Trang chủ    Nghiên cứu lý luận    Thiết thực học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Thứ tư, 06 Tháng 8 2014 14:50
4654 Lượt xem

Thiết thực học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

(LLCT) - Đối với mỗi cán bộ, đảng viên, học tập và làm theo tư tưởng, tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh phải trở thành nhu cầu nội tại, tự giác và thường xuyên, trước hết để hoàn thiện nhân cách làm người, sau đó là nhân cách cộng sản, làm người cán bộ, “người lãnh đạo, người đày tớ thật trung thành của nhân dân”.

Để việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đi vào chiều sâu, thiết thực, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau đây:

1. Nhóm giải pháp về nhận thức

Thứ nhất, cần nhận thức đúng các giá trị mang tính bền vững của di sản đạo đức Hồ Chí Minh. Những giá trị này được thể hiện qua các tác phẩm, bài nói, bài viết và nhất là qua việc làm, ứng xử của tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Mặc dầu thời gian qua, bằng nhiều con đường khác nhau, mỗi đảng viên, cán bộ, đã được biết đến các giá trị của di sản đạo đức Hồ Chí Minh. Nhưng công tác giáo dục tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh chủ yếu mới dừng lại ở việc truyền đạt các tài liệu. Người đi tuyên truyền cũng chưa thật sự thấu hiểu, cảm nhận sâu sắc những gì viết ra để biến thành đam mê, khát vọng, tình cảm máu thịt. Vì thế, người nghe cũng tiếp nhận di sản đạo đức Hồ Chí Minh chưa phải từ sự lan tỏa, rung động thật sự của khối óc và con tim.

Việc nhận thức đúng giá trị đạo đức Hồ Chí Minh đặt ra nhu cầu rất lớn: Phải tổ chức nghiên cứu di sản đạo đức Hồ Chí Minh một cách căn bản, có hệ thống, theo cả chiều rộng và chiều sâu. Muốn vậy, phải bắt đầu từ công tác tư liệu, biên soạn tài liệu. Chúng ta phải xây dựng được hệ thống tư liệu đầy đủ nhất, theo khả năng hiện có, về di sản đạo đức Hồ Chí Minh. Thiếu nguồn tư liệu chuẩn xác thì không bao giờ có được một cái nhìn đầy đủ, hệ thống về giá trị đạo đức Hồ Chí Minh. Từ không biết chắc chắn sẽ dẫn đến không hiểu; từ không biết, không hiểu sẽ không có khả năng hướng dẫn thực hành. Cho đến nay, trên cả bình diện vĩ mô và vi mô (nguồn tư liệu chung và nguồn tư liệu có liên quan đến các địa phương, các ngành, các lĩnh vực hoạt động), nguồn tư liệu thuộc lĩnh vực này cũng làm chưa được tốt, thiếu sự kiểm định, dễ dẫn đến những thông tin không chính xác.

Nghiên cứu di sản đạo đức Hồ Chí Minh phải đạt đến yêu cầu của một chuyên ngành khoa học thì mới cung cấp cứ liệu cho việc triển khai học tập và làm theo. Về tư tưởng - lý luận, từ nghiên cứu cơ bản phải khái quát được các quan điểm của Hồ Chí Minh thành các nguyên lý mang tính bền vững, phổ biến. Về thực tiễn, phải chắt lọc từ các nguồn tư liệu có liên quan đến cuộc đời, con người Hồ Chí Minh mà khái quát thành các giá trị chuẩn mực đạo đức tiêu biểu.

Trên phương diện lý thuyết và thực tiễn, đã đến lúc chúng ta cần biên soạn bộ giáo trình Đạo đức học Hồ Chí Minh cho các loại hình đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân, nhất là hệ thống các trường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý của hệ thống chính trị.

Thứ hai, nhận thức sự cần thiết phải tu dưỡng, rèn luyện theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Điều kiện thực tế hiện tại và thực trạng đáng báo động về đạo đức trong Đảng và đạo đức xã hội đặt ra nhu cầu giáo dục di sản đạo đức Hồ Chí Minh nhằm trang bị cho mỗi người cái căn cốt, gốc rễ, nền móng để hình thành bản lĩnh đủ sức đề kháng, chống lại sự tác động tiêu cực của kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế và sự lan truyền có hại của suy thoái, tha hóa đạo đức trong đời sống hiện nay. Học tập và làm theo đạo đức Hồ Chí Minh chính là tạo lập môi trường để trong đó làm lành mạnh hóa quan hệ xã hội mang tính người, để mỗi người dễ trở thành người tốt, khó thành người xấu.

2. Nhóm giải pháp về chỉ đạo, lãnh đạo, tổ chức thực hiện

Trên cơ sở nhận thức đúng, thống nhất, các tổ chức đảng lãnh đạo xây dựng chương trình hành động với các bước đi, lộ trình cụ thể. Quan trọng nhất là chỉ đạo hình thành các tiêu chí, chuẩn mực đạo đức cho đơn vị, cá nhân, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ, chức năng công tác đang đảm nhiệm. Về nguyên tắc, theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, chú trọng vào các chuẩn mực đạo đức nền móng. Cụ thể(1)

-  Thực hiện chuẩn mực đạo đức Hồ Chí Minh “Trung với nước, hiếu với dân”cần quán triệt những nội dung của chủ nghĩa yêu nước trong giai đoạn mới; phát huy sức mạnh đoàn kết toàn dân tộc, đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới đất nước, CNH, HĐH, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển.

Tư tưởng và phẩm chất đạo đức tiêu biểu của Hồ Chí Minh là tinh thần yêu nước nồng nàn, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, toàn tâm, toàn ý cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng CNXH. Từ quyết tâm giành cho được tự do, độc lập, để rồi phấn đấu cho “đồng bào ta ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành”, để nước ta “sánh vai với cường quốc năm châu”. Học tập tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, mỗi người cần nhận thức sâu sắc hơn, đầy đủ hơn những hy sinh to lớn của ông cha để chúng ta có non sông, Tổ quốc Việt Nam độc lập, tự do. Nâng cao tinh thần yêu nước, tự hào, tự tôn về truyền thống anh hùng của dân tộc là lương tâm và trách nhiệm của mỗi người Việt Nam chân chính.

Trung với nước ngày nay là trung thành vô hạn với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, nền văn hóa, bảo vệ Đảng, chế độ, nhân dân, sự nghiệp đổi mới, lợi ích của đất nước.

Luôn luôn tôn trọng, phát huy quyền làm chủ của nhân dân dưới cả ba hình thức: làm chủ đại diện, làm chủ trực tiếp và tự quản cộng đồng; hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân, giải quyết kịp thời những yêu cầu, kiến nghị hợp tình, hợp lý của dân; khắc phục cho được thói vô cảm, thờ ơ trước những khó khăn, bức xúc của nhân dân. Có ý chí vươn lên, quyết tâm vượt qua nghèo nàn, lạc hậu, góp phần dựng xây đất nước phồn vinh, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; thực hiện bằng được mong ước của Người: “xây dựng đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn”. Luôn luôn có ý thức giữ gìn đoàn kết toàn dân tộc, đoàn kết trong Đảng, trong cơ quan, đơn vị; kiên quyết đấu tranh không khoan nhượng trước mọi âm mưu đen tối của các thế lực thù địch, cơ hội, hòng chia rẽ dân tộc, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân, chia rẽ Đảng với nhân dân. Đoàn kết là yêu nước, chia rẽ là làm hại cho đất nước. Mọi biểu hiện cục bộ, bản vị là trái với tinh thần yêu nước chân chính.

Phải có tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc, có lương tâm nghề nghiệp trong sáng; quyết tâm phấn đấu để cống hiến nhiều nhất cho đất nước, cho dân tộc; quyết tâm xây dựng quê hương giàu đẹp, văn minh. Phải có tinh thần ham học hỏi, phát huy truyền thống hiếu học và quý trọng nhân tài; biết vận dụng sáng tạo các tri thức khoa học, công nghệ hiện đại, các sáng kiến trong sản xuất, công tác, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Mọi sự bảo thủ, trì trệ, lười học tập, ngại lao động, đòi hỏi hưởng thụ vượt quá khả năng và kết quả cống hiến là trái truyền thống đạo lý dân tộc và trái với tư tưởng yêu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Mỗi chúng ta phải giải quyết đúng đắn mối quan hệ cá nhân - gia đình - tập thể - xã hội; quan hệ giữa nghĩa vụ và quyền lợi. Theo gương Chủ tịch Hồ Chí Minh, yêu nước là sẵn sàng phấn đấu hy sinh cho lợi ích chung, việc gì có lợi cho dân, cho nước, cho tập thể thì quyết chí làm, việc gì có hại thì quyết không làm. Làm việc gì trước hết phải vì tập thể, vì đất nước, vì nhân dân, phải nêu cao trách nhiệm của người lãnh đạo, không tham lam, vụ lợi, vun vén cá nhân...

- Thực hiện đúng lời dạy: “Cần, kiệm, liêm chính, chí công vô tư”, nêu cao phẩm giá con người Việt Nam trong thời kỳ mới

“Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư” là chuẩn mực đạo đức truyền thống trong quan hệ “đối với mình”, được Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa, vận dụng và phát triển phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp cách mạng, trở thành chuẩn mực cơ bản của đạo đức cách mạng mà Người là một tấm gương mẫu mực. Học tập và làm theo tấm gương của Người, thực hiện cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư trong giai đoạn hiện nay là:

  Tích cực lao động, học tập, công tác với tinh thần lao động sáng tạo, có năng suất, chất lượng, hiệu quả cao; biết quý trọng công sức và tài sản của tập thể, của nhân dân; không xa hoa, lãng phí, không phô trương, hình thức; biết sử dụng lao động, vật tư, tiền vốn của Nhà nước, của tập thể, của chính mình một cách có hiệu quả.

Thực hiện chí công, vô tư là kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng. Đối với cán bộ lãnh đạo, đảng viên phải loại bỏ thói chạy theo danh vọng, địa vị, giành giật lợi ích cho mình, lạm dụng quyền hạn, chức vụ để chiếm đoạt của công, thu vén cho gia đình, cá nhân..., cục bộ, địa phương chủ nghĩa. Phải thẳng thắn, trung thực, bảo vệ chân lý, bảo vệ đường lối, quan điểm của Đảng, bảo vệ người tốt; chân thành, khiêm tốn; không chạy theo chủ nghĩa thành tích, không bao che, giấu giếm khuyết điểm...

Kiên quyết chống bệnh lười biếng, lối sống hưởng thụ, vị kỷ, nói không đi đôi với làm, nói nhiều làm ít. Không làm dối, làm ẩu, bòn rút của công, ăn bớt vật tư, tiền của của Nhà nước và của nhân dân. Kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, loại trừ mọi biểu hiện vô liêm, bất chính ra khỏi đời sống xã hội.

- Nâng cao ý thức dân chủ và kỷ luật, gắn bó với nhân dân, vì nhân dân phục vụ

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn đề cao dân chủ và kỷ luật và chính Người là một mẫu mực về tinh thần dân chủ, tôn trọng tập thể, tôn trọng quần chúng nhân dân, luôn luôn quan tâm đến mọi người, gắn bó với nhân dân. Người phê phán “óc lãnh tụ”, phê phán thói “quan cách mạng”, những biểu hiện quan liêu, coi thường quần chúng, tập thể, vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, coi đó là những căn bệnh của chủ nghĩa cá nhân.

Học tập và làm theo Người, mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt mình trong tổ chức, trong tập thể, phải tôn trọng nguyên tắc, pháp luật, kỷ cương. Mọi biểu hiện dân chủ hình thức, lợi dụng dân chủ để “kéo bè, kéo cánh”, để làm rối loạn kỷ cương, để cầu danh, trục lợi hoặc chuyên quyền, độc đoán, đứng trên tập thể, đứng trên quần chúng..., làm cho nhân dân bất bình, cần phải lên án và loại bỏ.

Học tập đạo đức Hồ Chí Minh tất cả vì nhân dân, mỗi cán bộ, đảng viên, dù ở bất cứ cương vị nào phải gần dân, học dân, có trách nhiệm với dân. Phải trăn trở và thấy trách nhiệm của mình khi dân còn nghèo đói. Không chỉ sẻ chia và đồng cam, cộng khổ với nhân dân, mà còn phải biết tập hợp nhân dân, tổ chức, động viên, lãnh đạo nhân dân phấn đấu thoát khỏi đói nghèo. Nhân dân là người thầy nghiêm khắc và nhân ái, luôn luôn đòi hỏi cao ở cán bộ, đảng viên, đồng thời cũng sẵn lòng giúp đỡ cán bộ, đảng viên hoàn thành nhiệm vụ, phát huy ưu điểm, sửa chữa sai lầm, khuyết điểm.

Phải rất coi trọng tự phê bình và phê bình. Người dạy cán bộ, đảng viên và mọi người: không sợ khuyết điểm, không sợ phê bình, mà chỉ sợ không nhận ra khuyết điểm, sai lầm và không có quyết tâm sửa chữa khuyết điểm, sẽ dẫn đến khuyết điểm ngày càng to và hư hỏng. Tự phê bình phải được coi trọng, được đặt lên hàng đầu, “phải nghiêm khắc với chính mình”. Phê bình phải có mục đích là xây dựng tổ chức, xây dựng con người, xây dựng đời sống tình cảm và quan hệ đồng chí, quan hệ xã hội lành mạnh, trong sáng, có lý, có tình. Phải khắc phục bệnh chuộng hình thức, thích nghe lời khen (thậm chí xu nịnh), tâng bốc nhau, không dám nói thẳng, nói thật để giúp đỡ nhau cùng tiến bộ.

- Phát huy chủ nghĩa yêu nước gắn chặt với chủ nghĩa quốc tế trong sáng, đoàn kết, hữu nghị giữa các dân tộc trong điều kiện toàn cầu hóa, chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết quốc tế bắt nguồn từ tình yêu thương đối với con người, với nhân loại và đoàn kết toàn nhân loại vì mục tiêu giải phóng các dân tộc bị áp bức, giải phóng giai cấp, giải phóng con người. Người là hiện thân của chủ nghĩa yêu nước chân chính kết hợp với chủ nghĩa quốc tế trong sáng. Từ chủ nghĩa quốc tế cao cả, Người đã xây dựng nên tình đoàn kết quốc tế rộng lớn của dân tộc ta với các dân tộc trên thế giới, góp phần quan trọng vào những thắng lợi vĩ đại của nhân dân ta và phong trào cách mạng thế giới.

Ngày nay, trong điều kiện toàn cầu hóa, việc mở rộng đoàn kết quốc tế, hợp tác cùng có lợi, chủ động, tích cực hội nhập là một nguồn lực quan trọng để xây dựng và phát triển đất nước. Đoàn kết quốc tế trong sáng là thực hiện chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa với tinh thần Việt Nam sẵn sàng là bạn, đối tác tin cậy với các quốc gia trên thế giới, phấn đấu vì độc lập, hòa bình, hợp tác và phát triển.

Đoàn kết quốc tế theo tư tưởng Hồ Chí Minh là phát huy tinh thần độc lập tự chủ, tôn trọng độc lập, chủ quyền của các nước khác, mở rộng hợp tác cùng có lợi, phấn đấu vì hòa bình, phát triển, chống chiến tranh, đói nghèo, bất công, cường quyền, áp đặt trong quan hệ quốc tế. Khép lại những vấn đề của quá khứ, lịch sử, xoá bỏ mặc cảm, hận thù, nhìn về tương lai, xây dựng tình hữu nghị giữa các dân tộc.

Nâng cao tinh thần độc lập tự chủ, tự lực, tự cường, đồng thời kiên quyết đấu tranh chống tâm lý tự ty, chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi; phê phán các biểu hiện vong bản, vọng ngoại, ảo tưởng trước chủ nghĩa tư bản.

3. Nhóm giải pháp về kiểm tra, đánh giá, tổng kết thực tiễn

Việc kiểm tra học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh phải bắt đầu từ trong tổ chức đảng, phải tiến hành thường xuyên, có hệ thống, từ trên xuống, từ dưới lên; tổ chức đảng giám sát, kiểm tra đảng viên; đảng viên kiểm tra, giám sát lẫn nhau; đảng viên thường giám sát đảng viên giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý. Điều mấu chốt là hình thành được đội ngũ những người đi kiểm tra có phẩm chất, năng lực, hiểu biết công việc và trên thực tế, họ đã là những con người thực hành tốt đạo đức Hồ Chí Minh. Mặt khác, phải đặt sự tu dưỡng, rèn luyện, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh dưới sự giám sát của nhân dân. Tin dân, nghe dân và xử lý những điều dân góp ý đúng sẽ giúp cán bộ, đảng viên chú trọng thực hành đạo đức, nói ít làm nhiều, làm hay hơn nói, trở thành tấm gương sáng trước quần chúng.

Trong từng thời kỳ, mỗi đơn vị, cá nhân phải có sự tổng kết, rút kinh nghiệm làm căn cứ cho việc đánh giá xếp loại, nêu được những việc làm hay, cách làm tốt, có hiệu quả; chỉ rõ những bất cập, hạn chế, hình thức; biểu dương những gương điển hình tiên tiến phải gắn với việc phê bình, kỷ luật những cá nhân làm chưa tốt. Khen thưởng, kỷ luật chính xác, công tâm, khách quan, có tình có lý cũng là động lực quan trọng để đưa việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đi vào thực chất, thực tế.

Từ tổng kết thực tế, cần xây dựng, xuất bản thường xuyên bộ sách về tấm gương học tập và làm theo đạo đức Hồ Chí Minh như Bác Hồ đã chỉ đạo làm sách Người tốt, việc tốt trước đây. 

Sự nghiệp đổi mới đất nước đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với sự hình thành và phát triển những phẩm chất đạo đức tốt đẹp của con người Việt Nam. Hơn lúc nào hết, hiện nay vấn đề đạo đức, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện những chuẩn mực đạo đức tiến bộ; đẩy mạnh giáo dục, rèn luyện và tăng cường quản lý đạo đức trong Đảng và trong nhân dân trở thành nhu cầu sống còn. Kế thừa truyền thống đạo đức tốt đẹp của ông cha, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh là một trong những biện pháp quan trọng để khắc phục sự suy thoái về đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, làm lành mạnh xã hội, góp phần giữ vững sự ổn định chính trị, xã hội, tạo động lực cho sự phát triển nhanh, hiệu quả, bền vững.

____________

Bài đăng trên Tạp chí Lý luận chính trị số 8-2013

(1)    Phần này, chúng tôi biên soạn theo các tài liệu hiện có của Ban Tuyên giáo Trung ương, có tham chiếu các tài liệu của một số địa phương, ban ngành, tổ chức cơ sơ đảng (Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương, Đảng ủy Khối doanh nghiệp Trung ương, Đại học quốc gia Hà Nội, Tỉnh ủy Ninh Bình…)

 

PGS,TS Phạm Ngọc Anh

Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

Các bài viết khác

Thông tin tuyên truyền