuyến.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc đổi mới phương thức, mở rộng phạm vi tác động của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng là hướng đi được Tạp chí chủ động triển khai, như thực hiện Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, cùng tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Việc chuyển trọng tâm của Tạp chí điện tử sang chủ động sản xuất bài viết mới, gắn mã định danh DOI cho các bài tiếng Anh, số hóa kho tư liệu, cung cấp dữ liệu cho Tạp chí trực tuyến Việt Nam (VJOL) đã giúp tri thức lý luận chính trị, quan điểm, đường lối của Đảng đến với bạn đọc nhanh chóng và rộng khắp hơn. Ngoài ra, ấn phẩm tiếng Anh được phát hành tới các đại sứ quán, tổ chức quốc tế tại Việt Nam, đã trở thành kênh thông tin đối ngoại quan trọng, giúp bạn bè quốc tế hiểu rõ hơn quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Việt Nam, thành tựu phát triển của đất nước. Qua đó, Tạp chí góp phần xây dựng niềm tin chiến lược, nâng tầm vị thế khoa học lý luận chính trị của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và của Việt Nam.

Chất lượng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng của Tạp chí được quyết định bởi con người - đội ngũ cộng tác viên và đội ngũ cán bộ, biên tập viên có bản lĩnh chính trị vững vàng. Đội ngũ cộng tác viên nòng cốt là cán bộ khoa học đầu ngành, nhiều đồng chí lãnh đạo Học viện qua các thời kỳ, cùng đông đảo nhà lý luận uy tín hàng đầu đất nước, bảo đảm chất lượng khoa học và tính định hướng chính trị cho mỗi bài viết, ấn phẩm. Đội ngũ cán bộ Tạp chí hiện có 21 người, trong đó có 2 phó giáo sư, 4 tiến sỹ, 13 thạc sỹ. Đội ngũ cán bộ Tạp chí luôn thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh qua mọi giai đoạn phát triển của đất nước. Việc thường xuyên tổ chức Hội nghị cộng tác viên, Hội nghị Hội đồng Biên tập hằng năm, cùng các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ làm công tác tạp chí toàn hệ thống Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh đã góp phần nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng qua từng sản phẩm báo chí của Tạp chí.

2.4. Một số vấn đề đặt ra từ thực tiễn hoạt động của Tạp chí Lý luận chính trị

Bên cạnh kết quả tích cực, thực tiễn hoạt động của Tạp chí cũng đặt ra một số vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn. Hình thức xuất bản, phát hành tạp chí in truyền thống, dù đã cải tiến, vẫn còn giới hạn về số trang, khuôn khổ và tốc độ chuyển tải trong bối cảnh bùng nổ thông tin và Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Trong khi đó, số lượng phát hành năm 2025 tiếp tục giảm so với năm 2024, một phần do tác động của quá trình tinh giản tổ chức bộ máy, sáp nhập đơn vị hành chính.

Là tạp chí đa ngành, năm 2025 Tạp chí tiếp nhận hơn 1.100 bài viết, từ đầu năm 2026, bình quân tiếp nhận 160 - 180 bài mỗi tháng, song chất lượng bài viết gửi chưa đồng đều, số lượng bài viết chủ động đặt viết còn khiêm tốn. Điều này đòi hỏi đội ngũ biên tập viên của Tạp chí phải thường xuyên trau dồi, nâng cao năng lực chuyên môn trên nhiều lĩnh vực để đáp ứng yêu cầu biên tập theo chuẩn của một tạp chí khoa học, nhất là loại hình tạp chí khoa học lý luận chính trị. Nguồn kinh phí bố trí cho hoạt động của Tạp chí cũng còn hạn chế, chưa tạo được sự thay đổi mang tính đột phá, trong khi định mức nhuận bút chưa theo kịp yêu cầu chất lượng và nhu cầu đăng tải ngày càng lớn. Công tác cộng tác viên, dù đã được chú trọng mở rộng, vẫn chậm đổi mới cả trong nước và quốc tế, chưa phát huy hết tiềm năng của một cơ quan ngôn luận khoa học của trung tâm quốc gia về lý luận chính trị.

Những hạn chế đó diễn ra trong bối cảnh các thế lực thù địch lợi dụng không gian mạng đẩy mạnh chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng với thủ đoạn ngày càng tinh vi, trong khi Đảng, Nhà nước yêu cầu các cơ quan báo chí, đơn vị sự nghiệp công lập sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, đồng thời triển khai quy định mới về đánh giá, xếp loại tạp chí khoa học theo Nghị định số 262/2025/NĐ-CP ngày 14/10/2025 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và Thông tư số 27/2025/TT-BKHCN quy định về bài báo khoa học và đánh giá, xếp loại tạp chí khoa học Việt Nam. Đây vừa là thách thức, vừa là động lực để Tạp chí tiếp tục đổi mới toàn diện, chuẩn hóa, nâng cao chất lượng.

2.5. Tiếp tục phát huy vai trò của Tạp chí lý luận chính trị trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng của Đảng trong thời kỳ mới

Năm 2026, Tạp chí kỷ niệm 50 năm ra số đầu, cũng là năm diễn ra Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, mở đầu kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc. Để tiếp tục phát huy vai trò trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng tương xứng với bề dày truyền thống, Tạp chí cần thực hiện tốt, đồng bộ một số nội dung sau:

Một là, bám sát đời sống tư tưởng, tình hình sinh hoạt lý luận của Đảng, đi sâu nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, về các đột phá chiến lược được xác định tại Đại hội XIV, duy trì hiệu quả chuyên mục “Đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào cuộc sống” , gắn với chương trình công tác toàn khóa của Ban Chấp hành Trung ương; “chú trọng nghiên cứu, làm sáng tỏ nội dung, giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh” (Bộ Chính trị, 2026).

Hai là, đẩy mạnh hơn nữa công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch theo tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW, mở rộng đội ngũ cộng tác viên trẻ có bản lĩnh chính trị, nâng cao tính chiến đấu, sự sắc bén trong lập luận, gắn kết chặt chẽ giữa xây và chống. Tăng cường đăng tải, xuất bản các bài viết về công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch theo hướng chuyên sâu, trọng tâm, trọng điểm với nội dung, hình thức phong phú, thiết thực, phù hợp với đối tượng bạn đọc.

Ba là, đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ: “trước làn sóng chuyển đổi số và sự cạnh tranh quyết liệt của không gian truyền thông toàn cầu, báo chí phải nhanh chóng thích ứng, tiên phong đổi mới mạnh mẽ tư duy, làm chủ công nghệ, đột phá trong phương thức làm báo và truyền tải thông tin. Tăng cường sự hiện diện của báo chí cách mạng trên các nền tảng mạng xã hội, giữ vững mặt trận thông tin tuyên truyền trước sự phát triển của các nền tảng xuyên biên giới”; “Tăng cường áp dụng khoa học công nghệ, dữ liệu lớn để phân tích, đánh giá, tổng hợp thông tin góp phần nâng cao chất lượng định hướng thông tin theo phương châm chủ động, kịp thời, thuyết phục, hiệu quả, sát thực tiễn” (Báo điện tử Chính phủ, 2025). Do đó, Tạp chí cần nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có kiểm soát trong quy trình biên tập, xuất bản, xây dựng cơ sở dữ liệu bài viết tập trung, chuẩn hóa quy trình phản biện kín hai chiều, từng bước tiếp cận chuẩn mực quốc tế về tạp chí khoa học.

Bốn là, kiện toàn tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ, biên tập viên đồng bộ, chuẩn mực “về đạo đức nghề nghiệp, vững về tư tưởng, lập trường bản lĩnh chính trị, trung thành với lý tưởng cách mạng, thực sự chuyên nghiệp, giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ, dũng cảm đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực, đủ sức đề kháng với những cám dỗ”; “phải không ngừng học hỏi, trau dồi kỹ năng, tích hợp công nghệ hiện đại” (Báo điện tử Chính phủ, 2025), cụ thể hóa Chiến lược phát triển Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh thành Chiến lược phát triển Tạp chí đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, bảo đảm nguồn lực tương xứng với yêu cầu, nhiệm vụ ngày càng nặng nề của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong tình hình mới.

Năm là, tăng cường phối hợp giữa Tạp chí với các cơ quan báo chí lý luận chính trị khác trong hệ thống, với Ban Tuyên giáo Trung ương, Hội đồng Lý luận Trung ương, các cơ quan báo chí đối ngoại, tạo sức mạnh tổng hợp, đồng bộ trong tuyên truyền, giáo dục chính trị, tư tưởng, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên phạm vi cả nước và quốc tế.

3. Kết luận

Trải qua nửa thế kỷ xây dựng và phát triển, từ hai tạp chí tiền thân ra đời sau ngày đất nước thống nhất đến cơ quan báo chí lý luận chính trị với ba ấn phẩm như hiện nay, Tạp chí Lý luận chính trị đã khẳng định vai trò quan trọng trên mặt trận tư tưởng, lý luận của Đảng. Với các chức năng tuyên truyền, nghiên cứu lý luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng, đào tạo cán bộ và thông tin đối ngoại, Tạp chí đã trở thành diễn đàn khoa học có uy tín, đáp ứng yêu cầu là cơ quan nghiên cứu và ngôn luận khoa học của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, của giới nghiên cứu và bạn đọc trong, ngoài nước.

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, trước yêu cầu ngày càng cao của công tác xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, Tạp chí cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động và tổ chức, nâng cao chất lượng, hiệu quả, giữ vững vị thế là cơ quan nghiên cứu, ngôn luận khoa học và diễn đàn lý luận tin cậy của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và giới nghiên cứu lý luận chính trị cả nước.

Trong tiến trình đó, Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cần tiếp tục quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tạo điều kiện về cơ chế, chính sách và nguồn lực để Tạp chí hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ được giao. Đồng thời, các cơ quan của Đảng, Nhà nước tiếp tục phối hợp, hỗ trợ, tạo điều kiện để Tạp chí phát huy truyền thống, hoàn thành tốt sứ mệnh trên mặt trận tư tưởng, lý luận của Đảng.

_________________

Ngày nhận bài: 8/9/2026; Ngày bình duyệt:20/9/2026; Ngày quyết định đăng: 15/10/2026.

Tài liệu tham khảo:

Ban Bí thư Trung ương Đảng (2018, ngày 9 tháng 2). Chỉ thị số 23-CT/TW của Ban Bí thư về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả học tập, nghiên cứu, vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới.

Ban Chấp hành Trung ương (2007, ngày 1 tháng 8). Nghị quyết số 16-NQ/TW Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa X về công tác tư tưởng, lý luận và báo chí trước yêu cầu mới.

Báo điện tử Chính phủ (2025, ngày 21 tháng 6). Phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ Kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam. https://baochinhphu.vn

Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.

ĐCSVN (2018, ngày 22 tháng 10) Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

ĐCSVN (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng (Tập II) Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Tạp chí Lý luận chính trị (2021). Tổng mục lục năm 2021.

Tạp chí Lý luận chính trị (2022). Tổng mục lục năm 2022.

Tạp chí Lý luận chính trị (2025). Báo cáo kết quả công tác năm 2025, phương hướng, nhiệm vụ năm 2026.