Trang chủ    Thực tiễn    Giải pháp việc làm cho thanh niên hiện nay
Thứ tư, 20 Tháng 1 2016 16:29
8512 Lượt xem

Giải pháp việc làm cho thanh niên hiện nay

(LLCT) - Đảng và Nhà nước ta luôn đánh giá cao vai trò của thanh niên, coi thanh niên là lực lượng xung kích, kế tục sự nghiệp cách mạng. Giải quyết việc làm cho thanh niên là một trong những nhiệm vụ quan trọng, góp phần đẩy nhanh sự nghiệp CNH, HĐH đất nước và hội nhập quốc tế. Hội nghị Trung ương 7 khóa X chỉ rõ: “Nâng cao chất lượng lao động trẻ, giải quyết việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho thanh niên”(1).

Quán triệt đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước đã ban hành các chính sách và hệ thống văn bản pháp luật, tạo hành lang pháp lý cho việc giải quyết việc làm cho thanh niên, từng bước hội nhập với thị trường lao động quốc tế.

Việc triển khai các Chương trình phát triển nông nghiệp, nông thôn; Chương trình phát triển công nghiệp, dịch vụ; Chương trình xây dựng và phát triển các khu chế xuất, khu công nghiệp tập trung, khu công nghệ cao và các dự án kinh tế trọng điểm, đã góp phần giải quyết việc làm, từng bước nâng cao đời sống nhân dân, trong đó một phần lớn là lao động trẻ. Hằng năm, các chương trình, dự án này đã giải quyết việc làm cho 1,2 triệu lao động. Mặt khác, thông qua các nguồn lực hỗ trợ, sự lồng ghép với các chương trình mục tiêu quốc gia  và thực hiện các dự án phát triển kết cấu hạ tầng, dự án tín dụng việc làm với lãi suất ưu đãi từ Quỹ quốc gia về việc làm, đã thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, lao động, tạo việc làm cho thanh niên. Việc triển khai các mô hình thanh niên hỗ trợ nhau lập thân, lập nghiệp để phát triển sản xuất do Đoàn Thanh niên các cấp phát động đã đạt được kết quả tích cực. Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đã có nhiều biện pháp hỗ trợ thanh niên về hướng nghiệp việc làm.

Để thanh niên có cơ hội tìm được việc làm, công tác đào tạo chuyên môn, kỹ thuật, hướng nghiệp cho thanh niên được đẩy mạnh. Hoạt động đào tạo được đa dạng hóa về loại hình. Bên cạnh hệ thống các trường dạy nghề, trung học chuyên nghiệp, cao đẳng, đại học công lập, còn mở rộng các trường dân lập, nên thanh niên có nhiều cơ hội được học tập. Thực hiện nghị quyết về công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH, chính sách giải quyết việc làm cho thanh niên được các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể quan tâm. Nhiều địa phương đã xác định hoạt động hướng nghiệp và tạo việc làm là một khâu đột phá trong công tác tập hợp, đoàn kết thanh niên. Mặc dù chất lượng nguồn nhân lực thanh niên trong những năm qua đã có những chuyển biến tích cực, số thanh niên thiếu việc làm ngày càng giảm, song trên thực tế nguồn nhân lực thanh niên vẫn chưa theo kịp yêu cầu của thị trường lao động trong nước và quốc tế. Theo đánh giá từ các chuyên gia nước ngoài, chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam còn nhiều hạn chế: “Trên 65% lao động tại Việt Nam không có kỹ năng và trên 75% lao động từ 20-24 tuổi không có kỹ năng hoặc kỹ năng kém. Trong các nước ASEAN, Việt Nam xếp ở nửa dưới về phát triển nguồn nhân lực”(2); “Việt Nam có rất nhiều lao động giản đơn có thể làm nông nghiệp hoặc làm trong các dây chuyền lắp ráp, nhưng lại thiếu hụt lao động được đào tạo. Khoảng 1/4 doanh nghiệp cho rằng lao động Việt Nam thiếu hiểu biết về vật liệu, sản xuất, sản phẩm và dịch vụ; thiếu hiểu biết về công nghệ và khả năng sáng tạo”(3).

Nguyên nhân của tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm của thanh niên là do: 

- Sự suy thoái của kinh tế thế giới và Việt Nam, dẫn đến nhiều doanh nghiệp hoạt động khó khăn.

Theo điều tra của Tổng cục Thống kê, trong 9 tháng đầu năm 2012, Việt Nam có gần 35.500(4) doanh nghiệp đóng cửa, tăng 7,1% và số người đăng ký thất nghiệp tăng 44% so với cùng kỳ năm 2011. Mặt khác, nền kinh tế không tạo đủ việc làm cho cả lao động mới gia nhập thị trường và bộ phận lao động cũ thất nghiệp. Trong các năm 2012, 2013, mỗi năm đã tạo thêm được hơn một triệu việc làm, nhưng lực lượng lao động không có việc làm gia tăng với con số tương đương. Năm 2014, kinh tế nước ta có dấu hiệu phục hồi, nhiều khu công nghiệp, nhà máy đã trở lại hoạt động, một số doanh nghiệp mở rộng sản xuất,... đã tạo cho thanh niên nhiều cơ hội để tìm việc làm. Tuy nhiên, nhu cầu lao động đã qua đào tạo, lao động có kỹ thuật đòi hỏi ngày càng cao đã khiến cho nhiều thanh niên không đáp ứng được các yêu cầu tuyển dụng.

- Cùng với quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH, phát triển các khu công nghiệp, đô thị đã thu hẹp diện tích đất canh tác ở nông thôn, khu vực ven đô.

Kết quả điều tra từ năm 2004 đến 2013 ở 49 tỉnh, thành phố trong cả nước  cho thấy, đã thu hồi 750 nghìn ha đất để thực hiện 29 nghìn dự án đầu tư, trong đó 80% là đất nông nghiệp và 50% diện tích trong số đó là đất thuộc vùng kinh tế trọng điểm, đất màu mỡ trồng hai vụ lúa/năm. Nhiều diện tích đất bị thu hồi cho các dự án nhưng không được triển khai kịp thời, đất bỏ hoang nhiều năm, gây lãng phí lớn, người dân bị thu hồi đất không có cơ hội cho con em của họ vào làm việc tại các khu công nghiệp. Công tác bồi thường, đào tạo chuyển đổi nghề, hỗ trợ giải quyết việc làm, tái định cư,... còn nhiều bất cập, dẫn đến tình trạng thanh niên không có việc làm hoặc có việc làm nhưng thu nhập không ổn định. Theo kết quả khảo sát về những khó khăn của thanh niên nơi thu hồi đất: trình độ học vấn thấp nên không có cơ hội việc làm là 68,4%; không còn đất để canh tác 53,13%; thiếu kinh nghiệm sản xuất, kinh doanh 26,5%, thiếu thông tin về thị trường lao động 23,3%; khó tiếp cận các nguồn vốn để tự tạo việc làm 22,3%(5).

Do không có việc làm nên ngày càng nhiều thanh niên nông thôn đến các thành phố, khu đô thị, khu công nghiệp để tìm việc. Số thanh niên này dù kiếm được việc làm nhưng cũng không ổn định, thu nhập thấp, không tham gia sinh hoạt đoàn thể, gây không ít khó khăn cho công tác quản lý xã hội.

- Công tác tuyên truyền, định hướng nghề nghiệp cho thanh niên chưa gắn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, dẫn đến nhận thức về lựa chọn nghề nghiệp của thanh niên chưa phù hợp.

Hiện nay, hầu hết thanh niên khi học xong trung học phổ thông đều mong muốn được học đại học, cao đẳng, trong khi nhu cầu học nghề chiếm tỷ lệ thấp. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm học 2009 - 2010, toàn quốc có 600 nghìn thí sinh thi trượt đại học, nhưng nhiều học sinh vẫn không muốn học nghề. Trong khi ngành giáo dục đặt mục tiêu trong giai đoạn 2010 - 2020 thu hút 30% số học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở vào học trung cấp chuyên nghiệp, học nghề, nhưng các trường dạy nghề hằng năm vẫn không tuyển đủ chỉ tiêu.

Những năm qua, nhiều thanh niên có xu hướng lựa chọn nhóm nghề kinh doanh, thương mại, tài chính, ngân hàng. Kết quả tuyển sinh năm học 2009-2010 và 2010-2011 cho thấy, các ngành tài chính, ngân hàng, quản trị kinh doanh, tài chính - kế toán... vẫn là những ngành thu hút nhiều thí sinh dự thi và đăng ký học. Trong khi các ngành thuộc lĩnh vực khoa học cơ bản, các ngành kỹ thuật, lâm nghiệp, thủy sản,... thí sinh đăng ký vào học không nhiều, mặc dù nhu cầu của thị trường lao động đối với các nhóm ngành này là khá cao.

Nhận thức và trách nhiệm của cấp ủy Đảng, chính quyền, tổ chức Đoàn Thanh niên ở cơ sở về vấn đề tạo việc làm cho thanh niên còn hạn chế, thậm chí trong quá trình thực thi chính sách còn có những sai lệch, tiêu cực. Sự quan tâm hỗ trợ của các doanh nghiệp đối với thanh niên trong đào tạo và tư vấn nghề, hỗ trợ các kỹ năng nghề, khuyến khích đầu tư vào khu vực nông thôn còn rất hạn chế.

Phát triển nguồn nhân lực trẻ là yêu cầu bức thiết hiện nay. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 nêu rõ, một trong các đột phá chiến lược cần tập trung là “phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ”(6). Để xây dựng nguồn lực thanh niên có chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu thị trường lao động hiện nay, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp sau: 

Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH. Các cấp ủy đảng, chính quyền tiếp tục quán triệt quan điểm của Đảng về thực hiện tốt các chính sách việc làm, thu nhập nhằm khuyến khích và phát huy tiềm năng lao động trẻ. Đẩy mạnh việc thực hiện Đề án hỗ trợ thanh niên tham gia thực hiện các chương trình, trong đó có các chương trình thanh niên tình nguyện tham gia xây dựng các công trình trọng điểm quốc gia hoặc các dự án lớn của Nhà nước, chương trình thanh niên lập thân, lập nghiệp, chương trình thanh niên tham gia xuất khẩu lao động,...

Hai là, tiếp tục hoàn thiện chính sách giáo dục, đào tạo cho thanh niên, giúp thanh niên có điều kiện được học tập nâng cao kiến thức chuyên môn nghiệp vụ, khoa học kỹ thuật, kỹ năng quản lý, kiến thức thị trường để có cơ hội lựa chọn nghề phù hợp. Khuyến khích việc tổ chức đào tạo nghề tại doanh nghiệp, cơ sở sản xuất; chú ý đào tạo nghề công nghiệp, dịch vụ cho thanh niên, học sinh mới tốt nghiệp phổ thông, đặc biệt với học sinh nông thôn, nhằm giúp họ chuẩn bị điều kiện chuyển nghề sang lĩnh vực phi nông nghiệp như: công nghiệp, thủ công nghiệp, dịch vụ, bán hàng,... Hoạt động đào tạo nghề nên tiến hành tại các địa phương để giảm chi phí.

Ba là, thực hiện chính sách giải quyết việc làm cho thanh niên theo các nhóm đối tượng. Đối với nhóm thanh niên tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng, trung cấp nghề cần được sử dụng vào khu vực kinh tế đòi hỏi chất lượng lao động cao, có chính sách ưu đãi, trọng dụng nhân tài. Đối với những thanh niên học hết phổ thông, không có điều kiện học lên cao hơn, cần có chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, phát triển ngành nghề, sản xuất nông nghiệp hàng hóa; phát triển các khu công nghiệp thu hút nhiều lao động không đòi hỏi cao về tay nghề, ưu tiên đưa thanh niên đi xuất khẩu lao động theo hướng mở rộng thị trường, khuyến khích phát triển kinh tế hộ gia đình, tự tạo việc làm trong thanh niên. Đối với nhóm thanh niên thất nghiệp, mất việc làm, cần thực hiện các giải pháp khuyến khích phát triển các thành phần kinh tế tư nhân, doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh cá thể, tiểu thương để thu hút lao động, giải quyết việc làm. Có chính sách hỗ trợ đào tạo nghề đáp ứng nhu cầu thị trường lao động, đặc biệt là cho thanh niên ven đô, nơi chuyển đổi mục đích sử dụng đất cho công nghiệp và đô thị hoá. Tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên thất nghiệp, mất việc làm tiếp cận được các nguồn vốn vay ưu đãi giải quyết việc làm, xoá đói, giảm nghèo để tự tạo việc làm. Tạo môi trường thuận lợi và khuyến khích các thành phần kinh tế đầu tư vào khu vực nông thôn để phát triển sản xuất, tạo việc làm mới, tăng thu nhập cho thanh niên nông thôn cải thiện đời sống.

Bốn là, thực hiện xã hội hoá công tác giải quyết việc làm cho thanh niên. Xã hội hoá giải quyết việc làm cho thanh niên là quá trình mở rộng sự tham gia của các chủ thể, các tổ chức chính trị - xã hội với các hình thức, phương thức đa dạng, linh hoạt nhằm huy động tối đa nguồn lực của cộng đồng, xã hội cùng Nhà nước tạo nhiều việc làm cho thanh niên. Đồng thời, tích cực huy động từ nhiều nguồn lực để tăng vốn Quỹ quốc gia hỗ trợ việc làm cho thanh niên; đầu tư ngân sách để mở rộng mạng lưới cơ sở dạy nghề, phổ cập nghề cho thanh niên. Có chính sách tín dụng ưu đãi cho các cơ sở dạy nghề, đặc biệt là các nghề kỹ thuật cao. Mở rộng các hình thức tư vấn nghề, nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động các trung tâm dịch vụ việc làm cho thanh niên. Phát triển dịch vụ thị trường lao động.

Năm là,tăng cường công tác tuyên truyền và xây dựng chiến lược truyền thông quốc gia về hướng nghiệp, tạo việc làm cho thanh niên, trong đó chú trọng những thông tin về thị trường lao động, cung cấp kịp thời những số liệu tin cậy về lao động, việc làm đến các địa phương, cơ sở để có căn cứ xây dựng chương trình hướng nghiệp cho thanh niên, giúp họ có điều kiện tiếp cận với thông tin chính xác và những cơ hội tìm kiếm việc làm.

Sáu là,phát huy vai trò của Đoàn Thanh niên trong giải quyết việc làm cho thanh niên. Đoàn Thanh niên cần chủ động tham gia cùng với Nhà nước hoàn thiện chính sách, thực hiện các hoạt động định hướng nghề nghiệp cho thanh niên; trực tiếp quản lý và triển khai các chương trình, dự án về dạy nghề, tạo việc làm, dịch vụ việc làm cho thanh niên. Phát huy mạnh mẽ vai trò xung kích của Đoàn Thanh niên trong các cuộc vận động và các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng làng kinh tế mới thanh niên,... Đồng thời, phát huy sự nỗ lực và trách nhiệm của thanh niên trong học tập, lao động và việc làm. Xây dựng cho thanh niên ý chí tự vươn lên, chủ động, tự giác học tập, nâng cao trình độ, kiến thức chuyên môn, cần cù, chịu khó, sáng tạo, rèn luyện tác phong công nghiệp, vươn lên lập thân, lập nghiệp, làm giàu chính đáng. Thường xuyên rèn luyện đạo đức, lối sống lành mạnh, ý thức tổ chức, kỷ luật lao động, ý thức và năng lực làm chủ bản thân, làm chủ xã hội, sẵn sàng đảm nhận những công việc khó khăn, gian khổ.

__________________

Bài đăng trên Tạp chí Lý luận chính trị số 3-2015

(1) ĐCSVN: Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X “Về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2008.

(2) Báo Công thương, ngày 29-10-2011.

(3) Kết quả điều tra của Tập đoàn Manpowe Group “Phát triển kỹ năng lao động: Cơ hội mới cho kinh tế Việt Nam”.

(4) http://www.thanhnien.com.vn/pages/20121116/ that-nghiep-dang-tang.aspx

(5) Viện nghiên cứu thanh niên: Kết quả điều tra tình hình thanh niênnăm 2009, 2010, 2011, 2012, 2013.

(6) ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,  2011, tr.106.

 

 

TS Đoàn Nam Đàn

Viện Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo, quản lý,

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Các bài viết khác