Học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức Cayxỏn Phômvihản trong giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ ở Lào

ThS APHONE KHAOPHANH
NCS Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

1. Mở đầu

Trong lý luận và thực tiễn cách mạng Lào, đội ngũ cán bộ luôn giữ vị trí trọng yếu. Chủ tịch Cayxỏn Phômvihản khẳng định: “Cán bộ là vốn đặc biệt của Đảng... mọi công tác cách mạng của Đảng dù tốt hay xấu, thành công hay thất bại đều do cán bộ của Đảng quyết định” (Cayxỏn Phômvihản, 1987, tr.205). Luận điểm này không chỉ xác lập vai trò của cán bộ, mà còn đặt ra yêu cầu mang tính nguyên tắc: cán bộ phải được giáo dục, rèn luyện thường xuyên về bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng, ý thức trách nhiệm và phong cách phục vụ nhân dân. Nếu chỉ chú trọng chuyên môn hay kinh nghiệm công vụ mà xem nhẹ việc bồi đắp đạo đức cách mạng thì năng lực của cán bộ khó được phát huy đúng định hướng, thậm chí trở thành nguồn phát sinh tệ quan liêu, vụ lợi và xa rời quần chúng nhân dân.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ ở Lào càng trở nên cấp thiết. Đại hội XII của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào xác định chương trình phát triển giai đoạn 2026 - 2030 theo hướng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải cách quản trị quốc gia, tăng cường tính minh bạch, thúc đẩy khoa học - công nghệ và chuyển đổi số (Khaosan Pathet Lao, 2026, tr.19). Đây là những nhiệm vụ chiến lược không chỉ liên quan đến phát triển kinh tế, quản lý nhà nước hoặc kỹ thuật hành chính, mà còn gắn liền với phẩm chất đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ: sự trong sạch, thái độ gần dân, tinh thần dám chịu trách nhiệm, ý thức giữ gìn kỷ luật và sự liêm chính trong thực thi công vụ.

Bên cạnh đó, bối cảnh kinh tế - xã hội hiện nay cũng đặt ra nhiều sức ép mới đối với công tác cán bộ. Quá trình phục hồi và tăng trưởng kinh tế vẫn chịu tác động của tình trạng bất ổn kinh tế, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực thực thi chính sách (World Bank, 2024). Các dữ liệu cập nhật về thị trường lao động Lào phản ánh chi phí sinh hoạt tăng cao tiếp tục tác động đến việc làm, thu nhập và lựa chọn sinh kế của người dân (World Bank, 2025). Đồng thời, các chỉ số về phát triển con người và cảm nhận tham nhũng cho thấy yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ công, liêm chính công vụ và trách nhiệm giải trình của đội ngũ cán bộ (Transparency International, 2025; UNDP, 2025). Trong điều kiện đó, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Cayxỏn Phômvihản cần được tiếp cận như một phương thức rèn luyện cán bộ thường xuyên, lâu dài.

2. Nội dung

2.1. Giá trị cốt lõi trong tư tưởng, đạo đức Cayxỏn Phômvihản về giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ

Phẩm chất đạo đức cán bộ là tổng hòa những giá trị chính trị - đạo đức cốt lõi, được biểu hiện ở lập trường trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân; ý thức đặt lợi ích chung của tập thể lên trên lợi ích cá nhân; lối sống cần, kiệm, liêm, chính; tinh thần trách nhiệm, tính kỷ luật, sự trung thực, lời nói đi đôi với việc làm; thái độ gần dân, trọng dân, phục vụ nhân dân; cùng năng lực tự soi, tự sửa trước yêu cầu, đòi hỏi của thực tiễn.

Giáo dục phẩm chất đạo đức cán bộ là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của Đảng, Nhà nước, các cơ quan, đơn vị và tổ chức chính trị - xã hội nhằm hình thành nhận thức đúng đắn, tình cảm trong sáng, động cơ cách mạng và tác phong hành động phù hợp với mục tiêu chính trị của Đảng. Giáo dục đạo đức không đơn thuần là sự truyền thụ tri thức đạo đức, mà là quá trình định hướng niềm tin chính trị, củng cố lập trường, bồi dưỡng ý thức trách nhiệm và xây dựng môi trường tổ chức để các chuẩn mực đạo đức được thực hành tự giác trong hoạt động công vụ hằng ngày.

Rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ là quá trình tự giáo dục, tự tu dưỡng thường xuyên và lâu dài của mỗi cán bộ nhằm chuyển hóa những chuẩn mực đạo đức đã được tiếp nhận qua giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng thành phẩm chất bền vững, biểu hiện nhất quán trong hoạt động công vụ và đời sống. Nếu giáo dục nhấn mạnh tác động của tổ chức, thì rèn luyện đề cao tính chủ động, tự giác của cá nhân; nếu đào tạo cung cấp nền tảng nhận thức và công cụ năng lực, thì rèn luyện hun đúc những giá trị ấy trở thành thói quen ứng xử, phong cách công tác và bản lĩnh chính trị của người cán bộ trước những thử thách của thực tiễn.

Như vậy, giáo dục, bồi dưỡng và rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ là quá trình kết hợp giữa sự tác động có định hướng của tổ chức với sự tự giác tu dưỡng của cán bộ nhằm hình thành, củng cố và phát triển hệ chuẩn mực đạo đức cách mạng phù hợp với chức trách, nhiệm vụ trong từng giai đoạn phát triển đất nước. Phẩm chất đạo đức không tồn tại bên ngoài công việc, mà phải được kiểm chứng qua hiệu quả công việc; không chỉ dừng lại ở những lời cam kết, mà phải được hiện thực hóa bằng thái độ, hành vi, kết quả phục vụ nhân dân và phương thức sử dụng quyền lực.

Nội dung giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ theo tư tưởng Cayxỏn Phômvihản

Trước hết, giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ phải bắt đầu từ việc củng cố lập trường chính trị và lòng trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân. Chủ tịch Cayxỏn Phômvihản luôn xác định đạo đức cách mạng là vấn đề sống còn đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên, đặc biệt là cán bộ giữ vị trí lãnh đạo, quản lý (Cayxỏn Phômvihản, 2005a, tr.68, 209, 433). Đạo đức cách mạng là nền tảng chính trị - tinh thần định hướng cho việc phát huy năng lực của cán bộ. Người cán bộ có năng lực chuyên môn nhưng thiếu bản lĩnh chính trị và nền tảng đạo đức sẽ rất dễ dao động trước những biến động phức tạp, dễ bị tha hóa bởi sự cám dỗ của quyền lực, lợi ích vật chất.

Nội dung cốt lõi của giáo dục, rèn luyện đạo đức cán bộ là bồi đắp tinh thần phục vụ nhân dân và ý thức trách nhiệm. Theo tư tưởng Cayxỏn Phômvihản, cán bộ là người đại diện cho Đảng để lãnh đạo, tổ chức, vận động và phụng sự nhân dân. Do đó, công tác giáo dục phẩm chất đạo đức phải hướng vào việc đấu tranh đẩy lùi chủ nghĩa cá nhân, khắc phục bệnh quan liêu, thái độ vô cảm trước những khó khăn của người dân; đồng thời rèn luyện phong cách công tác sâu sát với cơ sở, gần dân, lắng nghe dân, thấu hiểu dân, tôn trọng dân và chịu trách nhiệm trước nhân dân.

Bên cạnh đó, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ là quá trình xây dựng lối sống trong sạch, cần cù, tiết kiệm, không vụ lợi, kiên quyết chống lãng phí và bảo đảm sự thống nhất giữa lời nói với hành động (Cayxỏn Phômvihản, 2005b, tr.68-69). Không thể đánh giá một cán bộ là “có năng lực” nếu người đó thường xuyên né tránh trách nhiệm và suy giảm vai trò nêu gương.

Giáo dục, rèn luyện đạo đức cán bộ còn gắn liền với tinh thần tự phê bình và phê bình nghiêm túc cùng ý thức tự hoàn thiện bản thân. Đạo đức cách mạng là kết quả của quá trình bồi đắp qua thực tiễn công việc hằng ngày, qua thử thách và qua việc thường xuyên tự soi xét bản thân. Vì vậy, giáo dục đạo đức cán bộ theo tư tưởng Cayxỏn Phômvihản phải giúp người cán bộ thấy rõ điều đúng để kiên trì thực hiện, nhận diện rõ cái sai để chủ động phòng tránh, thẳng thắn nhìn nhận khuyết điểm và quyết tâm sửa chữa. Tự phê bình và phê bình không phải là hoạt động có tính thủ tục, mà là phương thức hữu hiệu để phòng ngừa, ngăn chặn sự suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống ngay từ khi những biểu hiện lệch chuẩn mới xuất hiện.

Phương thức giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ. Trong tư tưởng và phong cách của Chủ tịch Cayxỏn Phômvihản, giáo dục, rèn luyện đạo đức cán bộ trước hết được thực hiện thông qua học tập lý luận chính trị, bồi dưỡng mục tiêu, lý tưởng cách mạng và quán triệt các chuẩn mực của người cán bộ cách mạng. Nhận thức lý luận đúng đắn là tiền đề cho hành động chuẩn mực; do đó, việc học tập lý luận không chỉ nhằm tích lũy tri thức, mà còn góp phần điều chỉnh động cơ phấn đấu, hoàn thiện phương pháp tư duy và tác phong làm việc. Tuy nhiên, không thể giản đơn hóa thành lối học thuộc khẩu hiệu, mà phải trở thành quá trình tự nhận thức sâu sắc về trách nhiệm phục vụ nhân dân, giữ kỷ luật, đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc lên trên hết.

Bên cạnh đó, cần rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ thông qua hoạt động thực tiễn. Chính thực tiễn giải quyết các nhiệm vụ chuyên môn, mối quan hệ với tổ chức, nhân dân và ứng phó trước những tình huống khó khăn, phức tạp là môi trường kiểm nghiệm bản lĩnh chính trị, tinh thần trách nhiệm và sự liêm khiết của cán bộ.

Một phương thức có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là thực hành nêu gương của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, nhất là người đứng đầu. Chủ tịch Cayxỏn Phômvihản căn dặn người lãnh đạo phải là tấm gương toàn diện để cấp dưới và quần chúng noi theo, đồng thời phê phán kiểu cán bộ chỉ mạnh về lời nói nhưng yếu về hành động thực tế (Cayxỏn Phômvihản, 1986, tr.4). Do đó, công tác giáo dục đạo đức cán bộ không thể tách rời việc đề cao trách nhiệm nêu gương: người đứng đầu cấp ủy, cơ quan, đơn vị phải làm trước, làm đúng, làm nghiêm; lấy hành động thực tế để làm gương cho cấp dưới. Trong một tổ chức, nếu người đứng đầu nói về liêm chính nhưng thiếu tiết kiệm, nói về kỷ luật nhưng lại dung túng, bao che cho người thân quen, nói về trọng dân nhưng lại né tránh đối thoại trực tiếp với nhân dân thì mọi bài giảng về đạo đức đều mất đi sức thuyết phục.

Giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ phải được tiến hành bằng sự kết hợp đồng bộ giữa sự giáo dục của tổ chức, nỗ lực tự rèn luyện của cá nhân, cơ chế kiểm tra, giám sát, kỷ luật của Đảng với sự giám sát, đánh giá của nhân dân. Tư tưởng Cayxỏn Phômvihản cho thấy, đạo đức cán bộ phải được hình thành và củng cố vững chắc thông qua học tập lý luận, thực hành nêu gương, thử thách trong thực tiễn, tự phê bình, phê bình và công tác kiểm tra, giám sát thường xuyên (Cayxỏn Phômvihản, 2005a, tr.68, 209, 433). Đây là phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp hài hòa giữa công tác giáo dục tư tưởng với hoàn thiện thiết chế tổ chức và kiến tạo môi trường thực hành đạo đức.

2.2. Cụ thể hóa việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Cayxỏn Phômvihản ở Lào hiện nay

Đảng Nhân dân Cách mạng Lào luôn khẳng định tầm quan trọng của việc bồi dưỡng phẩm chất đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên. Đại hội X Đảng Nhân dân Cách mạng Lào khẳng định, trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp, phải lấy lập trường chính trị và phẩm chất đạo đức làm điều kiện tiên quyết (Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, 2016, tr.68). Đại hội XI tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đổi mới toàn diện công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo hướng coi trọng chất lượng, kỹ năng lãnh đạo và năng lực tổ chức thực thi, khắc phục bệnh hình thức và chạy theo bằng cấp (Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, 2021, tr.70). Sự kế thừa và phát triển tư duy lý luận đó khẳng định Đảng Nhân dân Cách mạng Lào luôn xác định giáo dục, rèn luyện đạo đức là một nhiệm vụ cốt lõi, xuyên suốt của chiến lược xây dựng đội ngũ cán bộ.

Việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Cayxỏn Phômvihản trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi phải được chuyển hóa thành hệ thống chuẩn mực đạo đức công vụ. Đội ngũ cán bộ cần được giáo dục, rèn luyện, không chỉ dừng ở mức “nhận thức đúng”, mà quan trọng hơn là phải “hành động đúng” trước những áp lực của kinh tế thị trường, sự phân hóa lợi ích, cạnh tranh xã hội và yêu cầu cải cách nền quản trị quốc gia ngày càng sâu rộng. Hệ chuẩn mực đạo đức công vụ cần được nhấn mạnh bao gồm: bản lĩnh chính trị; trách nhiệm giải trình; sự liêm chính trong thực thi quyền lực được giao; tinh thần tận tụy phục vụ nhân dân; kiên quyết đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí; ý thức chấp hành kỷ luật trong môi trường làm việc số; và năng lực tự kiểm soát trước các cám dỗ vật chất.

Quá trình cụ thể hóa tư tưởng Cayxỏn Phômvihản đồng thời đòi hỏi phải gắn kết hữu cơ công tác giáo dục đạo đức với hoạt động đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ. Nếu chương trình đào tạo chỉ chú trọng trang bị kiến thức quản lý mà xem nhẹ nội dung rèn luyện đạo đức cách mạng, thì người cán bộ dù có công cụ tác nghiệp hiện đại vẫn bị thiếu hụt nền tảng giá trị định hướng. Ngược lại, nếu giáo dục đạo đức chỉ dừng ở những lời kêu gọi chung chung mà không được tích hợp vào kỹ năng xử lý tình huống công vụ, nhận diện và phòng ngừa xung đột lợi ích, quản lý tài sản công và thực hiện trách nhiệm giải trình trước nhân dân thì các chuẩn mực đạo đức rất khó chuyển hóa thành hành động thực tế. Do đó, giáo dục, đào tạo và rèn luyện cán bộ phải được thiết kế và vận hành như một chỉnh thể thống nhất, xuyên suốt.

2.3. Thực trạng giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ ở Lào hiện nay

a) Những kết quả đạt được

Thời gian qua, việc vận dụng tư tưởng, đạo đức Cayxỏn Phômvihản vào công tác giáo dục, rèn luyện đội ngũ cán bộ ở Lào đã đạt được những kết quả quan trọng:

Trước hết, nhận thức của các cấp ủy đảng về tầm quan trọng của công tác giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ tiếp tục được nâng cao, thể hiện rõ trong hệ thống văn kiện của Đảng, chương trình đào tạo lý luận chính trị và các công trình nghiên cứu lý luận - thực tiễn. Đại hội X của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào khẳng định, tiêu chuẩn lập trường chính trị và đạo đức là gốc trong đào tạo cán bộ lãnh đạo, quản lý (Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, 2016, tr.68); Đại hội XI tiếp tục yêu cầu đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng gắn với chất lượng và năng lực thực thi công vụ (Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, 2021, tr.70). Các nghiên cứu về trách nhiệm nêu gương trong bồi dưỡng đạo đức cách mạng của cán bộ ở Lào cũng chỉ rõ phẩm chất đạo đức, hành vi nêu gương và tinh thần phục vụ nhân dân ngày càng được đặt trong mối quan hệ biện chứng, trực tiếp với việc củng cố uy tín chính trị của đội ngũ cán bộ (Somvang Phonkhamvongsa, 2024).

Thứ hai, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ được duy trì với quy mô mở rộng, tạo tiền đề thuận lợi để bồi đắp bản lĩnh chính trị, đạo đức công vụ và ý thức trách nhiệm cho đội ngũ cán bộ các cấp. Trong năm 2023, Lào đã triển khai đào tạo dài hạn cho 225 cán bộ; tổ chức nhiều lớp đào tạo cao cấp và trung cấp lý luận chính trị ở trong nước; đồng thời cử 486 cán bộ tham gia các khóa bồi dưỡng ngắn hạn ở nước ngoài (Viêngkhăm Sensathith và Nguyễn Đức Nhuận, 2025). Có thể thấy, đào tạo, bồi dưỡng tiếp tục phát huy vai trò là kênh quan trọng để củng cố nền tảng chính trị - tư tưởng và chuẩn mực văn hóa công vụ cho đội ngũ cán bộ.

Thứ ba, hệ thống trường chính trị và hành chính cấp tỉnh tiếp tục được củng cố, góp phần đưa nội dung giáo dục lý luận và rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ lan tỏa sâu rộng xuống hệ thống chính trị ở cơ sở. Kết quả khảo sát 18 trường chính trị và hành chính cấp tỉnh tại Lào cho thấy mạng lưới này có vai trò quan trọng trong công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ địa phương, từng bước bổ sung đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất và điều kiện phục vụ giảng dạy, học tập (Phouvone Sithonthongdam, 2024). Đây chính là không gian đặc thù để truyền thụ lý luận, rèn luyện tác phong công tác, ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm phục vụ nhân dân cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở.

Thứ tư, công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra và thi hành kỷ luật của Đảng đã phát huy tác dụng chấn chỉnh, cảnh báo và giáo dục đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên. Trong nhiệm kỳ Đại hội X (2016 - 2020), Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào đã xem xét, thi hành kỷ luật 3.200 cán bộ, đảng viên có hành vi vi phạm (Viêngkhăm Sensathith & Nguyễn Đức Nhuận, 2025). Trong năm 2024, Kiểm toán Nhà nước Lào đã hoàn thành 120 cuộc kiểm tra, phát hiện và xử lý 4 vụ tham nhũng liên quan đến 208 cá nhân (Khaosan Pathet Lao, 2024, tr.9). Có thể thấy, công tác giáo dục, rèn luyện đạo đức cán bộ ở Lào đã từng bước được kết hợp chặt chẽ với việc vận hành các thiết chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

b) Một số hạn chế

Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn công tác giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ ở Lào hiện nay vẫn bộc lộ một số hạn chế:

Một là, nội dung giáo dục phẩm chất đạo đức ở một số nơi vẫn còn khái quát, nặng về nhắc lại yêu cầu chung mà chưa cụ thể hóa thành hệ thống chuẩn mực gắn với từng chức danh, từng vị trí việc làm và tình huống công vụ. Khi các chuẩn mực đạo đức chưa được làm rõ, một bộ phận cán bộ dễ tiếp nhận đạo đức như những khẩu hiệu chung, chứ chưa nhận thức đầy đủ trách nhiệm của bản thân, giới hạn sử dụng quyền lực công, chuẩn mực ứng xử với nhân dân, trách nhiệm tiết kiệm tài sản công và liêm chính trong thực thi nhiệm vụ.

Hai là, phương thức giáo dục, rèn luyện đạo đức ở một số nơi vẫn nặng về truyền đạt một chiều, chưa gắn chặt với thực tiễn công tác, chưa tạo được cơ chế đủ mạnh để cán bộ tự soi, tự sửa. Việc tự phê bình và phê bình, việc kiểm điểm trách nhiệm nêu gương cũng như lấy ý kiến phản hồi, giám sát của quần chúng nhân dân và tập thể nơi công tác ở một số nơi còn biểu hiện hình thức, nể nang, né tránh.

Ba là, công tác đánh giá kết quả tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của cán bộ chưa thật sự sát thực và thiếu bộ tiêu chí có thể kiểm chứng. Không ít trường hợp, việc nhận xét, đánh giá phẩm chất đạo đức vẫn gắn với nhận xét chung, chưa đo lường được mức độ hoàn thành công việc cũng như kết quả khắc phục hạn chế, khuyết điểm sau các đợt kiểm điểm. Hệ quả là khi khâu đánh giá thiếu tính chuẩn xác, việc sử dụng kết quả rèn luyện đạo đức làm căn cứ cho công tác quy hoạch, bổ nhiệm, khen thưởng và sàng lọc cán bộ chưa đạt được hiệu quả như kỳ vọng.

Bốn là, tình trạng vi phạm kỷ luật, suy thoái về phẩm chất đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên vẫn còn hiện hữu. Số lượng 3.200 cán bộ, đảng viên bị xử lý kỷ luật trong giai đoạn 2016 - 2020 phản ánh yêu cầu chấn chỉnh công tác tu dưỡng đạo đức và chấp hành kỷ luật Đảng đang đặt ra hết sức cấp bách (Viêngkhăm Sensathith & Nguyễn Đức Nhuận, 2025). Đồng thời, các vụ việc tham nhũng bị phát hiện, xử lý trong năm 2024 cho thấy việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Cayxỏn Phômvihản ở một số nơi chưa chuyển hóa sâu sắc thành “sức đề kháng” nội sinh của cán bộ trước những cám dỗ vật chất, lợi ích nhóm (Khaosan Pathet Lao, 2024, tr.9).

Những hạn chế, bất cập nêu trên có nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan:

Về phương diện khách quan, Lào đang vận hành nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và đẩy mạnh hội nhập quốc tế sâu rộng trong bối cảnh chịu tác động trực tiếp từ những bất ổn kinh tế vĩ mô, áp lực lạm phát, sự dịch chuyển lao động cùng những đòi hỏi về chuyển đổi số và cải cách quản trị quốc gia. Những thách thức về ổn định kinh tế vĩ mô và chất lượng tăng trưởng vẫn tiếp tục tạo ra sức ép lớn đối với năng lực quản trị phát triển của bộ máy hành chính ở Lào (World Bank, 2024); trong khi đó, chi phí sinh hoạt gia tăng đang ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và đời sống của người lao động (World Bank, 2025). Chính những áp lực về đời sống và mặt trái của cơ chế thị trường đã làm gia tăng nguy cơ nảy sinh tư tưởng thực dụng, chủ nghĩa cá nhân, vụ lợi và hành vi lệch chuẩn đạo đức công vụ ở một bộ phận cán bộ thiếu bản lĩnh.

Về phương diện chủ quan, nhận thức và trách nhiệm của một số cấp ủy, người đứng đầu cơ quan, đơn vị và một bộ phận cán bộ đối với việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức chưa thật sự đầy đủ và sâu sắc; việc thực hành nêu gương chưa nghiêm túc; công tác tự phê bình và phê bình chưa thực chất; công tác kiểm tra, giám sát chưa được tiến hành thường xuyên, quyết liệt. Ngoài ra, hệ thống tiêu chí đánh giá phẩm chất đạo đức tại một số cơ quan, đơn vị còn thiếu tính cụ thể, chưa được chuẩn hóa thành các tiêu chí có thể quan sát và sử dụng trong đánh giá cán bộ.

2.4. Một số giải pháp

Để việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Cayxỏn Phômvihản đi vào chiều sâu, thực chất, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ Lào đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, cần tập trung thực hiện đồng bộ các nhóm yêu cầu, giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, chuẩn hóa nội dung giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ theo từng nhóm chức trách

Tư tưởng Cayxỏn Phômvihản về đạo đức cách mạng của cán bộ cần được cụ thể hóa thành chuẩn mực phù hợp với đặc thù của từng nhóm đối tượng: cán bộ lãnh đạo, quản lý; cán bộ tham mưu, chuyên môn; cán bộ cấp cơ sở; đặc biệt là đội ngũ cán bộ công tác trong các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực. Các giá trị cốt lõi cần được cụ thể hóa bao gồm: trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân; tận tụy phục vụ nhân dân; liêm chính, tiết kiệm, chống tham nhũng, lãng phí; chấp hành kỷ luật tổ chức; nói đi đôi với làm; dám nhận việc khó, dám chịu trách nhiệm. Chỉ khi hệ chuẩn mực đạo đức được quy định rõ ràng, cán bộ mới xác định chính xác mục tiêu, nội dung cần tu dưỡng, rèn luyện và tổ chức đảng mới có căn cứ để đo lường, đánh giá.

Thứ hai, đổi mới toàn diện phương thức giáo dục, rèn luyện đạo đức theo hướng gắn kết chặt chẽ với hoạt động công vụ

Các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nên tăng chuyên đề xử lý tình huống về quan hệ với nhân dân, xung đột lợi ích, sử dụng ngân sách công, phòng chống tham nhũng, tác phong làm việc, đạo đức công vụ số và kỷ luật phát ngôn. Trong cơ quan, đơn vị, cần đưa nội dung rèn luyện đạo đức vào sinh hoạt chi bộ, họp chuyên môn, kiểm điểm cuối năm và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ. Đạo đức cán bộ chỉ bền vững khi cán bộ thường xuyên soi lại mình qua công việc, qua phản hồi của nhân dân, qua kỷ luật của tổ chức và qua kết quả phục vụ thực tế.

Thứ ba, đề cao trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, trước hết là người đứng đầu

Để công tác giáo dục đạo đức có sức lan tỏa và thuyết phục mạnh mẽ, đội ngũ bí thư cấp ủy, thủ trưởng cơ quan, cán bộ lãnh đạo chủ chốt phải thực sự là tấm gương sáng theo phương châm: làm trước, làm đúng và làm nghiêm. Nêu gương phải được đo bằng hành động cụ thể: tinh thần dám nhận trách nhiệm khi cơ quan, đơn vị xảy ra vi phạm; sự công khai, minh bạch trong điều hành công việc; ý thức gương mẫu thực hành tiết kiệm; thái độ chủ động lắng nghe, đối thoại trực tiếp với nhân dân; và sự công tâm, khách quan trong công tác tổ chức, cán bộ. Song hành với trách nhiệm nêu gương, chế độ tự phê bình và phê bình phải được duy trì như một nguyên tắc sinh hoạt đảng nghiêm túc, thẳng thắn, kiên quyết khắc phục tình trạng hình thức, nể nang.

Thứ tư, nâng cao chất lượng thiết chế và môi trường giáo dục đạo đức cán bộ

Hệ thống các trường chính trị - hành chính, các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cùng môi trường làm việc tại mỗi cơ quan, đơn vị đều đóng vai trò là không gian thực hành và bồi dưỡng đạo đức. Do đó, cần tiếp tục nâng cao trình độ đội ngũ giảng viên lý luận chính trị, cập nhật nội dung chương trình đào tạo bám sát thực tiễn; đồng thời chú trọng xây dựng văn hóa công vụ, nghiêm túc chấp hành kỷ luật, xây dựng tác phong trọng dân, gần dân, tiết kiệm trong quản lý, sử dụng tài sản công và bảo đảm tính công khai, minh bạch trong xử lý công việc.

Thứ năm, gắn kết quả rèn luyện đạo đức với đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm, sử dụng và sàng lọc cán bộ.

Cần đưa các tiêu chí về đạo đức công vụ, trách nhiệm nêu gương, thái độ phục vụ nhân dân, ý thức tiết kiệm, chấp hành kỷ luật và kết quả sửa chữa, khắc phục khuyết điểm trở thành thước đo trong quy trình đánh giá, quy hoạch, đề bạt, bổ nhiệm và khen thưởng cán bộ. Kiên quyết sàng lọc, miễn nhiệm, thay thế và xử lý kỷ luật đối với những cán bộ có biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, vi phạm kỷ luật, lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tư lợi hoặc thiếu trách nhiệm trước nhân dân. Đồng thời, cần tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra định kỳ và đột xuất đối với những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực; phát huy cơ chế giám sát, phản biện của Mặt trận Lào Xây dựng đất nước, các đoàn thể và nhân dân; kịp thời biểu dương, nhân rộng những điển hình cán bộ liêm chính, tận tụy trong toàn hệ thống chính trị.

3. Kết luận

Tư tưởng và tấm gương đạo đức của Chủ tịch Cayxỏn Phômvihản kết tinh những giá trị bền vững đối với công tác giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ ở Lào hiện nay. Giá trị cốt lõi của hệ thống tư tưởng ấy là coi đạo đức cách mạng là nền tảng, gốc rễ của người cán bộ; lấy hiệu quả phục vụ nhân dân làm thước đo của phẩm chất và năng lực; đồng thời coi sự thống nhất biện chứng giữa lời nói và việc làm, tinh thần tự phê bình và phê bình, trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu, công tác kiểm tra, giám sát gắn với thử thách trong thực tiễn là những phương thức căn bản để hình thành, bồi đắp nhân cách người cán bộ cách mạng.

Thực tiễn xây dựng đội ngũ cán bộ ở Lào thời gian qua cho thấy công tác giáo dục, rèn luyện phẩm chất đạo đức cán bộ đã đạt được những chuyển biến tích cực cả về nhận thức, quy mô đào tạo, bồi dưỡng, sự củng cố hệ thống thiết chế giáo dục và hoạt động kiểm tra, giám sát. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế nhất định về mức độ cụ thể hóa chuẩn mực đạo đức, phương thức rèn luyện, tính gương mẫu của một bộ phận cán bộ lãnh đạo và cơ chế đánh giá kết quả tu dưỡng. Vì vậy, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức Cayxỏn Phômvihản trong giai đoạn mới đòi hỏi phải được triển khai một cách kiên trì, đồng bộ, thực chất và gắn liền với cơ chế kiểm chứng, kiểm soát quyền lực chặt chẽ. Chỉ khi công tác giáo dục, rèn luyện song hành với trách nhiệm nêu gương, sự tự giác rèn luyện gắn liền với kỷ luật, và kết quả tu dưỡng đạo đức trở thành căn cứ trực tiếp trong đánh giá, sử dụng cán bộ, thì tư tưởng, đạo đức Cayxỏn Phômvihản mới thật sự trở thành động lực nội sinh trong xây dựng đội ngũ cán bộ Lào có bản lĩnh, có đạo đức, có trách nhiệm và đủ uy tín trước nhân dân.

_________________

Ngày nhận bài: 30/9/2026; Ngày bình duyệt: 24/10/2026; Ngày quyết định đăng: 8/11/2026.

Email tác giả: kp81ap@gmail.com

Tài liệu tham khảo:

Cayxỏn Phômvihản (1986). Bài phát biểu tại Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IV. Viêng Chăn.

Cayxỏn Phômvihản (1987). Toàn tập (Tập 2). Nxb Chính trị.

Cayxỏn Phômvihản (2005a). Toàn tập (Tập 4). Nxb Chính trị.

Cayxỏn Phômvihản (2005b). Toàn tập (Tập 3). Nxb Chính trị.

Đảng Nhân dân Cách mạng Lào (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X. Nxb Chính trị.

Đảng Nhân dân Cách mạng Lào (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI. Nxb Chính trị.

Khaosan Pathet Lao (2024, ngày 27/11). State Audit achieves key 2024 targets, sets ambitious goals for 2025. KPL Lao News Agency.

Khaosan Pathet Lao (2026, ngày 8/1). LPRP sets out reform and development agenda for 2026-2030. KPL Lao News Agency.

Phouvone Sithonthongdam (2024, ngày 18/5). Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ của các trường chính trị và hành chính cấp tỉnh tại Lào hiện nay. Tạp chí Lý luận chính trị điện tử. https://lyluanchinhtri.vn.

Somvang Phonkhamvongsa (2024, ngày 11/3). Phát huy vai trò nêu gương trong bồi dưỡng đạo đức cách mạng của cán bộ diện ban thường vụ tỉnh ủy quản lý ở Lào. Tạp chí Lý luận chính trị điện tử. https://lyluanchinhtri.vn

Transparency International (2025). Corruption Perceptions Index 2024: Laos. https://www.transparency.org/en/cpi/2024/index/lao

United Nations Development Programme - UNDP (2025). Human Development Report 2025 - Statistical Annex: Human Development Index and its components. UNDP.

Viêngkhăm Sensathith & Nguyễn Đức Nhuận (2025, ngày 22/8). Thực trạng và giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ của hệ thống chính trị Lào giai đoạn hiện nay. Tạp chí Lý luận chính trị điện tử. https://lyluanchinhtri.vn

World Bank (2024). Lao Economic Monitor, April 2024: Accelerating reforms for growth. World Bank Group.

World Bank (2025, ngày 15/5). Lao job market continues to develop, reshaped by high living costs. World Bank Group.