Đồng chí Lê Quang Đạo - tấm gương thực hành dân chủ

TS LÊ THỊ HẰNG
Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng,
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

1. Mở đầu

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, dân chủ là vấn đề chiến lược, có ý nghĩa quyết định đến sự thành bại của cách mạng. Nền dân chủ mà Người xác lập và không ngừng hoàn thiện là nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, mang bản chất giai cấp công nhân và gắn liền với vận mệnh của nhân dân lao động. Giá trị khoa học và nhân văn trong tư tưởng của Người không dừng lại ở việc xác lập quyền làm chủ của nhân dân, mà ở những chỉ dẫn về “Thực hành dân chủ” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.39). Theo Hồ Chí Minh, có Hiến pháp, có pháp luật quy định quyền dân chủ mà không tổ chức thực hiện trong thực tế cuộc sống thì dân chủ ấy chỉ là hình thức, là “dân chủ giả hiệu” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.176). Thực hành dân chủ chính là quá trình hiện thực hóa quyền lực của nhân dân thông qua các thiết chế chính trị, xã hội, thông qua hành động cụ thể của những người cầm quyền và sự nỗ lực của mỗi công dân. Khi dân chủ được thực hành một cách thực chất, lòng dân sẽ thuận, sức dân sẽ mạnh, từ đó phát huy sức mạnh to lớn của khối đại đoàn kết. Ngược lại, nếu không thực hành dân chủ hoặc thực hành nửa vời, hệ thống chính trị sẽ rơi vào căn bệnh quan liêu, mệnh lệnh, độc đoán và xa dân, những nguy cơ trực tiếp đe dọa sự sinh tồn của một Đảng cầm quyền.

Là một nhà lãnh đạo tài năng, với trí tuệ nhạy bén, được tôi luyện trong thực tiễn cách mạng và vinh dự được làm việc bên cạnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Lê Quang Đạo đã tiếp thu tinh thần “thực hành dân chủ” một cách tự nhiên, sâu sắc và biến nó thành kim chỉ nam cho toàn bộ sự nghiệp của mình. Đồng chí khẳng định “Dân chủ là vấn đề thuộc bản chất của chế độ ta. Là truyền thống của dân tộc và tư tưởng Hồ Chí Minh… Dân chủ là xu thế phát triển của loài người. Dân chủ tư sản cũng là một bước phát triển lớn nằm trong xu thế đó… Với chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, điều mà chúng ta mong muốn là xây dựng một chế độ mà quyền làm chủ thuộc về toàn bộ nhân dân” (Lê Quang Đạo, 2011, tr.813). Những đóng góp của đồng chí Lê Quang Đạo vào thành tựu xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thể hiện rõ nét trong thời kỳ đồng chí đảm nhận cương vị người đứng đầu Quốc hội và Mặt trận Tổ quốc.

2. Nội dung

2.1. Thực hành dân chủ trong hoạt động của Quốc hội

Đồng chí Lê Quang Đạo được tín nhiệm bầu làm Chủ tịch Quốc hội khóa VIII (1987-1992) trong bối cảnh những năm đầu đổi mới, khi đất nước bước vào cuộc chuyển đổi toàn diện, sâu sắc, căn bản đời sống kinh tế - xã hội, hệ thống xã hội chủ nghĩa đang lâm vào khủng hoảng, suy yếu và tan rã. Sự thành công của đất nước ta trong giai đoạn cam go này ghi đậm dấu ấn của những nhà lãnh đạo bản lĩnh và tài năng, những người đã dũng cảm bứt phá khỏi tư duy cũ để mở đường cho sự phát triển, trong đó có đồng chí Lê Quang Đạo. Là lãnh đạo cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, ở thời điểm nhiều biến động đó, đồng chí đã chỉ đạo quá trình đổi mới tổ chức, hoạt động của Quốc hội, mở rộng dân chủ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước vững mạnh.

Trước thời kỳ đổi mới, Quốc hội chủ yếu hoạt động thông qua các báo cáo, tính phản biện xã hội chưa cao và không khí nghị trường còn mang nặng tính hình thức. Nhận thức rõ hạn chế đó, Chủ tịch Quốc hội Lê Quang Đạo đã tạo nên một bước đột phá mạnh mẽ khi chủ trương chuyển phương thức hoạt động của Quốc hội từ “tham luận” sang “tranh luận” thực chất (Vũ Mão, 2000). Dưới sự điều hành mang đậm tinh thần dân chủ, cởi mở nhưng kỷ cương và đề cao hiệu quả trong công việc của đồng chí, các đại biểu Quốc hội được khuyến khích phát biểu thẳng thắn, chất vấn không né tránh đối với các thành viên Chính phủ về những vấn đề quốc kế dân sinh, vấn đề khó liên quan trực tiếp đến đời sống, tâm tư của nhân dân. Nêu cao tinh thần trách nhiệm trước nhân dân, đồng chí còn yêu cầu Hội đồng Bộ trưởng báo cáo bổ sung, cung cấp thêm thông tin, số liệu để đại biểu Quốc hội có thêm căn cứ xem xét, phân tích trước khi quyết định.

Từ kết quả tranh luận đó, từ việc nhìn thẳng vào thực tế cuộc sống và nhận thức nhu cầu bức thiết đổi mới phải đáp ứng quyền lợi chính đáng của nhân dân, Quốc hội khóa VIII dưới sự chỉ đạo của đồng chí Lê Quang Đạo đã hoàn thành khối lượng công việc lập pháp lớn, cụ thể hóa đường lối đổi mới của Đảng. Tư duy làm luật chuyển dần từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ và khơi thông nguồn lực của sự phát triển. Trong nhiệm kỳ, Quốc hội đã ban hành được hai bộ luật, 25 đạo luật, 40 pháp lệnh với nội dung các luật bao phủ các lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội, tạo nên nền tảng và khuôn khổ pháp lý giải quyết các vấn đề kinh tế, chính trị, tổ chức bộ máy, bảo đảm quyền dân chủ của công dân, tăng cường kỷ cương, kỷ luật. Đặc biệt, Quốc hội đã thông qua Ủy ban sửa đổi Hiến pháp để tiến hành sửa đổi Hiến pháp năm 1980 một cách cơ bản và toàn diện, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn cách mạng mới. Bản Hiến pháp 1992 có giá trị lịch sử to lớn khi lần đầu tiên ghi nhận và bảo hộ quyền tự do kinh doanh của công dân, thừa nhận nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường. Đây chính là sự thực hành dân chủ sâu sắc nhất trong lĩnh vực kinh tế, trả lại quyền chủ động sản xuất, kinh doanh cho người dân, giải phóng sức sản xuất bị kìm hãm bấy lâu.

Quán triệt quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tính công khai, minh bạch, tạo điều kiện để người dân tham gia vào các hoạt động của Quốc hội, đồng chí Lê Quang Đạo chỉ rõ: “Phải có cơ chế, chính sách, pháp luật cụ thể để đảm bảo cho nhân dân tham gia quản lý xã hội, thực hiện quyền giám sát của mình đối với hoạt động của cơ quan nhà nước và đại biểu dân cử theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” (Lê Quang Đạo, 2011, tr.747). Phát biểu tại phiên họp của Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa VIII, đồng chí khẳng định: “Việc mở rộng dân chủ trước hết cần công khai các hoạt động của Quốc hội trên các phương tiện truyền thông đại chúng để nhân dân biết, theo dõi và giám sát hoạt động của đại biểu Quốc hội, bảo đảm các quyết định của Quốc hội phản ánh được ý chí và nguyện vọng chính đáng của nhân dân” (Lê Quang Đạo, 2011, tr.824). Theo tinh thần đó, từ Kỳ họp thứ ba, Quốc hội khóa VIII, các cơ quan thông tấn, báo chí được mời tham dự các phiên họp để chuyển tải đến nhân dân các thông tin cần thiết về hoạt động của cơ quan đại diện và đại biểu mà họ đã bầu ra. Đồng thời, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch Quốc hội, các đoàn giám sát, Quốc hội đã đi sâu vào thực tiễn, lắng nghe những bức xúc của người dân về các vụ việc oan sai, các biểu hiện tiêu cực của cán bộ quyền lực, kiên quyết yêu cầu các cơ quan chức năng phải giải quyết dứt điểm nhiều vụ việc phức tạp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

2.2. Thực hành dân chủ trong hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc

Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, “Đại đoàn kết” và “Dân chủ” là hai vấn đề chiến lược luôn gắn bó chặt chẽ, là cội nguồn sức mạnh quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Thấm nhuần sâu sắc chân lý “Thực hành dân chủ là cái chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn” (Hồ Chí Minh, 2011, tr.325). Đồng chí Lê Quang Đạo luôn nhất quán phương châm hoạt động thực hành dân chủ, cũng chính là nền tảng vững chắc nhất để xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đại đoàn kết toàn dân tộc không phải là một khẩu hiệu chính trị mang tính phong trào, cũng không thể xây dựng dựa trên sự áp đặt ý chí một chiều hay những mệnh lệnh hành chính. Đoàn kết thực chất và bền vững chỉ có thể hình thành và phát triển trên sự đồng thuận xã hội, mà ở đó, dân chủ chính là chất xúc tác cốt lõi. Vì vậy, trên cương vị Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đồng chí Lê Quang Đạo luôn trăn trở tìm cách thức để phát huy quyền làm chủ thực sự của nhân dân, đổi mới mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân thông qua cầu nối là Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể quần chúng.

Theo đồng chí Lê Quang Đạo, muốn có đoàn kết thì phải có sự tin cậy lẫn nhau và muốn có sự tin cậy thì phải thực hành dân chủ. Dân chủ chính là việc tạo điều kiện cho các tầng lớp nhân dân, mọi thành viên trong xã hội được bày tỏ tâm tư, nguyện vọng, được tham gia bàn bạc và quyết định những vấn đề hệ trọng của địa phương và đất nước. Khi người dân được nói tiếng nói của mình, được tôn trọng và được lắng nghe, họ mới thực sự gắn kết trách nhiệm cá nhân với vận mệnh tập thể. Ngược lại, nếu xa rời dân chủ, rơi vào căn bệnh độc đoán, chuyên quyền thì khối đoàn kết sẽ chỉ còn là hình thức, bằng mặt nhưng không bằng lòng, tạo ra những rạn nứt ngầm nguy hiểm trong lòng xã hội. Trên cương vị chủ tịch Mặt trận, đồng chí Lê Quang Đạo dành phần lớn thời gian và tâm sức để đến cơ sở, trực tiếp gặp gỡ, đối thoại chân thành, bình đẳng với các nhân sĩ, trí thức, các chức sắc tôn giáo, đồng bào các dân tộc thiểu số và kiều bào ở nước ngoài. Đồng chí lắng nghe những ý kiến phản biện, những quan điểm khác biệt, những trăn trở, bức xúc của các tầng lớp nhân dân đối với chính sách của Đảng và Nhà nước với tinh thần cầu thị “Càng phát huy dân chủ trong việc phát biểu và tiếp thu ý kiến thì càng tiếp cận được chân lý đúng đắn, càng hạn chế được sai sót. Đó là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, của Mặt trận và toàn dân” (Lê Quang Đạo, 2011, tr.747-748). Chính tinh thần đó đã xóa bỏ mọi khoảng cách, hàn gắn những mặc cảm quá khứ, củng cố niềm tin quy tụ được những trí thức lớn, những bậc hiền tài cống hiến cho quốc gia.

Trên nền tảng tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc, đồng chí Lê Quang Đạo cùng Đảng đoàn Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã xây dựng và đề xuất Ban Bí thư ra Chỉ thị số 17-CT/TW ngày 18/4/1983 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong giai đoạn mới; tham mưu cho Trung ương Đảng ban hành Nghị quyết số 07/NQ-TW của Bộ Chính trị ngày 17/11/1993 về đại đoàn kết dân tộc, tăng cường Mặt trận dân tộc thống nhất trong tình hình mới. Nghị quyết nhấn mạnh tinh thần lấy mục tiêu chung làm điểm tương đồng, xóa bỏ mọi định kiến, mặc cảm và hận thù, không phân biệt thành phần giai cấp hay tôn giáo để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhờ đó, chúng ta mở rộng thêm thêm lực lượng, đặc biệt là hàng triệu người trước đây làm việc dưới chế độ cũ và hàng triệu kiều bào sinh sống và làm việc ở nước ngoài. Đồng chí Lê Quang Đạo đã tổ chức nghiên cứu, khảo sát thực tế, tạo dư luận rộng rãi, để Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ra Thông tri về “Cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư”, hướng công tác mặt trận về cơ sở, góp phần phát huy tinh thần yêu nước, ý thức dân chủ, tự chủ, tự quản, tinh thần chủ động tích cực của nhân dân trong xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư. Cuộc vận động toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư đã trở thành một phong trào quần chúng rộng lớn do Mặt trận phát động, tạo căn cứ thực tiễn để Đảng ta ban hành Chỉ thị về Quy chế dân chủ ở cơ sở.

Theo quan điểm của đồng chí Lê Quang Đạo, thực hành dân chủ trong xây dựng khối đoàn kết phải được thể chế hóa bằng luật pháp, thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, nhân dân kiểm tra, giám sát những người nắm giữ quyền lực. Với tư cách là Trưởng ban soạn thảo, đồng chí dành nhiều tâm huyết, trí tuệ và thời gian vào việc xây dựng Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đạo luật đầu tiên về Mặt trận dân tộc thống nhất ở nước ta, là người đặt những viên gạch đầu tiên cho cơ chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, một công cụ pháp lý và chính trị sắc bén để nhân dân kiểm soát quyền lực của Đảng và Nhà nước, đúng như triết lý dựa vào dân để xây dựng Đảng, xây dựng Nhà nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

2.3. Thực hành dân chủ trong lối sống và phong cách làm việc “lấy dân làm gốc”

Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, trên các cương vị, thực hiện các nhiệm vụ ở những địa bàn khác nhau, đồng chí Lê Quang Đạo luôn thực hiện triệt để quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về lấy dân làm gốc và suốt đời phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Là người học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng chí Lê Quang Đạo luôn tâm niệm về thực hành dân chủ không chỉ là mục tiêu cốt lõi của thể chế chính trị, không chỉ thể hiện qua đường lối, chính sách mà còn phải được hiện thực hóa qua đạo đức cách mạng, phong cách làm việc và lối sống của người cán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo.

Muốn thực hành dân chủ, đầu tiên người cán bộ phải gần dân, biết chia sẻ những thiếu thốn và lo toan của dân, hiểu thấu dân ý, dân nguyện, dân sinh. Chính vì vậy, dù ở cương vị một vị tướng Quân đội nhân dân Việt Nam hay người đứng đầu cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, đồng chí Lê Quang Đạo luôn chọn cho mình lối sống giản dị, liêm chính, xem mình là “người đầy tớ trung thành của nhân dân”. Chính cốt cách liêm chính, giản dị này là cái gốc để đồng chí Lê Quang Đạo thực hành dân chủ một cách tự nhiên, thuyết phục, tạo được uy tín đối với các tầng lớp nhân dân, với đồng nghiệp, với cán bộ của mình.

Thực hành dân chủ trong phong cách làm việc của đồng chí Lê Quang Đạo thể hiện rõ nét ở việc đồng chí coi trọng bám sát cơ sở, không dựa vào báo cáo một chiều để ra quyết định mà trực tiếp đi vào nhà máy, đồng ruộng, doanh nghiệp hay vùng đồng bào dân tộc thiểu số… để nắm bắt thực tế. Khi tổ chức các đoàn giám sát của Quốc hội hay các chuyến công tác của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đồng chí luôn yêu cầu bỏ các thủ tục đón rước rườm rà, mà phải ngồi đối thoại thực chất với nhân dân, cùng tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tránh tư duy áp đặt, mệnh lệnh. Khi chỉ đạo xây dựng Hiến pháp 1992, đồng chí Lê Quang Đạo nhấn mạnh yêu cầu phải tiếp thu ý kiến nhân dân rộng rãi và có hiệu quả. Đồng chí nhiều lần trực tiếp dự các buổi thảo luận ở cơ sở, ghi chép tỉ mỉ từng ý kiến của các chuyên gia, nhân sĩ, trí thức và người lao động. Nhờ vậy, đồng chí đã chỉ đạo xây dựng hệ thống luật thời kỳ đầu đổi mới sát hợp hơn với đời sống thực tiễn, tháo gỡ kịp thời những điểm nghẽn và giải phóng mạnh mẽ sức sản xuất của xã hội.

Đảm nhiệm cương vị lãnh đạo ở nhiều cơ quan, đồng chí Lê Quang Đạo là một tấm gương mẫu mực về việc thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ. Đồng chí kịch liệt phê phán căn bệnh quan liêu, gia trưởng, độc đoán, những thói hư tật xấu khiến người lãnh đạo tự biến mình thành “quan cách mạng”, xa rời quần chúng. Tại các hội nghị của Đảng đoàn Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hay nghị trường Quốc hội khóa VIII, đồng chí không áp đặt quan điểm cá nhân mà luôn khuyến khích cấp dưới và các đại biểu tranh luận. Với tinh thần cầu thị, cầu tiến bộ, khi nhận thấy quyết định của mình chưa thực sự phù hợp với thực tiễn, đồng chí luôn thẳng thắn tự phê bình trước tập thể mà không hề né tránh. Đặc biệt, đồng chí Lê Quang Đạo rất coi trọng việc đối thoại với đội ngũ trí thức. Bản chất của khoa học là sự sáng tạo, do đó phải tạo môi trường tự do dân chủ, rộng mở để những trí thức, nhà khoa học phát huy tính độc lập, tìm tòi, sáng tạo, phát minh khoa học của mình, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ đồng thời nghiêm khắc với những biểu hiện định kiến, hẹp hòi với trí thức, nhà khoa học. Đồng chí đã kiến nghị với Chính phủ ban hành Pháp lệnh về Sở hữu trí tuệ, là động lực to lớn thúc đẩy giới trí thức sáng tạo, biến tri thức thành lực lượng sản xuất trực tiếp, đóng góp vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội.

2.4. Giá trị tấm gương thực hành dân chủ của đồng chí Lê Quang Đạo trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc

Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên mới với sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc xã hội, phân hóa tầng lớp xã hội và đa dạng hóa các luồng tư tưởng xã hội. Để “hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045, trở thành nước phát triển, thu nhập cao, là một nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc” (ĐCSVN, 2026, tr.25) một trong yêu cầu cấp thiết là tiếp tục hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy sức mạnh của dân chủ, của đoàn kết

Từ tấm gương của đồng chí Lê Quang Đạo, nhắc nhở chúng ta rằng, để giữ vững sự ổn định chiến lược và tạo động lực bứt phá cho đất nước, hệ thống chính trị hiện nay cần tiếp tục đẩy mạnh thực hành dân chủ một cách thực chất, nhất là thực hành dân chủ từ cơ sở. Phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” mà Đại hội XIII, XIV đã đề ra không chỉ thể hiện ở các văn bản nghị quyết, mà phải thấm sâu vào tư duy, hành động của từng cán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo. Cán bộ, đảng viên phải trân trọng nhân dân, đối thoại với dân, giữ đạo đức liêm chính và nêu gương trước dân, đồng thời dũng cảm nhìn nhận và sửa chữa những khuyết điểm với dân. Từ đó tăng cường sự đồng thuận từ nhân dân để khơi dậy mọi nguồn lực, phát huy trí tuệ tập thể, tập hợp được sức mạnh tổng lực của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đưa đất nước bứt phá trong kỷ nguyên mới.

Một trong những thành tựu lớn nhất của đồng chí Lê Quang Đạo là việc đổi mới căn bản hoạt động lập pháp của Quốc hội khóa VIII, từ một Quốc hội “tham luận” sang một Quốc hội “tranh luận” thực chất, cởi mở nhưng nghiêm túc và đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo nhu cầu của thực tiễn, của lợi ích nhân dân. Trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, khi mô hình quản trị quốc gia đòi hỏi sự minh bạch, linh hoạt thì yêu cầu về dân chủ, phản biện, giám sát, giải trình trong hoạt động của Quốc hội càng phải cao. Luật pháp và các chính sách vĩ mô vừa phải giải quyết vấn đề thực tiễn, vừa phải nhìn thấy những vấn đề phát sinh, kiến tạo cho sự phát triển. Muốn có những bộ luật chất lượng, thúc đẩy kinh tế số, xã hội số và hội nhập quốc tế, cơ quan lập pháp phải là nơi kết tinh cao độ trí tuệ của trí thức, của các chuyên gia trên các lĩnh vực khác nhau và của toàn dân tham gia.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Việt Nam đang ngày càng đa dạng về cấu trúc kinh tế và xã hội, sự phát triển mạnh mẽ của internet và mạng xã hội càng đòi hỏi năng lực quản trị xã hội phải thay đổi. Do đó, xây dựng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trở thành không gian xã hội rộng mở nhất để mọi tầng lớp nhân dân, từ các nhân sĩ, trí thức, chức sắc tôn giáo cho đến kiều bào nước ngoài, đều được cống hiến. Người lãnh đạo phải luôn quán triệt phương châm có dân chủ thực chất thì mới có đoàn kết rộng rãi. Muốn có sự đồng thuận xã hội cao, không thể dùng các biện pháp hành chính hay mệnh lệnh một chiều. Hệ thống chính trị phải chủ động thiết lập các kênh đối thoại đa chiều, minh bạch. Phải biến phản biện xã hội thành một công cụ khoa học để sàng lọc, tiếp thu những ý kiến của nhân dân, giải tỏa những bức xúc từ sớm, từ xa, giữ vững sự ổn định chiến lược cho đất nước.

Tấm gương đạo đức sáng ngời của đồng chí Lê Quang Đạo có ý nghĩa sâu sắc đối với công cuộc đổi mới gắn với xây dựng, chỉnh đốn Đảng, với cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và sự suy thoái về tư tưởng chính trị. Uy tín của một người cán bộ lãnh đạo không đến từ quyền lực được ủy thác, mà đến từ tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Để đáp ứng yêu cầu bước chuyển mình của dân tộc, đội ngũ cán bộ phải tự soi, tự sửa, kiên quyết rũ bỏ tư duy “quan cách mạng”, giữ vững bản lĩnh, nâng cao năng lực, bồi đắp lý tưởng, rèn luyện đạo đức để đảm đương sứ mệnh mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó.

3. Kết luận

Với hơn 60 năm hoạt động cách mạng liên tục, cuộc đời và sự nghiệp vẻ vang, những công lao, cống hiến to lớn, tấm gương kiên trung, mẫu mực cũng những di sản lý luận mà đồng chí Lê Quang Đạo để lại cho Đảng và cách mạng Việt Nam luôn có giá trị, sức sống lâu bền. Điều này tiếp tục được khẳng định, lan tỏa giá trị trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc. Trong di sản mà đồng chí để lại, vấn đề về dân chủ và thực hành dân chủ có ý nghĩa quan trọng trong việc tiếp tục hoàn thiện, phát huy cao độ nền dân chủ xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh tình hình trong nước và thế giới đang thay đổi nhanh chóng, phức tạp hiện nay.

Ngày nhận bài: 17/7/2026; Ngày bình duyệt: 14/8/2026; Ngày quyết định đăng: 8/11/2026.

Email tác giả: lehang1242003@yahoo.com

Tài liệu tham khảo:

ĐCSVN (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, (Tập 1). Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011a): Toàn tập, (Tập 5). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011b): Toàn tập, (Tập 7). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011c): Toàn tập, (Tập 15). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Lê Quang Đạo (2011). Tuyển tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật.

Vũ Mão (2000). Lê Quang Đạo (1921- 1999). Nxb Quân đội Nhân dân.