Nghiên cứu lý luận

Công tác tổng kết các mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia ở Việt Nam

• 21/11/2026 18:20

DOI: https://doi.org/10.70786/PTOJ.2026.2736
Tóm tắt: Trên cơ sở lý thuyết thực thi chính sách, thể chế và học hỏi từ kinh nghiệm, bài viết xác lập khung phân tích chất lượng công tác tổng kết các mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia. Đồng thời, qua bốn trường hợp về phát triển hạ tầng, sắp xếp tổ chức bộ máy, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, phát triển vùng và liên kết vùng cho thấy, tổng kết góp phần nhận diện vướng mắc, điều chỉnh tổ chức, thể chế và phương thức giám sát. Từ đó, bài viết đề xuất chuẩn hóa tiêu chí, phương pháp và dữ liệu; xác lập trách nhiệm xử lý, kiểm tra kết quả thực hiện các kiến nghị.

PGS, TS NGUYỄN THẮNG LỢI
PGS, TS HOÀNG VĂN HOAN

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

bcp.cdnchinhphu.vn-334894974524682240-2025-1-3-_ndt0933a-17359018328701293571708.jpg
Hội nghị Hội đồng điều phối vùng đồng bằng sông Cửu Long lần thứ năm_Ảnh: baochinhphu.vn

1. Mở đầu

Sau 40 năm đổi mới, yêu cầu hiện thực hóa các quyết sách chiến lược phát triển quốc gia đặt ra những nhiệm vụ ngày càng phức tạp về tổ chức, điều phối nguồn lực và phối hợp liên ngành, liên vùng. Việc triển khai các công trình hạ tầng trọng điểm, sắp xếp tổ chức bộ máy, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và liên kết vùng đã tích lũy nhiều kinh nghiệm về tổ chức thực thi. Các cuộc sơ kết, tổng kết nghị quyết và chương trình phát triển bước đầu cung cấp căn cứ để điều chỉnh tổ chức, thể chế, công cụ và phương thức giám sát.

Tuy nhiên, trọng tâm kiểm điểm tiến độ, kết quả và trách nhiệm thực hiện chưa làm rõ đầy đủ cấu trúc, logic vận hành, các điều kiện thành công và phạm vi áp dụng của từng mô hình. Khoảng cách giữa tổng kết nhiệm vụ và tổng kết mô hình đòi hỏi phải đổi mới cách xác định đối tượng, phương pháp, bằng chứng và cơ chế sử dụng kết quả. Từ việc đối chiếu các trường hợp điển hình, nghiên cứu đánh giá chất lượng công tác tổng kết theo khả năng giải thích, khái quát và chuyển hóa bài học thành quyết định điều chỉnh, qua đó đề xuất các hàm ý nhằm nâng cao chất lượng công tác tổng kết các mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia.

2. Nội dung

2.1. Lý luận về tổng kết các mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia và tiêu chí lựa chọn mô hình tổng kết

Nghiên cứu mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia dựa trên các lý thuyết về thực thi chính sách công, tổ chức và quản trị nhà nước. Van Meter và Van Horn (1975) cho rằng kết quả thực thi phụ thuộc vào mục tiêu, nguồn lực, đặc điểm tổ chức, quan hệ phối hợp và thái độ của các chủ thể thực thi. Pressman và Wildavsky (1984) chỉ ra khó khăn trong việc chuyển hóa quyết định thành kết quả khi quá trình thực thi phải đi qua nhiều khâu trung gian và nhiều mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Lipsky (1980) nhấn mạnh vai trò của các chủ thể trực tiếp thực thi, trong khi Hill và Hupe (2014) đặt việc thực thi chính sách trong bối cảnh quản trị đa cấp, đa chủ thể. Các nghiên cứu này cho thấy kết quả thực thi không chỉ phụ thuộc vào chất lượng quyết định chính sách mà còn phụ thuộc vào cách thức tổ chức và vận hành hệ thống thực thi.

Trên cơ sở đó, mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia được hiểu là kiến trúc quản trị tương đối ổn định, trong đó các chủ thể, thẩm quyền, trách nhiệm, nguồn lực, công cụ, cơ chế điều phối và hệ thống giám sát - phản hồi được liên kết theo một logic vận hành nhất định nhằm chuyển hóa mục tiêu chiến lược, chính sách thành kết quả phát triển. Mô hình tổ chức thực thi vì vậy không đồng nhất với bộ máy, cơ chế hay quá trình thực thi riêng lẻ mà phản ánh cách các yếu tố này kết nối và vận hành trong một chỉnh thể.

Các lý thuyết thể chế và quản trị phát triển cung cấp cơ sở để giải thích sự đa dạng của các mô hình tổ chức thực thi. North (1990) nhấn mạnh vai trò của quy tắc thể chế trong định hình hành vi và cấu trúc khuyến khích; Evans (1995) làm rõ quan hệ giữa năng lực tổ chức của nhà nước với sự gắn kết giữa nhà nước và các chủ thể kinh tế; Ostrom (1990) chỉ ra khả năng phối hợp hành động tập thể thông qua thiết chế và quy tắc phù hợp; Hooghe và Marks (2003) phát triển cách tiếp cận quản trị đa cấp, trong đó thẩm quyền và trách nhiệm được phân bổ giữa các cấp quản trị phụ thuộc lẫn nhau.

Từ các cách tiếp cận này, mô hình tổ chức thực thi có thể được nhận diện theo các logic điều hành như tập trung, phân quyền, phối hợp liên ngành, quản trị đa cấp, hợp tác công - tư hoặc quản trị thích ứng; các logic này không loại trừ nhau mà có thể kết hợp trong một mô hình cụ thể. Matland (1995) cho thấy phương thức thực thi chịu ảnh hưởng bởi mức độ mơ hồ của mục tiêu và mức độ xung đột chính sách; Andrews và cộng sự (2017) nhấn mạnh năng lực giải quyết vấn đề thông qua thử nghiệm, học hỏi và điều chỉnh. Do đó, không tồn tại một mô hình tổ chức thực thi tối ưu cho mọi chiến lược, chính sách; sự phù hợp của mô hình phụ thuộc vào đặc tính nhiệm vụ, phạm vi tác động, mức độ liên ngành, điều kiện nguồn lực và năng lực thể chế.

Tổng kết các mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia là quá trình nghiên cứu, đối chiếu và khái quát kinh nghiệm thực tiễn nhằm giải thích cấu trúc, logic vận hành, điều kiện tạo ra kết quả, điểm nghẽn và khả năng vận dụng bài học. Kolb (1984) lý giải sự hình thành tri thức thông qua phản tư kinh nghiệm; Rose (1991) và Dolowitz và Marsh (2000) phân tích việc rút ra bài học và chuyển giao chính sách giữa những bối cảnh thể chế khác nhau. Yin (2018) và Eisenhardt (1989) cung cấp cơ sở phương pháp cho nghiên cứu trường hợp và đối chiếu các trường hợp để nhận diện những quan hệ giải thích.

Tổng kết mô hình đi xa hơn việc theo dõi tiến độ và đánh giá kết quả: từ kết quả thực thi, làm rõ vai trò của chủ thể, cơ chế điều phối, nguồn lực, công cụ và giám sát - phản hồi trong quá trình hình thành kết quả ấy. Chất lượng công tác tổng kết thể hiện ở việc xác định đúng đối tượng và câu hỏi; lựa chọn phương pháp và khung so sánh phù hợp; bảo đảm bằng chứng đầy đủ, đáng tin cậy; giải thích được nguyên nhân, khái quát được bài học, xác định điều kiện vận dụng; đồng thời chuyển kết luận tổng kết thành quyết định và hành động có thể kiểm chứng. Hiệu lực, hiệu quả, khả năng thích ứng và tính bền vững phản ánh kết quả của mô hình; chất lượng công tác tổng kết được xác định bởi năng lực nhận diện, giải thích và sử dụng những kết quả đó.

Lựa chọn mô hình để tổng kết quyết định phạm vi quan sát, chiều sâu phân tích và khả năng khái quát bài học. Nghiên cứu trường hợp so sánh đòi hỏi lựa chọn có chủ đích dựa trên tầm quan trọng chiến lược của nhiệm vụ; tính điển hình và khác biệt về cấu trúc, logic vận hành; khả năng tiếp cận văn bản, dữ liệu về kết quả và khả năng điều chỉnh; cũng như giá trị so sánh nhằm làm rõ các điều kiện thành công, hạn chế và phạm vi vận dụng. Trường hợp có kết quả nổi bật giúp nhận diện những cơ chế vận hành phát huy tác dụng; trường hợp có bằng chứng chủ yếu về thiết kế thể chế giúp xác định những khâu tổng kết còn thiếu cơ sở để đánh giá tính thực chất.

Theo các tiêu chí trên, nghiên cứu lựa chọn mô hình tổ chức thực thi chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia, sắp xếp, tổ chức bộ máy; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; phát triển vùng và liên kết vùng. Tư liệu gồm văn bản của cơ quan có thẩm quyền, báo cáo sơ kết, báo cáo tổng kết, thông báo kết luận và số liệu công bố. Các trường hợp được xem xét thống nhất theo đối tượng và nội dung tổng kết, phương pháp, bằng chứng, khả năng giải thích, khái quát bài học và mức độ sử dụng kết quả. Tiêu chí lựa chọn và cơ sở vận dụng được trình bày tại Bảng 1.

Bảng 1. Tiêu chí lựa chọn mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia để tổng kết

Tiêu chí
Nội dung nhận diện và bằng chứng
Vận dụng vào lựa chọn trường hợp
Tầm quan trọng chiến lược
Mục tiêu có tác động quốc gia, yêu cầu tổ chức thực thi liên ngành, đa cấp hoặc liên vùng
Hạ tầng; sắp xếp bộ máy; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyể đổi số; phát triển vùng
Tính điển hình và khác biệt về logic vận hành
Có văn bản tổ chức, dữ liệu về quá trình, kết quả và điều chỉnh; xác định được nguồn, thời điểm và khả năng kiểm chứng
Hạ tầng có hồ sơ chỉ đạo, phản hồi; bộ máy có kết luận tổng kết và quyết định sắp xếp; Nghị quyết 57 có thông báo sơ kết; điều phối vùng có quy chế tổ chức
Khả năng quan sát và đối chiếu bằng chứng
Có văn bản tổ chức, dữ liệu đầu ra và thông tin về điều chỉnh; phân biệt kết quả và hiệu quả mô hình
Đối chiếu khác biệt về nhiệm vụ, cơ chế và dữ liệu nhằm xác định giá trị bài học và giới hạn vận dụng
Giá trị so sánh và khái quát bài học
Có thể so sánh cấu trúc - kết quả - điều kiện vận dụng; nhận diện thành công, giới hạn và khoảng trống bằng chứng
Lựa chọn 4 trường hợp khác nhau để kiểm tra mức độ phù hợp giữa mô hình và đặc tính nhiệm vụ

Nguồn: Đề xuất của tác giả

2.2. Thực tiễn công tác tổng kết các mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia ở Việt Nam và những vấn đề đặt ra

a) Các trường hợp điển hình và bằng chứng phục vụ tổng kết mô hình tổ chức thực thi

(1) Mô hình tổ chức thực thi chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia. Các công trình đường dây 500kV Bắc - Nam và đường bộ cao tốc vận hành theo cơ chế chỉ đạo thống nhất, phân công nhiệm vụ giữa các bộ, ngành, địa phương và đơn vị thực hiện, huy động nguồn lực theo mục tiêu, đồng thời kiểm tra tiến độ thường xuyên. Đường dây 500kV Bắc - Nam mạch 1 dài 1.487km, khởi công ngày 05/4/1992, đóng điện ngày 27/5/1994 (Tạp chí Công Thương, 2019). Đến ngày 19/12/2025, cả nước ghi nhận 3.188km tuyến cao tốc chính đã hoàn thành hoặc thông xe kỹ thuật (Báo Đại Đoàn Kết, 2025). Cùng với các kết quả về quy mô và tiến độ, các phiên họp tháng 6 và tháng 12/2024 của Ban Chỉ đạo nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải đã xác định cụ thể vướng mắc về mặt bằng, vật liệu, thủ tục, chủ thể giải quyết và thời hạn xử lý (Vũ Phạm, 2024; Hà Văn, 2024). Hồ sơ chỉ đạo, kiểm tra và xử lý vướng mắc thể hiện rõ cơ chế phản hồi trong quá trình thực thi, tạo tư liệu tổng kết về việc phân công trách nhiệm và điều phối theo tiến độ. Việc tổng kết hiệu quả sử dụng nguồn lực và chất lượng khai thác công trình cần bổ sung dữ liệu về chi phí, chất lượng và kết quả sau đầu tư.

(2) Mô hình tổ chức thực thi chiến lược sắp xếp bộ máy tổ chức. Việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW và sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 dựa trên sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất; phối hợp triển khai nhiều cấp; kết hợp rà soát thẩm quyền với xử lý pháp lý trong quá trình chuyển tiếp. Theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, số đơn vị hành chính cấp tỉnh giảm từ 63 xuống 34; chính quyền địa phương 2 cấp vận hành từ ngày 01/7/2025 (Quốc hội, 2025b). Tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW gắn với việc xây dựng phương án sắp xếp, rà soát các văn bản chịu tác động và hoàn thiện các công cụ pháp lý phục vụ việc tổ chức lại bộ máy (Báo Nhân Dân, 2025; Bộ Tư pháp, 2025; Quốc hội, 2025a). Trường hợp này thể hiện mối liên hệ giữa việc nhận diện bất cập trong thực thi với việc điều chỉnh tổ chức và thể chế. Chất lượng vận hành sau sắp xếp được xác định tiếp theo thông qua việc phân định chức năng, bố trí nhân lực, bảo đảm nguồn lực, hạ tầng số và kết quả phục vụ người dân.

(3) Mô hình tổ chức thực thi chiến lược phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Quá trình thực thi Nghị quyết số 57-NQ/TW huy động cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và người sử dụng; cơ chế điều phối kết hợp mục tiêu thống nhất với tự chủ chuyên môn, công cụ khuyến khích, chia sẻ dữ liệu và giám sát kết quả. Xếp hạng Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) của Việt Nam ở vị trí 52/141 năm 2015 và 44/139 năm 2025 (Dutta và cộng sự, 2015; Hải Dương, 2025), phản ánh bối cảnh đổi mới sáng tạo ở 2 thời điểm với phạm vi xếp hạng khác nhau. Các thông báo sơ kết Nghị quyết số 57-NQ/TW năm 2025-2026 ghi nhận những điểm nghẽn về thể chế, dữ liệu, nhân lực và tài chính; đồng thời chuyển yêu cầu kiểm tra từ hoàn thành đầu việc sang sản phẩm vận hành, người dùng và hiệu quả thực tế (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, 2025a, 2026). Kinh nghiệm nổi bật của hoạt động tổng kết là nhận diện hạn chế trong thước đo thực thi và chuyển các kết luận thành các yêu cầu giám sát cụ thể, gắn với trách nhiệm của các chủ thể.

(4) Mô hình tổ chức thực thi chiến lược phát triển và liên kết vùng. Năm 2023, Thủ tướng Chính phủ thành lập Hội đồng điều phối tại 6 vùng kinh tế - xã hội, hình thành cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương đối với các nhiệm vụ vượt ranh giới hành chính (Thị trường Tài chính Tiền tệ, 2023; Tạp chí Công Thương, 2023b). Các hội đồng sử dụng quy chế, chương trình và kế hoạch điều phối làm công cụ; một số quy chế quy định chế độ làm việc tập thể và việc bộ phận giúp việc kiêm nhiệm (Tạp chí Công Thương, 2023a, 2023b). Các văn bản này xác lập cấu trúc, thẩm quyền phối hợp và cách thức tổ chức hoạt động. Để tổng kết kết quả vận hành, cần đối chiếu các quyết định điều phối đã thực hiện, nguồn lực liên vùng được huy động, tiến độ nhiệm vụ chung và kết quả giải quyết các khác biệt về lợi ích. Trường hợp này làm rõ yêu cầu đánh giá thiết chế điều phối thông qua hành động và kết quả thực hiện, gắn thẩm quyền với nguồn lực và trách nhiệm giải trình. Các trường hợp được đối chiếu tại Bảng 2.

Bảng 2. Bằng chứng phục vụ tổng kết các mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia

Trường hợp
Bằng chứng về thực thi
Bằng chứng về hoạt động tổng kết
Giá trị và giới hạn đối với công tác tổng kết
Phát triển hạ tầng quốc gia
500kV Bắc - Nam; 3.188km cao tốc hoàn thành hoặc thông xe kỹ thuật (19/12/2025)
Các phiên họp giao ban nhận diện mặt bằng, vật liệu, trách nhiệm và thời hạn xử lý
Hồ sơ giao ban và xử lý vướng mắc cung cấp bằng chứng về phản hồi trong thực thi; cần tổng hợp điều kiện áp dụng giữa các chương trình
Sắp xếp tổ chức bộ máy
Sắp xếp 63 đơn vị cấp tỉnh còn 34; chính quyền địa phương 2 cấp vận hành từ 01/7/2025
Tổng kết Nghị quyết 18 gắn rà soát thể chế, kiến nghị và văn bản xử lý chuyển tiếp
Kết quả tổng kết được sử dụng trong điều chỉnh tổ chức, thể chế; hiệu quả vận hành tiếp tục được theo dõi
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Tiến độ nhiệm vụ Nghị quyết 57; thông tin về sản phẩm và kết quả đầu ra
Các thông báo sơ kết, tổng kết điều chỉnh yêu cầu đánh giá theo sản phẩm, hiệu quả, trách nhiệm
Bằng chứng về điều chỉnh yêu cầu giám sát sang sản phẩm, người dùng và hiệu quả thực tế
Phát triển vùng và liên kết vùng
6 Hội đồng điều phối vùng được thành lập năm 2023
Quy chế và thiết kế điều phối; tài liệu công khai chưa đủ cho đối chiếu kết quả vận hành
Bằng chứng rõ về thiết lập thể chế; cần thêm dữ liệu quyết định điều phối, nguồn lực và kết quả thực hiện

Nguồn: Tổng hợp của tác giả từ các tài liệu được trích dẫn.

b) Đánh giá công tác tổng kết các mô hình tổ chức thực thi và những vấn đề đặt ra

Các trường hợp nghiên cứu cho thấy công tác tổng kết có sự khác biệt về cách xác định đối tượng, phương pháp phân tích, chất lượng bằng chứng, năng lực khái quát hóa bài học và việc sử dụng kết quả. Những khác biệt này thể hiện qua từng tiêu chí sau:

(1) Về đối tượng và nội dung tổng kết. Tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW và sơ kết Nghị quyết số 57-NQ/TW tập trung vào việc thực hiện nghị quyết, đồng thời phát hiện những vấn đề về tổ chức, thể chế và công tác điều hành. Đối với Nghị quyết số 18-NQ/TW, kết quả rà soát gắn trực tiếp với phương án sắp xếp bộ máy và việc xử lý các vấn đề pháp lý phát sinh (Báo Nhân Dân, 2025; Quốc hội, 2025a). Các cuộc họp kiểm tra hạ tầng trọng điểm tập trung vào tiến độ và tháo gỡ vướng mắc, còn văn bản về Hội đồng điều phối vùng chủ yếu xác định cấu trúc, nhiệm vụ và quy chế phối hợp.

Sự khác biệt ấy cho thấy đối tượng tổng kết cần bao gồm cả kết quả nhiệm vụ và mối quan hệ giữa thẩm quyền, trách nhiệm, nguồn lực, cơ chế điều phối với kết quả thực thi. Tổng kết mô hình phải giải thích được cách thức tổ chức thực thi, không chỉ dừng lại ở việc kiểm điểm mức độ hoàn thành mục tiêu.

(2) Về phương pháp tổng kết và khả năng so sánh. Các phiên họp chỉ đạo hạ tầng trọng điểm năm 2024 đã nhận diện các vướng mắc theo địa bàn, công việc, chủ thể và thời hạn xử lý (Vũ Phạm, 2024; Hà Văn, 2024). Thông tin về diễn biến xử lý theo thời gian tạo cơ sở để phân tích cơ chế điều phối và trách nhiệm thực hiện. Tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW và sơ kết Nghị quyết số 57-NQ/TW cung cấp những mốc thay đổi về tổ chức, công cụ và thước đo thực thi. Tuy nhiên, việc so sánh giữa các giai đoạn và các mô hình đòi hỏi một khung phân tích chung về chủ thể, điều phối, nguồn lực, công cụ và giám sát – phản hồi. Kết hợp nghiên cứu trường hợp với phân tích quá trình cho phép nhận diện sự khác biệt giữa phản hồi tình huống, điều chỉnh phương thức thực thi và các bài học có giá trị vận dụng.

(3) Về chất lượng và khả năng kiểm chứng của bằng chứng. Nghị quyết số 202/2025/QH15 xác nhận kết quả sắp xếp 63 đơn vị hành chính cấp tỉnh thành 34; thông tin ngày 19/12/2025 ghi nhận 3.188km tuyến cao tốc chính đã hoàn thành hoặc thông xe kỹ thuật (Quốc hội, 2025b; Báo Đại Đoàn Kết, 2025). Các kết luận sơ kết Nghị quyết số 57-NQ/TW chuyển trọng tâm kiểm tra sang sản phẩm vận hành, người dùng và hiệu quả thực tế (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, 2025a, 2026). Các dữ liệu này phản ánh kết quả tổ chức hoặc kết quả đầu ra, và được dùng để điều chỉnh yêu cầu giám sát. Với điều phối vùng, bằng chứng được công bố tập trung vào việc thiết lập hội đồng và ban hành quy chế; thông tin về các quyết định điều phối đã được thực hiện, nguồn lực chung và kết quả liên vùng vẫn còn phân tán. Chất lượng tổng kết phụ thuộc vào sự kết hợp giữa số liệu đầu ra, hồ sơ quyết định, nguồn lực thực hiện và phản hồi từ các bên liên quan.

(4) Về khả năng giải thích và khái quát bài học. Đối với hạ tầng trọng điểm, kinh nghiệm về giao nhiệm vụ, xác định thời hạn và xử lý vướng mắc làm rõ vai trò của điều phối theo mục tiêu; đối với sắp xếp tổ chức bộ máy, mối liên hệ giữa tổng kết, rà soát thể chế và phương án sắp xếp thể hiện việc sử dụng kết quả tổng kết trong cải cách tổ chức. Sơ kết Nghị quyết số 57-NQ/TW làm rõ yêu cầu chuyển từ kiểm đếm nhiệm vụ sang kiểm chứng sản phẩm; mô hình liên kết vùng đặt ra quan hệ giữa thiết chế điều phối với thẩm quyền, nguồn lực và khả năng thực thi quyết định chung. Những bài học này có giá trị khi xác định các điều kiện thực hiện: tính rõ ràng của mục tiêu, mức độ phụ thuộc giữa các chủ thể, khả năng huy động nguồn lực, năng lực phối hợp và khả năng điều chỉnh. Sự khái quát từ kinh nghiệm cụ thể thành nguyên tắc tổ chức thực thi là thước đo quan trọng cho chất lượng công tác tổng kết.

(5) Về việc sử dụng kết quả tổng kết và theo dõi việc thực hiện các kiến nghị. Tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW gắn với rà soát thể chế, tổ chức lại bộ máy và hoàn thiện các công cụ pháp lý, trong đó có Nghị quyết số 190/2025/QH15 (Quốc hội, 2025a). Các thông báo về Nghị quyết số 57-NQ/TW cho thấy thước đo giám sát được điều chỉnh theo hướng chú trọng đến sản phẩm, hiệu quả và trách nhiệm của người đứng đầu (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, 2025b, 2026; Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, 2025). Với chương trình hạ tầng trọng điểm, kết quả kiểm tra được sử dụng để phân công xử lý vướng mắc theo tiến độ; đối với điều phối vùng, yêu cầu trọng tâm là gắn các kết luận tổng kết với quyết định điều phối và nguồn lực thực hiện. Giá trị thực tiễn của tổng kết thể hiện ở việc kiến nghị được cơ quan có thẩm quyền xem xét, chuyển thành nhiệm vụ, thực hiện và kiểm tra kết quả.

(6) Về điều kiện tổ chức và tính liên tục của công tác tổng kết. Trong các chương trình quốc gia, thông tin về mục tiêu, tiến độ, nguồn lực, quyết định điều chỉnh và kết quả thực hiện được hình thành ở nhiều cấp, nhiều cơ quan. Việc tổng kết dựa trên dữ liệu được thu thập liên tục cho phép theo dõi sự thay đổi của mô hình, xác định nguyên nhân gây ra điểm nghẽn và đánh giá kết quả xử lý. Cơ quan chủ trì cần xác định nhiệm vụ tổng kết ngay trong kế hoạch tổ chức thực thi, gắn trách nhiệm phối hợp với nguồn dữ liệu, kinh phí, thời điểm tiến hành và thẩm định kết luận. Hồ sơ về các vấn đề đã xử lý và các kiến nghị đã thực hiện trở thành nguồn tri thức để so sánh, học hỏi và điều chỉnh ở các giai đoạn tiếp theo.

Tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW đã cung cấp những căn cứ cụ thể để điều chỉnh tổ chức, thể chế và phương thức giám sát; hoạt động kiểm tra công trình hạ tầng thể hiện năng lực phản hồi theo tiến độ; các Hội đồng điều phối vùng đặt ra yêu cầu chứng minh kết quả thực hiện các quyết định phối hợp. Từ các trường hợp đó, nâng cao chất lượng công tác tổng kết đòi hỏi phải lựa chọn đúng đối tượng, phân tích quá trình vận hành, kiểm chứng bằng chứng, khái quát điều kiện vận dụng và theo dõi kết quả xử lý kiến nghị.

2.3. Hàm ý chính sách về nâng cao chất lượng tổng kết các mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia

Thứ nhất, đổi mới phương pháp tổng kết theo hướng giải thích cấu trúc và logic vận hành của mô hình. Các bộ, cơ quan ngang bộ chủ trì chiến lược, chính sách thực hiện tổng kết theo khung thống nhất về chủ thể, cơ chế điều phối, nguồn lực, công cụ và hệ thống giám sát - phản hồi; đối chiếu cấu trúc mô hình với đặc tính nhiệm vụ, quá trình thực thi và kết quả đạt được. Phương pháp tổng kết kết hợp phân tích tài liệu, nghiên cứu trường hợp, so sánh và khảo sát trực tiếp chủ thể thực hiện; làm rõ điều kiện thành công, điểm nghẽn và giới hạn vận dụng kinh nghiệm. Cơ quan chủ trì xác định thời điểm tổng kết theo tiến độ chương trình, bố trí nguồn lực và huy động chuyên gia theo nhiệm vụ đã được phê duyệt. Sản phẩm là báo cáo giải thích cơ chế vận hành, bài học có căn cứ và kiến nghị điều chỉnh, kèm theo chủ thể, nội dung và điều kiện thực hiện cụ thể.

Thứ hai, chuẩn hóa nội dung và tiêu chí đánh giá chất lượng công tác tổng kết. Các bộ quản lý ngành, lĩnh vực và các cơ quan nghiên cứu, xây dựng khung hướng dẫn tổng kết các mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia. Khung hướng dẫn thống nhất tiêu chí lựa chọn trường hợp, yêu cầu xác định câu hỏi tổng kết, phương pháp nghiên cứu, chất lượng bằng chứng, khả năng giải thích và khái quát bài học, điều kiện vận dụng cùng mức độ sử dụng kết quả. Trong từng trường hợp, báo cáo tổng kết đối chiếu cấu trúc chủ thể, điều phối, nguồn lực, công cụ và giám sát - phản hồi với kết quả thực thi về hiệu lực, hiệu quả và tính thích ứng. Các bộ cụ thể hóa hướng dẫn theo đặc thù ngành, lĩnh vực; triển khai trước ở một số chương trình liên ngành, liên vùng để hoàn thiện phương pháp và mẫu báo cáo. Sản phẩm là khung hướng dẫn và mẫu báo cáo có thể đối chiếu, thẩm định, phục vụ quyết định chính sách.

Thứ ba, tăng cường sử dụng dữ liệu và bằng chứng trong tổng kết. Cơ quan chủ trì chiến lược, chính sách tổ chức thu thập dữ liệu về mục tiêu, nguồn lực, tiến độ, chi phí, kết quả, các quyết định điều chỉnh và phản hồi của các chủ thể ngay từ khi triển khai. Các bộ quản lý chuyên ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phối hợp chia sẻ dữ liệu theo chức năng, thẩm quyền và quy định về quản lý dữ liệu. Bên cạnh thống kê hành chính, sử dụng khảo sát, đánh giá độc lập và phản hồi từ doanh nghiệp, người dân, đơn vị thực hiện. Báo cáo tổng kết phải liên kết từng kết luận với nguồn bằng chứng và điều kiện áp dụng, đồng thời phân tích tác động của nguồn lực đầu tư, thị trường và môi trường thực thi đối với kết quả. Kinh phí tổng kết được bố trí trong dự toán chương trình hoặc nhiệm vụ được phê duyệt; cơ quan chủ trì thẩm định chất lượng dữ liệu trước khi nghiệm thu, lưu trữ kết quả và minh chứng để phục vụ đối chiếu giữa các giai đoạn.

Thư tư, thể chế hóa cơ chế tổng kết, học hỏi và điều chỉnh trong toàn bộ quá trình tổ chức thực thi. Bộ Chính trị, Ban Bí thư xem xét xác lập trách nhiệm sơ kết, tổng kết và sử dụng kết quả tổng kết đối với các nghị quyết, quyết sách chiến lược thuộc thẩm quyền. Khi phê duyệt kế hoạch thực hiện, cơ quan chủ trì xác định nội dung, thời điểm tổng kết, đơn vị phối hợp, sản phẩm, kinh phí và cơ chế báo cáo. Với nhiệm vụ liên ngành, liên vùng, cơ quan điều phối tổng hợp các kiến nghị vượt ra ngoài phạm vi của từng bộ, ngành hoặc địa phương và trình cấp có thẩm quyền xử lý. Mỗi kiến nghị sau tổng kết phải xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm, nhiệm vụ, thời hạn, nguồn lực, kết quả và cơ chế kiểm tra. Kết quả xử lý kiến nghị được cập nhật vào hồ sơ tổng kết và được sử dụng để điều chỉnh việc tổ chức thực thi ở giai đoạn tiếp theo.

Thứ năm, xác lập cơ chế sử dụng và kiểm chứng kết quả tổng kết trong quá trình điều chỉnh mô hình tổ chức thực thi. Cơ quan có thẩm quyền quyết định chiến lược, chính sách tổ chức xem xét các kết luận và kiến nghị tổng kết, xác định nội dung được chấp thuận, nội dung cần tiếp tục nghiên cứu và trách nhiệm xử lý. Đối với kiến nghị được chấp thuận, cơ quan chủ trì xây dựng kế hoạch thực hiện, bao gồm nhiệm vụ, tiến độ, nguồn lực, sản phẩm và chỉ tiêu kiểm tra; cơ quan tham mưu theo dõi, đánh giá kết quả, phản hồi cho đơn vị tổ chức tổng kết và cập nhật vào hồ sơ kinh nghiệm. Khi vận dụng bài học, cần đối chiếu đặc tính nhiệm vụ, mức độ liên ngành, liên vùng và điều kiện thể chế với các trường hợp đã tổng kết. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hệ thống hóa các kết quả tổng kết đã được kiểm chứng thành các tình huống nghiên cứu, giảng dạy. Chất lượng công tác tổng kết được xác nhận qua kết luận có căn cứ, kiến nghị được xử lý và hiệu quả thực hiện những điều chỉnh đã lựa chọn.

3. Kết luận

Tổng kết các mô hình tổ chức thực thi chiến lược, chính sách phát triển quốc gia chuyển kinh nghiệm phân tán từ thực tiễn thành tri thức giải thích và bài học có thể vận dụng. Qua các trường hợp phát triển hạ tầng, sắp xếp tổ chức bộ máy, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, phát triển vùng và liên kết vùng, công tác tổng kết thể hiện khác biệt về đối tượng, phương pháp, chất lượng bằng chứng, năng lực khái quát và việc sử dụng kết quả.

Tổng kết Nghị quyết số 18-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW đã góp phần điều chỉnh tổ chức, thể chế và phương thức giám sát; kiểm tra các công trình hạ tầng cung cấp kinh nghiệm phản hồi theo tiến độ; hoạt động điều phối vùng đặt ra yêu cầu gắn thiết chế với quyết định và kết quả thực hiện. Nâng cao chất lượng công tác tổng kết đòi hỏi xác định đúng đối tượng, chuẩn hóa phương pháp, kiểm chứng bằng chứng, làm rõ điều kiện vận dụng và gắn kiến nghị với trách nhiệm, nguồn lực, tiến độ, kiểm tra kết quả. Tổng kết có giá trị khi bài học từ thực tiễn trở thành căn cứ cho quyết định điều chỉnh và được kiểm chứng qua hiệu quả tổ chức thực thi.

_________________

Ngày nhận bài: 12/11/2026; Ngày bình duyệt: 21/11/2026; Ngày quyết định đăng: 21/11/2026.

Email tác giả: thangloictqg@gmail.com

Tài liệu tham khảo

Andrews, M., Pritchett, L., & Woolcock, M. (2017). Building state capability: Evidence, analysis, action. Oxford University Press.

Báo Đại Đoàn Kết (19/12/2025). Thông xe kỹ thuật 3.188 km tuyến chính cao tốc, vượt mục tiêu được giao trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm. https://daidoanket.vn/thong-xe-ky-thuat-3-188km-tuyen-chinh-cao-toc-vuot-muc-tieu-duoc-giao-trong-ke-hoach-phat-trien-kinh-te-xa-hoi-5-nam.html

Báo Nhân Dân (21/1/2025). Ban Chỉ đạo Trung ương về tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW họp phiên thứ 2. https://nhandan.vn/ocop/ban-chi-dao-trung-uong-ve-tong-ket-viec-thuc-hien-nghi-quyet-so18-nqtw-hop-phien-thu-2-post857198.html

Bộ Tư pháp (2025). Kết quả rà soát văn bản quy phạm pháp luật chịu tác động của việc sắp xếp tổ chức bộ máy (thông tin công bố trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ). https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/sap-xep-bo-may-836-van-ban-quy-pham-phap-luat-can-xu-ly-ngay-119250110094122201.htm

Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (2025a). Thông báo số 07-TB/CQTTBCĐ ngày 15/10/2025 về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị sơ kết tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị trong quý III/2025 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cuối năm 2025.

Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (2025b). Thông báo số 17-TB/CQTTBCĐ ngày 29/12/2025 về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm tại Hội nghị tổng kết công tác năm 2025 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm năm 2026 của Ban Chỉ đạo.

Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (2026). Thông báo số 24-TB/CQTTBCĐ ngày 07/7/2026 về kết luận tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW. https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn

Cổng Thông tin điện tử Chính phủ (2025). Năm 2026, phải “Hành động đột phá, lan tỏa kết quả” trong thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW. https://cms.baochinhphu.vn

Dolowitz, D. P., & Marsh, D. (2000). Learning from abroad: The role of policy transfer in contemporary policy-making. Governance, 13(1), 5–24.

Dutta, S., Lanvin, B., & Wunsch-Vincent, S. (Eds.). (2015). The Global Innovation Index 2015: Effective innovation policies for development. Cornell University, INSEAD, & WIPO.

Eisenhardt, K. M. (1989). Building theories from case study research. Academy of Management Review, 14(4), 532-550. https://doi.org/10.5465/amr.1989.4308385

Evans, P. B. (1995). Embedded autonomy: States and industrial transformation. Princeton University Press.

Hà Văn (07/12/2024). Thủ tướng: Hoàn thành ít nhất 3.000 km cao tốc là mục tiêu pháp lệnh. https://thitruongtaichinhtiente.vn/print/64561.html

Hải Dương. (16/9/2025). Việt Nam đứng thứ 44/139 quốc gia về chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu. https://daibieunhandan.vn/viet-nam-dung-thu-44-139-quoc-gia-ve-chi-so-doi-moi-sang-tao-toan-cau-10386916.html

Hill, M., & Hupe, P. (2014). Implementing public policy: An introduction to the study of operational governance (3rd ed.). SAGE Publications.

Hooghe, L., & Marks, G. (2003). Unraveling the central state, but how? Types of multi-level governance. American Political Science Review, 97(2), 233–243. https://doi.org/10.1017/S0003055403000649

Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice-Hall.

Lipsky, M. (1980). Street-level bureaucracy: Dilemmas of the individual in public services. Russell Sage Foundation.

Matland, R. E. (1995). Synthesizing the implementation literature: The ambiguity-conflict model of policy implementation. Journal of Public Administration Research and Theory, 5(2), 145–174. https://doi.org/10.1093/oxfordjournals.jpart.a037242

North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press.

Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press.

Pressman, J. L., & Wildavsky, A. (1984). Implementation: How great expectations in Washington are dashed in Oakland; or, why it's amazing that federal programs work at all (3rd ed.). University of California Press.

Quốc hội (2025a). Nghị quyết số 190/2025/QH15 ngày 19/02/2025 quy định về xử lý một số vấn đề liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước.

Quốc hội (2025b). Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025 về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh. https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/6/202qh.signed.pdf

Rose, R. (1991). What is lesson-drawing? Journal of Public Policy, 11(1), 3–30.

Tạp chí Công Thương (2019). 25 năm phát triển hệ thống truyền tải điện 500 kV. https://tapchicongthuong.vn/25-nam-phat-trien-he-thong-truyen-tai-dien-500-kv-62815.htm

Tạp chí Công Thương (2023a). Chính thức ban hành Quy chế hoạt động của Hội đồng điều phối vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ. https://tapchicongthuong.vn/chinh-thuc-ban-hanh-quy-che-hoat-dong-cua-hoi-dong-dieu-phoi-vung-bac-trung-bo-va-duyen-hai-trung-bo-108449.htm

Tạp chí Công Thương (2023b). Thành lập thêm 2 Hội đồng điều phối vùng. https://tapchicongthuong.vn/thanh-lap-them-2-hoi-dong-dieu-phoi-vung-109352.htm

Thị trường Tài chính Tiền tệ (12/7/2023). Thành lập 4 Hội đồng điều phối vùng. https://thitruongtaichinhtiente.vn/thanh-lap-4-hoi-dong-dieu-phoi-vung-47865.html

Van Meter, D. S., & Van Horn, C. E. (1975). The policy implementation process: A conceptual framework. Administration & Society, 6(4), 445–488. https://doi.org/10.1177/009539977500600404

Vũ Phạm (14/6/2024). Thủ tướng: 500 ngày thi đua hoàn thành 3.000 km cao tốc trong năm 2025. https://nhadautu.vn/thu-tuong-500-ngay-thi-dua-hoan-thanh-3000-km-cao-toc-trong-nam-2025-d86548.html

Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE Publications.