Đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ

TS LÊ VĂN RI
Trường Chính trị thành phố Đà Nẵng

1. Mở đầu

Văn hóa, văn nghệ không chỉ phản ánh đời sống hiện thực xã hội mà còn tham gia trực tiếp vào việc bồi đắp tâm hồn con người, h ướng đếngiá trị chân, thiện, mỹ; hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, hệ giá trị và bản sắc văn hóa dân tộc. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn xác định văn hóa, văn nghệ là một bộ phận cấu thành đặc biệt quan trọng của công tác tư tưởng - chính trị, là mục tiêu, động lực, sức mạnh nội sinh, trụ cột, hệ điều tiết đối với sự phát triển bền vững đất nước.

Trong công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng của đất nước, các quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ ngày càng được “ngụy trang” tinh vi dưới các luận điệu như tuyệt đối hóa tự do sáng tạo, đa nguyên văn hóa, nghệ thuật hậu hiện đại, “phi ý thức hệ” nghệ thuật nhằm thực hiện âm mưu thâm độc tách văn hóa, văn nghệ khỏi sự lãnh đạo của Đảng, gây tâm lý hoài nghi trong quần chúng nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Trong bối cảnh đó, việc nhận diện các quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc, chống phá của các thể lực thù địch trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ để chủ động trong công tác đấu tranh phản bác, đề xuất các giải pháp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ trong kỷ nguyên mới có tính cấp thiết về lý luận và thực tiễn.

2. Nội dung

2.1. Nhận diện các quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ

Các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ gần đây tập trung xuyên tạc, chống phá trên một số nội dung chủ yếu sau:

Một là, chúng ra sức xuyên tạc, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ; đòi “phi chính trị hóa”, “phi ý thức hệ” văn học, nghệ thuật; cho rằng sự lãnh đạo của Đảng đối với văn nghệ sĩ làm hạn chế năng lực sáng tạo, tư duy độc lập của văn nghệ sĩ.

Hai là, chúng xuyên tạc rằng, Đảng và Nhà nước Việt Nam chỉ tập trung phát triển kinh tế, coi nhẹ phát triển văn hóa, con người; văn hóa, văn nghệ chủ yếu phục vụ công tác tuyên truyền nhiệm vụ chính trị của Đảng, lấy văn hóa người Việt làm trung tâm, không quan tâm phát triển văn hóa dân tộc thiểu số.

Ba là, đề cao “cái tôi” cá nhân, lối sống thực dụng; tuyệt đối hóa tự do sáng tác, phủ nhận chuẩn mực đạo đức, pháp luật; tách rời văn nghệ khỏi trách nhiệm xã hội và lợi ích dân tộc, thành lập các hội, nhóm, văn đàn “sáng tác độc lập”, tách khỏi các tổ chức văn học - nghệ thuật do Đảng lãnh đạo.

Bốn là, cổ súy “chủ nghĩa hư vô lịch sử” trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ. Sử dụng các tác phẩm văn học, nghệ thuật nhằm phủ nhận hoặc bóp méo, xuyên tạc các sự kiện, nhân vật lịch sử, bôi nhọ hình tượng lãnh tụ, lãnh đạo cấp cao, anh hùng dân tộc; cổ súy việc “viết lại lịch sử”, đòi xem xét lại nền văn học nghệ thuật cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng.

2.2. Luận cứ đấu tranh phản bác

a) Trong xã hội có đối kháng giai cấp, văn hóa, văn nghệ mang tính giai cấp, phản ánh lợi ích, lập trường và thế giới quan của các giai cấp trong xã hội không tồn tại một nền văn hóa “phi chính trị”, “trung lập về giá trị”

Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, văn hóa, văn nghệ là một hình thái ý thức xã hội nằm trong kiến trúc thượng tầng của xã hội. Văn học, nghệ thuật chịu sự tác động trực tiếp của những điều kiện xã hội, của cơ sở kinh tế và của các hình thái ý thức xã hội khác, đồng thời có tính độc lập tương đối và tác động trở lại mạnh mẽ đối với cơ sở hạ tầng và đời sống xã hội. Vì vậy, giữa văn hóa, văn nghệ và chính trị có mối quan hệ biện chứng với nhau, chính trị tác động đến văn hóa và văn hóa có tính độc lập tương đối với chính trị.

C.Mác đã phân tích: “chính con người, khi phát triển sự sản xuất vật chất và sự giao tiếp vật chất của mình, đã làm biến đổi cùng với hiện thực đó của mình, cả tư duy lẫn sản phẩm tư duy của mình. Không phải ý thức quyết định đời sống mà chính đời sống quyết định ý thức” (C.Mác và Ph.Ăngghen,1995a, tr.38).

V.I. Lênin nhấn mạnh tính đảng trong văn học, nghệ thuật, coi đây là nguyên tắc có ý nghĩa phương pháp luận, khẳng định sự thống nhất giữa tự do sáng tạo và trách nhiệm chính trị - xã hội của người nghệ sĩ đối với giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

Trong tác phẩm “Tổ chức của Đảng và văn học Đảng”, V.I.Lênin viết: “Sự nghiệp văn học phải thành một bộ phận trong sự nghiệp của của toàn thể giai cấp vô sản, phải thành “một cái bánh xe nhỏ và một cái đinh ốc” trong một bộ máy dân chủ - xã hội vĩ đại, thống nhất, do toàn đội tiên phong giác ngộ của toàn bộ giai cấp công nhân điều khiển” (V.I.Lênin, 2005, tr.123). Như vậy, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác không tách rời văn hóa, văn nghệ khỏi đấu tranh giai cấp và đấu tranh chính trị. Văn hóa, văn nghệ không phải là công cụ tuyên truyền đơn thuần mà là hình thái ý thức xã hội đặc thù. Việc phục vụ nhiệm vụ chính trị là phục vụ lợi ích của nhân dân, của dân tộc.

Kế thừa quan điểm C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, Hồ Chí Minh coi trọng tính đảng trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ, Người khẳng định: “Để làm trọn nhiệm vụ, chiến sĩ nghệ thuật cần có lập trường vững, tư tưởng đúng. Nói tóm tắt là phải đặt lợi ích của kháng chiến, của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết, trước hết” (Hồ Chí Minh, 2011, tr.246).

Tính đảng trong sáng tác văn học, nghệ thuật thể hiện thông qua quan điểm, đường lối, công tác tổ chức, quản lý, xác định rõ tư tưởng cho người nghệ sĩ; tính đảng trong sáng tác văn học, nghệ thuật không giới hạn nội dung, chủ đề sáng tác, không làm giảm khả năng sáng tạo của người nghệ sĩ. Vì vậy, tính đảng trong sáng tác văn học, nghệ thuật không mâu thuẫn với bảo đảm quyền tự do sáng tạo văn học, nghệ thuật. Từ đó, đặt ra yêu cầu hoạt động sáng tạo văn học, nghệ thuật phải có sự lãnh đạo của Đảng cầm quyền về tư tưởng và tổ chức, phải bảo đảm tính đảng, tính dân tộc trong sáng tạo văn học, nghệ thuật. Đảng ta khẳng định: “Phát triển văn hoá là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, Nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, cán bộ văn hóa, doanh nhân đóng vai trò quan trọng, đồng thời đề cao tính tiên phong, gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên” (Bộ Chính trị, 2026, tr.2).

Trong thời kỳ đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, văn học, nghệ thuật nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, từ tư duy lý luận đến thực tiễn sáng tạo, cách thức biểu đạt và xu hướng tiếp nhận. “Các hoạt động văn hóa, sản phẩm văn hóa, nghệ thuật ngày càng đa dạng, phong phú. Công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa và thị trường văn hóa từng bước được phát triển. Hội nhập quốc tế về văn hóa ngày càng được mở rộng” (ĐCSVN, 2026, tr.50). Nền văn hóa Việt Nam đa dạng, độc đáo và phong phú, mang những sắc thái, diện mạo mới. Đời sống văn hóa ở cơ sở, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa đã có bước phát triển, thu hút đông đảo quần chúng nhân dân tham gia hoạt động và hưởng thụ văn hóa… Đây là những minh chứng rõ nét thể hiện vai trò lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp đổi mới nói chung và trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ nói riêng.

b) Đảng và Nhà nước luôn coi trọng vai trò của văn hóa, văn nghệ, tập trung xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò của văn hóa, văn nghệ. Người khẳng định: “Trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có bốn vấn đề cần chú ý, cũng phải coi là quan trọng như nhau: chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa. Nhưng văn hóa là một kiến trúc thượng tầng” (Hồ Chí Minh, 1977, tr.11). Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, ngày 24/11/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”, Người xác định: “Văn hóa, nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị” (Hồ Chí Minh, 2011, tr.246).

Quán triệt quan điểm của Người, Đảng ta luôn đặc biệt quan tâm vấn đề xây dựng, phát triển văn hóa, văn nghệ. Nghị quyết số 05-NQ/TW ngày 28/11/1987 của Bộ Chính trị về đổi mới và nâng cao trình độ lãnh đạo, quản lý văn học, nghệ thuật và văn hóa, phát huy khả năng sáng tạo, đưa văn học, nghệ thuật và văn hóa phát triển lên tầm cao mới đã khẳng định vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng của văn học, nghệ thuật và văn hóa trong tiến trình lịch sử của dân tộc: “Văn học, nghệ thuật là bộ phận đặc biệt nhạy cảm của văn hóa, thể hiện khát vọng của con người về chân, thiện, mĩ, có tác dụng bồi dưỡng tình cảm, tâm hồn, nhân cách, bản lĩnh của các thế hệ công dân, xây dựng môi trường đạo đức trong xã hội, xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa” (ĐCSVN, 2006, tr.480-481). Đại hội VII của Đảng (năm 1991) đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, trong đó xác định một trong sáu đặc trưng của xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội “có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”.

Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đã đề ra năm quan điểm về xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam, bao gồm: (1) Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội; (2) Nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc; (3) Nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam; (4) Xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng; (5) Văn hóa là một mặt trận; xây dựng và phát triển văn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì, thận trọng” (ĐCSVN, 1998, tr.55-58). Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 9/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước tiếp tục khẳng định vai trò của văn hóa: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, động lực phát triển bền vững đất nước. Văn hóa phải được đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội... Xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân là chủ thể sáng tạo, đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng” (ĐCSVN, 2014, tr.48-49).

Đại hội XIII (năm 2021) của Đảng tiếp tục xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, mục tiêu, động lực, sức mạnh nội sinh quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững, là “sức mạnh mềm” của quốc gia. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, khẳng định quan điểm xuyên suốt là: Phát triển văn hóa và con người là nền tảng, động lực, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển bền vững đất nước; phát triển văn hóa ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội, gắn với xây dựng thế trận an ninh văn hóa, an ninh con người, chủ quyền văn hóa số. Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ hoạch định chính sách đến tổ chức thực hiện, từ đời sống thực đến không gian số. Kế thừa các quan điểm từ các kỳ Đại hội trước, Đại hội XIV của Đảng xác định: “Phát triển con người, phát triển văn hóa thực sự trở thành nền tảng, sức mạnh nội sinh, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước” (ĐCSVN, 2026, tr.145).

Như vậy, Đảng ta luôn coi trọng vai trò và tầm quan trọng của văn hóa, khẳng định văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mục tiêu, động lực phát triển mà văn hóa còn là nền tảng phát triển, sức mạnh nội sinh, “sức mạnh mềm” của quốc gia, là trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển bền vững đất nước. Kiên trì xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.

c) Tự do sáng tạo văn học, nghệ thuật gắn liền với chuẩn mực đạo đức xã hội, trách nhiệm công dân của văn nghệ sĩ, hướng đến giá trị chân, thiện, mỹ và tuân thủ quy định của tổ chức, pháp luật

Lý luận văn hóa phương Tây đề cao vai trò cá nhân, “cái tôi” của văn nghệ sĩ trong sáng tạo văn học, nghệ thuật, cổ súy lối sống thực dụng, đề cao tự do tuyệt đối trong sáng tạo văn học, nghệ thuật mà không chú trọng đến trách nhiệm công dân của người nghệ sĩ đối với đời sống hiện thực xã hội. Chủ nghĩa Mác - Lênin chỉ ra nguồn gốc của văn học, nghệ thuật là hoạt động thực tiễn của con người, văn học, nghệ thuật thể hiện rõ nhất năng lực đặc biệt, năng lực bản chất người, đó là năng lực sáng tạo, hướng con người đến cái đẹp, chân, thiện, mỹ. Theo Ph.Ăngghen: “Sách nhân dân có sứ mệnh phải làm cho nông dân vui khi họ mệt mỏi sau khi làm việc nặng nề trở về buổi tối, giúp họ giải trí, làm cho họ tươi tỉnh, bắt họ quên lao động nặng nhọc của họ, biến cánh đồng sỏi đá của họ thành vườn cây quả thơm tho; nó có sứ mệnh biến xưởng của người thợ thủ công và căn buồng sát mái thảm hại của anh thợ học việc kiệt sức thành thế giới thơ ca, thành cung điện vàng...” (C.Mác và Ph.Ăngghen, 1995c, tr.23).

Chủ nghĩa Mác - Lênin đề cao vị trí, chức năng của văn học, nghệ thuật đối với đời sống xã hội, góp phần nuôi dưỡng, thanh lọc, bồi đắp tâm hồn con người hướng đến cái đẹp. Đồng thời thông qua sự tác động sâu sắc vào tư tưởng, tình cảm của con người, tác động đến nhận thức, ý thức con người, văn học nghệ thuật hướng con người tham gia vào quá trình cải tạo thế giới, cải tạo xã hội, góp phần phát triển xã hội “trong đó sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người” (C.Mác và Ph.Ăngghen, 1995b, tr.628).

V.I.Lênin khẳng định tự do sáng tạo là vấn đề sống còn của người nghệ sĩ: “Sự nghiệp văn học ít thích hợp nhất đối với sự cào bằng máy móc, đối với sự san bằng, đối với việc số đông thống trị số ít. Đương nhiên, trong sự nghiệp đó tuyệt đối phải đảm bảo phạm vi hết sức rộng rãi cho sáng kiến cá nhân, cho khuynh hướng cá nhân, cho tư tưởng và sức tưởng tượng, cho hình thức và nội dung” (V.I.Lênin, 2005, tr.123-124). Mặc dù coi trọng sự tự do trong sáng tạo tác phẩm văn học, nghệ thuật nhưng V.I.Lênin nhấn mạnh đến sự tự do trong tất yếu. Sự tự do đó sẽ được thực hiện trong sự chi phối của pháp luật, chuẩn mực đạo đức, phong tục tập quán, truyền thống văn hóa dân tộc. Trong tác phẩm Tổ chức của Đảng và văn học Đảng, V.I.Lênin đã đấu tranh với những luận điệu đòi hỏi sự tự do tuyệt đối trong sáng tạo nghệ thuật, đòi tự do ngôn luận và xuất bản phải được thực hiện đầy đủ. Mỗi cá nhân đều có quyền tự do trong sáng tạo và ngôn luận nhưng khi những cá nhân ấy tham gia vào đoàn thể thì họ cần tuân thủ những quy định riêng. Vì vậy, không thể tuyệt đối hóa quá trình tự do sáng tạo văn học, nghệ thuật một cách đơn thuần, bản năng của người nghệ sĩ mà phải gắn quá trình lao động sáng tạo của người nghệ sĩ với đời sống hiện thực, với chuẩn mực đạo đức xã hội, trách nhiệm công dân nhằm hướng đến giá trị chân, thiện, mỹ trong khuôn khổ của tổ chức, quy định của pháp luật.

d) Đấu tranh phản bác “chủ nghĩa hư vô lịch sử” trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ; cảnh giác sự nguy hiểm của sản phẩm văn hóa độc hại, “viết lại lịch sử”, tầm thường hóa các nhân vật lịch sử, anh hùng dân tộc

“Chủ nghĩa hư vô lịch sử” trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ được nhận diện thông qua các tác phẩm văn học, nghệ thuật có khuynh hướng phủ nhận hoặc xuyên tạc, bóp méo các sự kiện, nhân vật lịch sử, bôi nhọ hình tượng lãnh tụ, anh hùng dân tộc, “viết lại lịch sử”. Các thế lực thù địch lợi dụng văn học, nghệ thuật để xuyên tạc, chống phá rất tinh vi, xảo quyệt thông qua vỏ bọc nghệ thuật, “sự kiện có thật” và đánh vào thị hiếu. Chúng sử dụng chiêu thức “mưa dầm thấm lâu”, tài trợ sáng tác, trao giải thưởng và lôi kéo văn nghệ sĩ nhằm phi chính trị hóa văn hóa, phủ nhận thành tựu cách mạng, gây “tự diễn biến” trong nội bộ. Các thế lực thù địch đã truyền bá các tác phẩm văn học, nghệ thuật có nội dung chống chế độ, dưới chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”, ngụy tạo sự kiện, chứng cứ, xuyên tạc sự thật về đời tư Chủ tịch Hồ Chí Minh, phủ nhận thành quả cách mạng Việt Nam do Đảng lãnh đạo; đánh giá sai lệch, phiến diện về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, chống đế quốc Mỹ, làm lẫn lộn hoặc cố tình lập lờ về bản chất, tính chính nghĩa của các cuộc kháng chiến; từ đó, gây ra sự hoài nghi, mất niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước.

Trong quá trình đổi mới đất nước, một số người lợi dụng chủ trương “nhìn thẳng vào sự thật, nói đúng sự thật” của Đảng để xét lại lịch sử và thành quả của nền văn học cách mạng. Họ cho rằng, nền văn học nghệ thuật trong chiến tranh chỉ là thứ “văn học, nghệ thuật minh họa”, hô hào khẩu hiệu, tuyên truyền theo sự chỉ đạo của Đảng, bị triệt tiêu cảm hứng sáng tác, tạo ra những tác phẩm “văn học đồng phục”. Từ đó, cổ súy, kích động phải kết thúc nền văn học, nghệ thuật “minh họa”, “đồng phục”. Thái độ phủ nhận sạch trơn những giá trị của văn học, nghệ thuật cách mạng là quan điểm sai trái, phiến diện, đi ngược lại lịch sử dân tộc. Dòng văn học cách mạng đã thực sự trở thành vũ khí tư tưởng, thôi thúc sức mạnh toàn dân, góp phần làm nên thắng lợi trong các cuộc kháng chiến.

Lịch sử là nền tảng của ý thức dân tộc. Hiện tượng giễu nhại lịch sử, đưa thêm những tình tiết, những câu chuyện mang tính hư cấu, tách biệt với bối cảnh thời đại, đi sâu vào những góc khuất trong chuyện tình cảm, đời tư của một số nhân vật lịch sử nhằm làm tầm thường hóa những nhân vật đã được các thế hệ người dân Việt Nam tôn kính, ngưỡng mộ, tự hào. Các nhân vật lịch sử tiêu biểu không chỉ là con người cụ thể mà còn là biểu tượng cao đẹp về văn hóa - đạo đức. Việc tầm thường hóa nhân vật lịch sử sẽ kéo theo sự suy giảm hệ giá trị xã hội.

Một số văn nghệ sĩ đã lợi dụng “hư cấu nghệ thuật” để che giấu mục đích, động cơ cá nhân. Trong sáng tạo tác phẩm văn học, nghệ thuật, người nghệ sĩ có quyền hư cấu nhưng không thể vượt qua “lằn ranh chân lý lịch sử”. Việc viện dẫn quyền hư cấu để biện minh cho xuyên tạc là ngụy biện, không thể chấp nhận đối với người nghệ sĩ chân chính. Điều này dễ nhận thấy trong một số tác phẩm điện ảnh, văn học dã sử đã hư cấu các chi tiết trái ngược hoàn toàn với chính sử, thay đổi bản chất, động cơ nhân vật. Trong khi các công trình sử học chính thống đã ghi chép trung thực, rõ ràng về các nhân vật và sự kiện.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, truyền thông số phát triển nhanh chóng, các sản phẩm văn hóa phẩm độc hại dễ lan truyền nhanh chóng, gây nhiễu thông tin, khiến công chúng, nhất là giới trẻ khó phân biệt thật - giả. Các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị đã móc nối, tập hợp lực lượng chống đối, tán phát trên internet, mạng xã hội bài viết, tư liệu, tác phẩm văn học, nghệ thuật với quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc, cổ súy cho “dân chủ tư sản”, “xã hội dân sự”, xuyên tạc lịch sử để tuyên truyền kích động, gia tăng các hoạt động chống phá. “Từ năm 1986 đến nay, công an đã phát hiện 272 tác phẩm văn học nghệ thuật có nội dung sai trái, phản động nhằm chống lại Đảng, Nhà nước và nhân dân ta” (Vũ Thành Nam, 2020, tr.28).

Lịch sử là nền tảng cốt lõi định hình nên bản sắc, tâm hồn và lòng tự hào của các thế hệ. Khi lịch sử bị giễu nhại, xét lại, bóp méo sự thật làm cho bản sắc và lòng tự hào dân tộc cũng bị xói mòn. Các sản phẩm xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng không chỉ sai sự thật mà còn gây tổn hại đến nền tảng tư tưởng xã hội, làm suy yếu sức đề kháng văn hóa của xã hội.

2.3. Một số giải pháp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ hiện nay

Một là, kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, cơ sở lý luận cho hoạt động văn hóa, văn nghệ

Tăng cường giáo dục lý luận chính trị, nâng cao nhận thức cho cán bộ, đảng viên và nhân dân. Tiếp tục quán triệt sâu sắc và thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là một nội dung cơ bản, hệ trọng, sống còn của công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân, trong đó lực lượng tuyên giáo các cấp là nòng cốt; là công việc tự giác, thường xuyên của cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và đoàn thể chính trị - xã hội các cấp; của từng địa phương, cơ quan, đơn vị, của từng cán bộ, đảng viên, trước hết là người đứng đầu. Đảng lãnh đạo đấu tranh chống xuyên tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; xuyên tạc lịch sử, phản bác các luận điệu “viết lại lịch sử”, hạ bệ thần tượng, bôi nhọ các đồng chí lãnh đạo cấp cao. “Xây dựng thế trận văn hóa gắn với quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng. Chấn chỉnh, hạn chế, đẩy lùi những biểu hiện tiêu cực, suy thoái về đạo đức, lối sống, các biểu hiện thực dụng, “lợi ích nhóm” trong hoạt động văn hóa. Kiên quyết xử lý thông tin xấu độc, phản văn hóa, tin giả trên mạng xã hội và phương tiện thông tin khác” (Bộ Chính trị, 2026, tr.8).

Hai là, kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống, lấy xây dựng, phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc làm nhiệm vụ trung tâm, đồng thời chủ động, kiên quyết đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ, “xây” không chỉ là gia tăng số lượng tác phẩm, hoạt động văn hóa, văn nghệ mà còn là: Xây dựng hệ giá trị văn hóa Việt Nam trong thời kỳ mới; xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, vừa thấm nhuần giá trị truyền thống, vừa có năng lực tiếp nhận tinh hoa văn hóa nhân loại; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong gia đình, cộng đồng, cơ quan, không gian mạng và đời sống xã hội. Trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật, “xây” còn là: Khuyến khích sáng tạo chân chính, có chiều sâu tư tưởng, giá trị nhân văn, phản ánh trung thực đời sống đất nước và con người Việt Nam, phát triển đội ngũ văn nghệ sĩ có bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội, khát vọng cống hiến, vừa tự do sáng tạo, vừa gắn bó với vận mệnh dân tộc.

Ba là, đổi mới phương thức quản lý trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ; tôn trọng tự do sáng tạo gắn với trách nhiệm công dân và nghĩa vụ chính trị - xã hội của văn nghệ sĩ

Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách quản lý văn hóa phù hợp bối cảnh tình hình mới theo hướng tôn trọng quy luật sáng tạo, khuyến khích đổi mới, đồng thời bảo đảm định hướng chính trị, tư tưởng đúng đắn. Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã xác định nhiệm vụ, giải pháp đổi mới phương thức quản lý văn hóa theo hướng kiến tạo, phục vụ: Triển khai phương thức quản trị văn hoá hiện đại lấy hiệu quả và sự tham gia đa trung tâm (Nhà nước - thị trường - xã hội - cộng đồng sáng tạo) làm nguyên tắc cốt lõi; lấy minh bạch, trách nhiệm giải trình làm nền tảng; lấy sự sáng tạo, kết quả đổi mới thể chế, số hóa quy trình làm thước đo. Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm gắn với xây dựng và minh bạch hóa các quy trình, tiêu chuẩn, quy chuẩn để quản lý và tổ chức thực hiện; ứng dụng công nghệ số trong giám sát, định hướng nội dung văn hoá trực tuyến; ban hành tiêu chuẩn đối với sản phẩm và môi trường văn hoá số; phát triển dịch vụ văn hoá số gắn với cơ chế quản lý phù hợp, hiệu quả. Hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn dùng chung, bản đồ số văn hóa, phát triển nền tảng phân phối nội dung số, công cụ bảo vệ bản quyền, ứng dụng phân tích dữ liệu, công nghệ số trong một số lĩnh vực của văn hóa. Đồng thời, “trọng dụng, tôn vinh, giải phóng sức sáng tạo, tạo môi trường thuận lợi để các chuyên gia, trí thức, văn nghệ sĩ tài năng và học sinh, sinh viên có năng khiếu vượt trội trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật được bồi dưỡng, rèn luyện, sáng tạo, cống hiến, phát triển” (Bộ Chính trị, 2026, tr.10).

Bốn là, hoàn thiện thể chế phát triển văn hóa, con người; phát huy vai trò của các thiết chế văn hóa, cơ quan báo chí, truyền thông, đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ

trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đặc biệt trên không gian mạng

Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định: Ban hành hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. “Xây dựng các chính sách đột phá, hỗ trợ phát triển công nghiệp văn hóa, công nghiệp giải trí, bảo tồn và phát huy di sản và khuyến khích mạnh mẽ sự sáng tạo trong nghệ thuật, thiết kế, sản xuất nội dung số” (ĐCSVN, 2026, tr.155). Phát huy vai trò của các thiết chế văn hóa, cơ quan báo chí, truyền thông, đội ngũ văn nghệ sĩ trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ. “Xây dựng các thiết chế và tổ chức các hoạt động văn hóa theo hướng thiết thực, linh hoạt, lấy địa bàn cơ sở, người dân làm trung tâm. Xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại. Tăng cường quản lý và phát triển các loại hình truyền thông thông tin trên nền tảng số” (ĐCSVN, 2026, tr.198).

Năm là, nâng cao “sức đề kháng văn hóa” của xã hội, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống lành mạnh

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, “Sự bùng nổ các nền tảng trực tuyến xuyên biên giới kéo theo sự xâm nhập của các yếu tố ngoại lai phản cảm, phi văn hoá gây xung đột giá trị và tác động tiêu cực đến việc gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử, truyền thống văn hoá của dân tộc và xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện trong giai đoạn mới” (Bộ Chính trị, 2026, tr.1). Vì vậy, cần nâng cao “sức đề kháng văn hóa” của xã hội. Phát huy vai trò nền tảng của văn hoá trong việc hình thành bản lĩnh, “sức đề kháng” trước các tác động phức tạp và lệch chuẩn của văn hóa ngoại lai; giữ gìn thuần phong mỹ tục, vun đắp niềm tự hào và khát vọng cống hiến vì sự phát triển của đất nước. “Lấy xây dựng nhân cách con người làm trọng tâm để định hướng hoạt động văn hoá, giáo dục, khoa học vào mục tiêu xây dựng con người phát triển toàn diện về đức - trí - thể - mỹ; giúp con người nâng cao trí tuệ, tự hoàn thiện nhân cách, hình thành thế giới quan khoa học, hướng tới các giá trị chân - thiện - mỹ... Triển khai đồng bộ hệ giá trị văn hoá (dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học), hệ giá trị quốc gia (hòa bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc), hệ giá trị gia đình (ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh), chuẩn mực con người Việt Nam (yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo). Kết hợp nhuần nhuyễn giữa giá trị truyền thống với giá trị hiện đại, dân tộc với quốc tế, góp phần quan trọng phát triển toàn diện con người, đạo đức xã hội và phẩm cách quốc gia trong kỷ nguyên mới” (Bộ Chính trị, 2026, tr.7).

3. Kết luận

Các quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ nhằm mục đích chống phá, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ rất tinh vi. Việc nhận diện và phản bác kịp thời, có cơ sở khoa học và thực tiễn là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

Trong bối cảnh mới, việc nhận diện, đấu tranh phản bác các luận điệu xuyên tạc, phản động trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ cần thể hiện tính nhất quán về lập trường tư tưởng, đồng thời có sự linh hoạt, đổi mới về phương thức lãnh đạo, quản lý đối với hoạt động văn hóa, văn nghệ. Thực hiện đồng bộ, có hiệu quả các giải pháp đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên lĩnh vực văn hóa, văn nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa, văn nghệ trong bối cảnh mới, là góp phần xây dựng và phát triển bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

_________________

Ngày nhận bài: 10/4/2026; Ngày bình duyệt: 14/5/2026; Ngày quyết định đăng: 8/11/2026.

Email tác giả: levanri.1971@gmail.com

Tài liệu tham khảo

Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

C.Mác và Ăngghen (1995a). Toàn tập. (Tập 3). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

C.Mác và Ăngghen (1995b). Toàn tập. (Tập 4). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật

C.Mác và Ăngghen (1995c). Toàn tập. (Tập 41).Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN (2006). Văn kiện Đảng toàn tập. (Tập 48). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN (1998). Văn kiện Hội nghị lần thứ năm, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN (2014). Văn kiện Hội nghị lần thứ chín, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật. ĐCSVN (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. (Tập I). Nxb chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (1977). Về văn hóa. Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Hồ Chí Minh (2011). Toàn tập. (Tập 7). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

V.I.Lênin (2005). Toàn tập, (Tập 12). Nxb Chính trị quốc gia, Sự thật.

Vũ Thành Nam (2020). Cảnh giác với thủ đoạn móc nối, lôi kéo văn nghệ sĩ của các thế lực thù địch nhằm chống Đảng, Nhà nước trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa. Tạp chí Khoa học an ninh, tháng 8/2020.