Giảng viên lý luận chính trị với nâng cao ý thức, trách nhiệm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cho sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số

TS LÊ THỊ THÚY NGA
Trường Đại học Công đoàn

1. Mở đầu

Trong bối cảnh chuyển đổi số, với các công nghệ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, internet vạn vật,… không gian ảo và không gian thực, thời gian thực đang ngày càng hòa vào nhau. Các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng công nghệ để thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình” với những thủ đoạn tinh vi, thâm độc. Nhóm đối tượng trọng tâm tấn công mà các chiến dịch “truyền thông bẩn” hướng tới là sinh viên, học sinh - thế hệ “công dân số” nhạy bén, giàu năng lượng nhưng chưa hoàn thiện về bản lĩnh chính trị.

Thực tiễn cho thấy, đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay không dừng lại ở những khẩu hiệu khô khan, mà đã chuyển trọng tâm sang cuộc chiến về kỹ năng, công nghệ và khả năng “miễn dịch tư tưởng” trên môi trường số. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực đấu tranh trên không gian mạng và làm chủ công nghệ số trong công tác tư tưởng.

Là những “chiến sĩ” tiên phong, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị có vai trò kiến tạo “bộ lọc” tri thức và thiết kế “lá chắn” tư tưởng cho sinh viên. Tuy vậy, sự phát triển của công nghệ đang đặt ra thách thức: Giảng viên còn thực sự là những “chiến sĩ số” đủ sức dẫn dắt, hay đi sau sự thay đổi quá nhanh của công nghệ và người học.

Để tìm hiểu thực trạng nhận thức, hành vi của sinh viên và năng lực của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị, tác giả đã tiến hành điều tra bằng bảng hỏi với sinh viên, giảng viên, phỏng vấn một số giảng viên, quan sát giờ giảng dạy tích hợp công nghệ trên lớp. Đối tượng khảo sát: 500 sinh viên thuộc các khối ngành khác nhau; 50 giảng viên lý luận chính trị, đánh giá sự sẵn sàng và năng lực “tác chiến” trên không gian số.

Địa bàn khảo sát là các trường đại học tại thành phố Hà Nội (Đại học Bách Khoa, Trường Đại học Thương Mại, Trường Đại học Công đoàn, Trường Đại học Mở Hà Nội, Trường Đại học Phương Đông). Đây là các cơ sở đào tạo có quy mô lớn, với sinh viên khối ngành công nghệ, kinh tế - xã hội và sớm tiếp cận mô hình học tập trực tuyến (E-learning). Thời gian khảo sát đầu tháng 4-2026. Hình thức phát phiếu điều tra trực tuyến (phát phiếu qua nền tảng Google Forms gửi đến các lớp học học phần lý luận chính trị); trực tiếp (thực hiện phỏng vấn trực tiếp đối với giảng viên) để thu thập các ý kiến chuyên sâu về các “điểm nghẽn” trong phương pháp giảng dạy hiện đại.

2. Nội dung

2.1. Chuyển đổi số và nâng cao nhận thức cho sinh viên tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Sự thay đổi phương thức, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch trên không gian mạng

Trong bối cảnh chuyển đổi số, không gian mạng không chỉ là phương tiện truyền dẫn thông tin mà đã trở thành địa hạt trọng yếu mà các thế lực thù địch sử dụng để thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”. Các hoạt động chống phá, xuyên tạc, kích động có sự thay đổi. Chúng triệt để lợi dụng các thuật toán mạng xã hội, giả mạo hình ảnh, âm thanh để lan truyền thông tin xấu, độc.

Các thế lực thù địch lợi dụng các ứng dụng công nghệ để tạo ra những thông tin “thật giả lẫn lộn”, gây khó khăn cho việc nhận diện và đấu tranh. Nếu không chủ động chiếm lĩnh mặt trận này thông qua việc định hướng nhận thức cho thế hệ trẻ, dễ rơi vào thế bị động trước các thủ đoạn ngày càng tinh vi của các thế lực thù địch.

Đặc điểm tâm lý của sinh viên trước sự bùng nổ thông tin mạng

Sinh viên là lực lượng xã hội rất nhạy bén với cái mới nhưng thiếu kinh nghiệm sống và đang hoàn thiện bản lĩnh chính trị.

Khảo sát thực tế cho thấy, sự tự tin vào khả năng sử dụng công nghệ của sinh viên đôi khi chưa đi đôi với khả năng thẩm định nội dung chính trị. Thói quen tiếp cận thông tin nhanh, ngắn, mang tính giải trí trên mạng xã hội dễ khiến sinh viên lơ là, mất cảnh giác trước các luận điệu xuyên tạc được che đậy khéo léo, tinh vi. Bên cạnh đó, sự tác động liên tục của các luồng tư tưởng đa chiều nếu không được định hướng kịp thời sẽ dẫn đến tâm lý hoài nghi, dao động, thậm chí là lệch lạc về nhận thức chính trị.

Trước bối cảnh đó, việc nâng cao nhận thức cho sinh viên về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là một nội dung trọng yếu của nhiệm vụ giáo dục lý luận chính trị, mang ý nghĩa chiến lược đối với sự tồn vong của chế độ, thể hiện trên các mặt sau:

Thứ nhất, tạo lập khả năng tự bảo vệ: Công tác quản lý nhà nước trên không gian mạng dù chặt chẽ đến đâu cũng không thể thay thế được nhận thức tự giác của mỗi cá nhân. Khi sinh viên có nhận thức đúng đắn sẽ có khả năng tự sàng lọc, tự đề kháng trước các thông tin sai trái.

Thứ hai, phát huy vai trò xung kích trên mặt trận tư tưởng: Việc gắn kết chặt chẽ công tác giáo dục lý luận chính trị với bối cảnh chuyển đổi số là minh chứng rõ nét cho sự đổi mới tư duy giảng dạy và trách nhiệm chính trị của đội ngũ giảng viên. Điều này không chỉ bảo đảm tính chiến đấu, tính thực tiễn trong mỗi bài giảng mà còn góp phần xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ tại các cơ sở giáo dục đại học, nhằm hình thành “lá chắn” tư tưởng vững chắc cho thế hệ trẻ trước những biến động phức tạp trên không gian mạng.

Thứ ba, thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi sự đổi mới mạnh mẽ trong phương thức tiếp cận sinh viên. Do đó, gắn kết chặt chẽ công tác giáo dục lý luận chính trị với bối cảnh chuyển đổi số là minh chứng rõ nét cho sự đổi mới tư duy giảng dạy và trách nhiệm chính trị của đội ngũ giảng viên.

2.2. Vai trò của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị các trường đại học trong việc định hướng nhận thức và xây dựng bản lĩnh chính trị cho sinh viên trên không gian mạng

Thứ nhất, giảng viên là chủ thể dẫn dắt, định hướng tư tưởng cho sinh viên trước các luồng thông tin đa chiều

Trong trường đại học, giảng viên lý luận chính trị không chỉ truyền thụ tri thức khoa học Mác - Lênin mà còn đóng vai trò là “bộ lọc” thông tin quan trọng nhất. Giữa bối cảnh chuyển đổi số với sự bùng nổ của các luồng thông tin phức tạp, đa chiều, giảng viên là người định hướng cho sinh viên cách nhìn nhận, phân tích các vấn đề chính trị xã hội một cách đúng đắn.

Vai trò dẫn dắt này thể hiện ở khả năng chuyển hóa các nguyên lý lý luận khô khan thành công cụ sắc bén để sinh viên tự nhận diện và phân biệt giữa thông tin chính thống, được kiểm chứng và các quan điểm sai trái, thù địch. Để thực hiện hiệu quả vai trò này, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị cần không ngừng nâng cao trình độ lý luận chính trị, đồng thời nắm vững các căn cứ pháp lý về an ninh mạng.

Thứ hai, giảng viên là người trực tiếp khơi dậy tinh thần trách nhiệm và hình thành kỹ năng phản biện cho sinh viên

Nâng cao nhận thức không dừng ở việc hiểu đúng, mà còn phải biết hành động đúng. Giảng viên lý luận chính trị có vai trò chủ chốt trong việc khơi dậy lòng yêu nước, niềm tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam và trách nhiệm của người trí thức trẻ đối với vận mệnh quốc gia. Thông qua các phương pháp giảng dạy hiện đại, giảng viên rèn luyện cho sinh viên tư duy phản biện khoa học - “vũ khí” quan trọng nhất để sinh viên không bị lôi kéo bởi các tư tưởng lệch lạc. Khi giảng viên làm tốt vai trò này, mỗi giờ học sẽ trở thành một diễn đàn sinh động để sinh viên tập dượt khả năng đấu tranh, bảo vệ quan điểm đúng đắn của Đảng.

Thứ ba, giảng viên lý luận chính trị là tấm gương và là nhân tố nòng cốt xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh trong nhà trường

Sức thuyết phục của công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong nhà trường phụ thuộc rất lớn vào uy tín và sự nêu gương của đội ngũ nhà giáo. Trong chuyển đổi số, vai trò của giảng viên thể hiện qua sự hiện diện tích cực của chính họ trên không gian mạng. Một bài viết định hướng, một chia sẻ tích cực hay một lời bình luận sắc sảo của giảng viên trên mạng xã hội có giá trị giáo dục trực quan và sức lan tỏa mạnh mẽ đối với sinh viên.

Bằng sự am hiểu công nghệ kết hợp với bản lĩnh chính trị vững vàng, đồng thời cập nhật các vấn đề lý luận và thực tiễn (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2024) giảng viên chính là lực lượng nòng cốt kết nối sinh viên, xây dựng nên các cộng đồng số lành mạnh, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ an ninh tư tưởng trong môi trường học đường.

2.3. Thực trạng nhận thức và hành vi của sinh viên trước tác động của công nghệ số

Sự phát triển của internet, mạng xã hội và các nền tảng số không chỉ mở rộng không gian tiếp cận tri thức mà còn làm thay đổi cách thức tư duy, giao tiếp và tham gia các hoạt động xã hội của sinh viên. Bên cạnh những tác động tích cực, công nghệ số cũng đặt ra nhiều thách thức đối với nhận thức và hành vi của sinh viên.

Kết quả khảo sát 500 sinh viên và một số giảng viên, dự giờ giảng đã phản ánh một bức tranh đa diện, với những điểm sáng về sự nhạy bén công nghệ và những khoảng trống trong nhận thức và hành vi của sinh viên trước tác động của công nghệ số.

Một là, khả năng tiếp cận và khai thác thông tin nhanh chóng nhưng chưa đồng đều về chất lượng, còn phụ thuộc vào các nền tảng số

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, sinh viên có nhiều điều kiện thuận lợi để tiếp cận nhanh chóng, đa dạng và liên tục các nguồn thông tin. Kết quả khảo sát cho thấy, có tới 82% sinh viên được hỏi cho biết mạng xã hội (Facebook, TikTok, YouTube) là kênh tiếp cận tin tức hàng ngày chính yếu (Khoa Lý luận chính trị - Trường Đại học Công đoàn, 2026a).

Đáng chú ý, sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) như ChatGPT hay Gemini đã nhanh chóng là công cụ tra cứu phổ biến với 65% sinh viên sử dụng để tìm kiếm các nội dung liên quan đến học thuật và chính trị - xã hội. Điều này góp phần nâng cao khả năng tự học, mở rộng hiểu biết và tăng hiệu quả trong học tập và công việc. Có khoảng 18% sinh viên duy trì cách thức cập nhật thông tin bằng việc truy cập vào các cổng thông tin điện tử của các cơ quan, tổ chức của Đảng, Nhà nước. Điều này cho thấy sinh viên đang ưu tiên tính “nhanh”, “tiện” và “hấp dẫn” của các thuật toán mạng xã hội hơn là tính “xác thực” và “định hướng”.

Sự phụ thuộc vào các thuật toán cá nhân hóa khiến sinh viên dễ rơi vào các “túi lọc thông tin”, nơi họ chỉ tiếp cận những nội dung phù hợp với sở thích cá nhân, vô hình trung làm hạn chế nhãn quan chính trị toàn diện và khách quan. Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận và chất lượng khai thác thông tin giữa các sinh viên chưa đồng đều. Khả năng tổng hợp, phân tích và vận dụng thông tin vào học tập, nghiên cứu của sinh viên còn hạn chế, làm giảm hiệu quả tiếp nhận tri thức.

Hai là, năng lực thẩm định và nhận diện thông tin từng bước được nâng lên, nhưng chưa toàn diện, còn có khoảng cách giữa sự tự tin và năng lực thực tế của sinh viên

Sinh viên đã từng bước hình thành và phát triển năng lực thẩm định và nhận diện thông tin phục vụ học tập và giao tiếp, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng. Phần lớn sinh viên có thể sử dụng thành thạo các công cụ cơ bản như hệ thống quản lý học tập, phần mềm trình chiếu, ứng dụng làm việc nhóm và các nền tảng trao đổi trực tuyến. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả trong học tập và công việc, đồng thời tăng cường khả năng kết nối, hợp tác trong môi trường số. Kết quả khảo sát cho thấy nghịch lý về sự tồn tại của một khoảng cách khá lớn giữa nhận thức chủ quan và năng lực thực tế của sinh viên.

Qua khảo sát cho thấy một diện mạo phức tạp về nhận thức của sinh viên trong bối cảnh bùng nổ thông tin số. Điểm đáng lưu ý nhất chính là sự chênh lệch giữa niềm tin chủ quan và năng lực thực tế. Với 72% sinh viên tự đánh giá là “tự tin” trở lên trong việc nhận diện tin giả, nhưng khi đối diện với các hình thức giả mạo tinh vi như Deepfake, tỷ lệ này sụt giảm mạnh, chỉ còn khoảng 17,3%. Thực trạng này phản ánh một nguy cơ hiện hữu: sinh viên dễ rơi vào trạng thái “mất cảnh giác công nghệ”. Việc quá tin vào khả năng làm chủ các công cụ số khiến sinh viên lơ là trước những nội dung ngụy biện được dàn dựng công phu. Đáng chú ý, có 45,4% sinh viên ở trạng thái “phân vân” khi kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ. Điều đó cho thấy một bộ phận sinh viên vẫn đang ở “vùng xám” về bản lĩnh chính trị. Đây là minh chứng cho hiện tượng “ngộ nhận năng lực số” ở một bộ phận sinh viên hiện nay.

Từ thực trạng trên khẳng định rằng, vai trò dẫn dắt, định hướng của giảng viên lý luận chính trị là rất quan trọng, không thể thay thế. Trong “mê cung” thông tin số hiện nay, sinh viên không chỉ cần những kỹ năng công nghệ khô khan mà cần một “hệ quy chiếu” lý luận vững chắc và phương pháp luận khoa học để xuyên qua những lớp vỏ bọc tinh vi của tin giả, quan điểm xuyên tạc, sai trái. Giảng viên là người giúp sinh viên “khỏa lấp” khoảng trống giữa “ngộ nhận” và “năng lực thực chất”, chuyển hóa sự tự tin cảm tính thành bản lĩnh chính trị thực thụ để trở thành những chủ thể đủ sức đề kháng trước mọi loại “độc tố tư tưởng” trên không gian ảo.

Ba là, hành vi và bản lĩnh chính trị của sinh viên trên không gian mạng góp phần hình thành tư duy mở, song bản lĩnh và khả năng “miễn dịch thông tin” còn hạn chế, dễ bị chi phối bởi thông tin sai lệch và sự lên ngôi của thái độ thụ động trong tiếp nhận thông tin đa chiều

Trong bối cảnh không gian mạng ngày càng phức tạp, một bộ phận sinh viên đã bước đầu hình thành ý thức nhận diện về sự tồn tại và tác động tiêu cực của các loại thông tin xấu độc, sai lệch, xuyên tạc. Việc tiếp nhận thông tin đa chiều đã góp phần quan trọng trong việc hình thành tư duy mở, giúp sinh viên có khả năng nhìn nhận vấn đề dưới nhiều góc độ, tránh tư duy phiến diện và từng bước phát triển năng lực phân tích, so sánh. Đây là một biểu hiện tích cực, phù hợp với yêu cầu của giáo dục hiện đại và hội nhập quốc tế.

Khảo sát về hành vi khi đối diện với các quan điểm sai trái, thù địch đã chỉ ra một điểm yếu “cốt tử” ở giới trẻ hiện nay là, phần lớn sinh viên có thái độ không đồng tình với các thông tin xấu độc, nhưng hành động cụ thể để đấu tranh lại các thông tin này lại rất hạn chế. Có 65% sinh viên được hỏi chọn giải pháp “im lặng và lướt qua” khi gặp các bài viết xuyên tạc. Trong khi đó, 25% sinh viên thừa nhận đôi khi chia sẻ thông tin nhạy cảm vì tò mò hoặc thấy “giật gân” mà chưa qua kiểm chứng và chỉ có 10% sinh viên chủ động thực hiện các biện pháp như báo cáo vi phạm hoặc viết phản bác.

Những con số này cho thấy, bản lĩnh chính trị và khả năng “miễn dịch thông tin” của sinh viên nhìn chung vẫn còn hạn chế, có một khoảng cách hoặc rào cản giữa nhận thức và hành vi của sinh viên khi tiếp nhận thông tin đa chiều. Sinh viên hiểu bảo vệ Đảng là cần thiết, nhưng lại thiếu kỹ năng đấu tranh hoặc có tâm lý “ngại va chạm”, “sợ bị tấn công cá nhân” trên mạng.

Đây là một lỗ hổng lớn trong trận địa tư tưởng, bởi sự im lặng của lực lượng trí thức trẻ vô hình trung đã tạo không gian cho các quan điểm sai trái tự do hoành hành, gây nhiễu loạn. Điều này cũng đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực phản biện để tăng cường khả năng tự bảo vệ của sinh viên trên không gian mạng.

Bốn là, vai trò định hướng của giảng viên và nhu cầu về một môi trường số an toàn ngày càng gia tăng nhưng chưa đi kèm với hành vi chuẩn mực của sinh viên hiện nay

Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, sinh viên ngày càng tham gia tích cực vào các hoạt động trên không gian mạng. Các nền tảng số như mạng xã hội, diễn đàn học tập, ứng dụng trao đổi trực tuyến đã trở thành môi trường quan trọng để sinh viên giao tiếp, chia sẻ thông tin và tham gia các hoạt động học thuật, xã hội. Khi được hỏi về yếu tố ảnh hưởng nhất đến nhận thức chính trị, 75% sinh viên được hỏi khẳng định những định hướng, giải đáp của giảng viên trên lớp là “kim chỉ nam” quan trọng nhất.

Tuy nhiên, có tới 60% sinh viên mong muốn bài giảng lý luận chính trị cần tăng cường tính tương tác số và sử dụng nhiều học liệu trực quan hơn để “đối trọng” với các nội dung hấp dẫn nhưng độc hại trên mạng. Về nhu cầu hỗ trợ, 80% sinh viên kiến nghị nhà trường cần tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về “kỹ năng an ninh mạng” và “kỹ năng phản biện tin giả”. Điều này cho thấy sinh viên không hề thờ ơ với nhiệm vụ chính trị, mà họ đang thiếu những công cụ và phương pháp cụ thể để trở thành những “chiến sĩ số” thực thụ.

Từ thực trạng trên cho thấy, sinh viên hiện nay đang đứng trước “ngưỡng cửa” đầy thách thức của kỷ nguyên số. Họ nhạy bén nhưng dễ tổn thương; tự tin nhưng thiếu kỹ năng phòng vệ chuyên sâu; có nhận thức đúng nhưng hành vi đấu tranh còn mờ nhạt.

Kết quả khảo sát đối với sinh viên khi gặp thông tin nhạy cảm hoặc trái chiều trên mạng xã hội cũng cho thấy, có 34,7% số sinh viên được hỏi chỉ đọc lướt qua, không tương tác; 13,1% đọc hết vì tò mò và 3,7% chia sẻ cho bạn bè để cùng thảo luận. Điều này phản ánh khoảng cách giữa nhận thức và hành vi, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường giáo dục đạo đức số và văn hóa ứng xử trên môi trường mạng, trang bị “áo giáp tư tưởng” cho sinh viên trong cuộc chiến không tiếng súng trên không gian mạng hiện nay.

2.4. Thực trạng vai trò của giảng viên lý luận chính trị hiện nay

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, vai trò của giảng viên lý luận chính trị các trường đại học ngày càng được khẳng định trong việc nâng cao nhận thức cho sinh viên, đặc biệt là trong tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Thực tiễn cho thấy, giảng viên đã thực hiện khá tốt vai trò trong nâng cao nhận thức cho sinh viên tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số.

Một là, nhận thức về trách nhiệm chính trị của giảng viên lý luận chính trị ngày càng được nâng cao

Trong những năm gần đây, nhận thức của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị về vị trí, vai trò và trách nhiệm trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đã có sự chuyển biến tích cực. Giảng viên không chỉ xác định rõ chức năng truyền thụ tri thức mà còn ý thức sâu sắc về nhiệm vụ định hướng tư tưởng, củng cố niềm tin và hình thành bản lĩnh chính trị cho sinh viên.

Kết quả khảo sát cho thấy yếu tố tích cực khi 85% giảng viên xác định việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng là “nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt” trong hoạt động chuyên môn. Đội ngũ giảng viên đã chủ động nhận diện môi trường số là trận địa tư tưởng phức tạp, trong đó 70% giảng viên đánh giá mức độ ảnh hưởng của không gian mạng đến sinh viên là “rất nghiêm trọng”.

Sự chuyển biến trong nhận thức này đã tạo động lực để giảng viên không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ lý thuyết mà còn chủ động cập nhật kiến thức về an ninh mạng và nhận diện các thủ đoạn chống phá mới, với 60% cho biết “rất chủ động” cập nhật tin tức hằng ngày.

Vai trò, trách nhiệm của giảng viên được thể hiện thông qua việc chủ động cập nhật các quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tích cực tham gia nghiên cứu khoa học, viết bài, trao đổi học thuật về các vấn đề lý luận và thực tiễn. Kết quả khảo sát về vai trò của giảng viên trong bối cảnh chuyển đổi số, có 63,5% giảng viên được hỏi cho rằng, giảng viên là người định hướng, dẫn dắt tư duy phản biện cho sinh viên. Đây là cơ sở quan trọng để giảng viên thực hiện tốt vai trò “người dẫn dắt tư tưởng”, người tổ chức và kết nối sinh viên tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường giáo dục đại học.

Hai là, nội dung và phương pháp giảng dạy của giảng viên từng bước được cập nhật, gắn với yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Nội dung giảng dạy các môn lý luận chính trị ngày càng được bổ sung, cập nhật theo hướng gắn với thực tiễn đất nước và yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới.

Qua khảo sát, có 55% giảng viên ưu tiên hình thức lồng ghép trực tiếp các ví dụ minh họa về đấu tranh tư tưởng vào các luận điểm lý luận. Đặc biệt, có 30% giảng viên đã sử dụng các học liệu số như video, Podcast và các tư liệu về không gian mạng để giúp sinh viên tự nhận diện thông tin. Cách tiếp cận này giúp các môn lý luận chính trị trở nên gần gũi, tăng sức thuyết phục và giúp sinh viên hình thành nhãn quan chính trị sắc bén ngay từ trên giảng đường. Việc cập nhật nội dung không chỉ góp phần nâng cao tính thời sự của bài giảng mà còn giúp sinh viên nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của mình trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Thông qua hoạt động giảng dạy và giáo dục, giảng viên lý luận chính trị đã khơi dậy ý thức trách nhiệm của sinh viên trong tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Có 63,5% giảng viên thường xuyên tham gia tương tác, định hướng tư tưởng cho sinh viên thông qua các nền tảng mạng xã hội (Facebook, Zalo...). Với sự tương tác của giảng viên, sinh viên đã tích cực tham gia thảo luận, chia sẻ quan điểm và phản biện các thông tin sai lệch trên không gian mạng. Một số sinh viên tham gia viết bài tuyên truyền, lan tỏa các giá trị tích cực, góp phần đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch. Mặc dù chưa đồng đều, nhưng đây là dấu hiệu tích cực, cho thấy vai trò định hướng của giảng viên đã phát huy hiệu quả.

Ba là, bước đầu hình thành mạng lưới tương tác và định hướng tư tưởng cho sinh viên trên không gian mạng

Vượt ra khỏi phạm vi lớp học, giảng viên lý luận chính trị đã sử dụng các nền tảng mạng xã hội để thực hiện nhiệm vụ định hướng dư luận. Có 45% giảng viên tham gia thường xuyên vào việc lan tỏa thông tin tích cực và định hướng tư tưởng qua Zalo, Facebook. Việc thiết lập các nhóm học tập trực tuyến không chỉ đơn thuần để trao đổi chuyên môn mà còn trở thành kênh tiếp nhận và xử lý kịp thời các “điểm nóng” tư tưởng. Sự hiện diện của giảng viên trên môi trường số đóng vai trò là “điểm tựa” tinh thần, giúp sinh viên vững tin hơn trước các luồng thông tin trái chiều.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy lý luận chính trị ngày càng được đẩy mạnh. Giảng viên đã sử dụng các nền tảng học trực tuyến, phần mềm trình chiếu, video, tài liệu số và các công cụ tương tác trực tuyến để nâng cao chất lượng bài giảng. Có 78% số giảng viên được hỏi trả lời thường xuyên sử dụng hình ảnh, video, tài liệu minh họa trong bài giảng điện tử. Điều này không chỉ giúp đa dạng hóa hình thức truyền đạt mà còn tạo điều kiện để sinh viên tiếp cận nội dung học tập một cách linh hoạt, mọi lúc, mọi nơi. Bên cạnh đó, công nghệ còn hỗ trợ giảng viên trong việc kiểm tra, đánh giá, quản lý học tập và tương tác với sinh viên, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học và đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại.

Bên cạnh những kết quả tích cực, việc thực hiện vai trò của giảng viên lý luận chính trị trong nâng cao nhận thức, trách nhiệm của sinh viên trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vẫn còn một số hạn chế:

Năng lực số và khả năng tham gia không gian mạng của một số giảng viên còn hạn chế. Trong khi chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ giảng viên, một số giảng viên lý luận chính trị vẫn còn hạn chế về năng lực số và kỹ năng sử dụng công nghệ. Khoảng cách về ngôn ngữ và phương thức giao tiếp trên mạng giữa giảng viên và sinh viên Gen Z khiến việc định hướng đôi khi còn mang tính một chiều, chưa thực sự thẩm thấu sâu vào cộng đồng sinh viên.

Việc khai thác các nền tảng số, thiết kế bài giảng điện tử, sử dụng công cụ tương tác trực tuyến của một bộ phận giảng viên chưa hiệu quả; khả năng tham gia và định hướng dư luận trên không gian mạng còn hạn chế, chưa phát huy được vai trò của giảng viên như một “chủ thể dẫn dắt” trong môi trường số.

Sự thiếu hụt các công cụ kỹ thuật và kho học liệu số chuyên dụng hỗ trợ giảng dạy. Mặc dù đã có những chuyển biến tích cực, song ở một bộ phận giảng viên, phương pháp giảng dạy vẫn còn nặng về truyền thụ một chiều, ít chú trọng đến việc phát huy tính chủ động, sáng tạo của sinh viên. Điều này làm giảm tính thời sự và hiệu quả phản bác các quan điểm sai trái vốn lan truyền với tốc độ rất nhanh trên mạng xã hội.

Việc sử dụng các phương pháp dạy học tích cực ở một số giảng viên còn mang tính hình thức, chưa thực sự tạo được môi trường học tập tương tác và khuyến khích tư duy phản biện. Việc tích hợp nội dung bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng vào giảng dạy chưa thực sự đồng đều giữa các giảng viên.

Sự thiếu cân đối trong việc sử dụng công nghệ số của đội ngũ giảng viên. Trong khi có tới 83,6% giảng viên thành thạo việc sử dụng các nền tảng trực tuyến (Zoom, LMS, Google Meet,…) để truyền thụ lý thuyết, thì chỉ có khoảng 16,4% tự tin sử dụng các công cụ kỹ thuật để nhận diện và phản bác các video Deepfake hay các “chiến dịch truyền thông bẩn” trên mạng xã hội (Khoa Lý luận chính trị - Trường Đại học Công đoàn, 2026b). Điều này phản ánh một thực trạng, giảng viên đang sử dụng công cụ số chủ yếu để “số hóa bài giảng” (phương thức truyền thống trên nền tảng mới) chứ chưa thực sự “số hóa năng lực đấu tranh”.

Qua khảo sát cho thấy sự mâu thuẫn trong đội ngũ giảng viên: Có tới 85% giảng viên xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, thể hiện tinh thần trách nhiệm chính trị rất cao. Ngược lại với nhận thức, khả năng làm chủ công nghệ để đối phó với các thủ đoạn tinh vi như Deepfake lại là “điểm nghẽn” lớn nhất. Chỉ có khoảng 16,4% giảng viên (mức rất tự tin và tự tin) đủ khả năng tác chiến kỹ thuật trên không gian ảo. Đa số giảng viên (55%) vẫn chỉ sử dụng công nghệ ở mức trung bình, chủ yếu dừng ở việc “số hóa bài giảng” truyền thống chứ chưa thực sự chuyển đổi sang “số hóa năng lực đấu tranh”.

Những hạn chế và “điểm nghẽn” nêu trên là thực tiễn cấp thiết đặt ra yêu cầu có hệ thống giải pháp đồng bộ, nhằm chuyển đổi mạnh mẽ vai trò của giảng viên lý luận chính trị từ “người dạy lý thuyết” sang những “chiến sĩ số” nòng cốt trong bối cảnh chuyển đổi số.

3.5. Giải pháp phát huy vai trò của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị ở các trường đại học trong nâng cao ý thức, trách nhiệm bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cho sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số

Một là, nâng cao năng lực chuyên môn, bản lĩnh chính trị và năng lực số của giảng viên lý luận chính trị

Đây là giải pháp then chốt, mang tính quyết định đến chất lượng của toàn bộ quá trình giáo dục tư tưởng trong kỷ nguyên số. Giảng viên không chỉ cần có trình độ lý luận chuyên sâu mà phải thực sự trở thành những chuyên gia trong việc nhận diện và phản bác các luận điệu sai trái, xuyên tạc trên không gian mạng. Nhà trường cần tổ chức các đợt tập huấn định kỳ về an ninh mạng, kỹ năng tác chiến trên không gian ảo và cách thức sử dụng các công cụ AI để kiểm chứng thông tin. Bên cạnh đó, mỗi giảng viên phải tự rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng, không dao động trước các “cơn bão” thông tin độc hại, đồng thời nâng cao “năng lực số” để xóa bỏ khoảng cách công nghệ với thế hệ sinh viên Gen Z. Việc làm chủ công nghệ không chỉ giúp giảng viên bảo vệ chính mình mà còn tạo ra uy tín và sức thuyết phục khi dẫn dắt sinh viên trên không gian mạng.

Hai là, đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy theo hướng phát triển tư duy phản biện và năng lực nhận thức chính trị cho sinh viên

Nội dung giảng dạy cần thoát ly khỏi những khuôn mẫu xơ cứng, chuyển mạnh sang hướng cập nhật hơi thở của thực tiễn chuyển đổi số. Giảng viên nên chủ động xây dựng các bài tập tình huống liên quan đến nhận diện tin giả, phân tích các “chiến dịch truyền thông đen” của thế lực thù địch ngay trong giờ học. Phương pháp giảng dạy cần tận dụng tối đa các nền tảng số để tăng tính tương tác, biến người học thành chủ thể của quá trình khám phá tri thức. Thay vì chỉ thuyết giảng một chiều, giảng viên nên tổ chức các buổi tranh luận chuyên đề về các “điểm nóng” tư tưởng, qua đó rèn luyện cho sinh viên kỹ năng đặt câu hỏi, phân tích, phản biện và kiểm chứng nguồn tin. Đây là cách thức tạo ra “sức đề kháng” tự nhiên cho sinh viên trước các loại “virus” tư tưởng độc hại.

Ba là, tăng cường lồng ghép giáo dục ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong các học phần lý luận chính trị và hoạt động giáo dục toàn diện

Việc bảo vệ Đảng không phải là một nhiệm vụ tách rời mà phải được thẩm thấu một cách tự nhiên vào từng bài giảng Kinh tế chính trị, Triết học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng. Giảng viên cần khéo léo kết nối các nguyên lý lý luận với nhiệm vụ bảo vệ chế độ trên không gian mạng. Ví dụ, khi dạy về giá trị thặng dư, có thể lồng ghép phản bác các quan điểm xuyên tạc về mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Đồng thời, giáo dục tư tưởng phải đi đôi với các hoạt động ngoại khóa, các cuộc thi viết chính luận và các diễn đàn học thuật. Sự phối hợp giữa giảng dạy chính khóa và các hoạt động phong trào sẽ tạo ra một hệ sinh thái giáo dục khép kín, giúp sinh viên thấm nhuần tư tưởng một cách sâu sắc và bền vững.

Bốn là, phát huy vai trò nêu gương, định hướng tư tưởng và xây dựng môi trường học thuật lành mạnh

Trong thế giới ảo, mỗi hành vi, phát ngôn của giảng viên đều có sức lan tỏa và ảnh hưởng trực tiếp đến sinh viên. Giảng viên phải là những người tiên phong trong việc “nêu gương số”, tích cực chia sẻ các thông tin chính thống, lan tỏa những câu chuyện đẹp, tấm gương sáng và kiên quyết bài trừ tin xấu độc trên trang cá nhân của mình.

Trên môi trường không gian mạng, giảng viên lý luận chính trị không thể chỉ đóng vai trò là người “chuyển tải” hay “chia sẻ” thụ động các bài viết từ báo Đảng. Để thực sự làm chủ trận địa tư tưởng, mỗi giảng viên cần vươn lên trở thành một người có sức ảnh hưởng thực thụ về tư tưởng trong sinh viên. Giảng viên cần chủ động tham gia vào các nhóm học tập, sẵn sàng tranh luận và giải đáp các thắc mắc của sinh viên trên mạng xã hội với thái độ cầu thị nhưng kiên định. Chính sự hiện diện gần gũi, trách nhiệm và đầy trí tuệ của người thầy trên không gian ảo sẽ là “vũ khí” sắc bén nhất để vô hiệu hóa các luận điệu xuyên tạc, đồng thời khơi dậy lòng yêu nước và ý thức, trách nhiệm bảo vệ Đảng của sinh viên một cách tự nguyện, bền vững.

Năm là, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không phải là công việc riêng của khoa lý luận chính trị mà là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị

Nhà trường cần xây dựng cơ chế “phản ứng nhanh” giữa giảng viên, cố vấn học tập và gia đình để kịp thời nắm bắt những diễn biến tư tưởng của sinh viên. Sự phối hợp này giúp chuyển hóa công tác quản lý từ trạng thái “ứng phó” sang “chủ động phòng ngừa”. Cần thắt chặt mối quan hệ phối hợp với các cơ quan an ninh mạng, các cơ quan báo chí để xây dựng “kho học liệu số sạch”. Hiệu quả giáo dục chỉ đạt được khi có sự thống nhất giữa giảng đường và không gian mạng. Việc thiết lập thế trận an ninh nhân dân trên không gian mạng phối hợp chặt chẽ với sự quản lý, giáo dục của gia đình sẽ tạo thành một “hệ sinh thái” bảo vệ vững chắc.

3. Kết luận

Trong bối cảnh chuyển đổi số, sinh viên là lực lượng trí thức trẻ, năng động và nhạy bén với công nghệ, vừa chịu tác động trực tiếp từ môi trường số, vừa là chủ thể có khả năng lan tỏa mạnh mẽ các giá trị tư tưởng trong xã hội. Do đó, việc nâng cao ý thức, trách nhiệm tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng cho sinh viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong quá trình đó, giảng viên lý luận chính trị ở các trường đại học giữ vai trò trung tâm trong định hướng nhận thức, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị và phát triển năng lực tư duy phản biện cho sinh viên. Vì vậy, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về nâng cao năng lực, đổi mới phương pháp, tăng cường ứng dụng công nghệ số và xây dựng môi trường giáo dục hiện đại, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong chuyển đổi số. Thực hiện tốt những giải pháp trên là góp phần giữ vững trận địa tư tưởng, xây dựng đội ngũ sinh viên trở thành những chiến sĩ có đủ bản lĩnh và kỹ năng, tự đề kháng trước mọi loại “độc tố” tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

_________________

Ngày nhận bài: 10-4-2026; Ngày bình duyệt: 26-4-2026; Ngày duyệt đăng: 4-5-2026.

Email tác giả: ngalethuy@dhcd.edu.vn

Tài liệu tham khảo

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (2024). Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch - Những vấn đề lý luận và thực tiễn. Nxb. Lý luận chính trị.

Khoa Lý luận chính trị - Văn phòng Đảng ủy, Hội đồng trường và Đoàn thể (2026a). Báo cáo thực trạng nhận thức và hành vi của sinh viên trước tác động của công nghệ số (Tài liệu lưu hành nội bộ). Trường Đại học Công đoàn.

Khoa Lý luận chính trị - Văn phòng Đảng ủy, Hội đồng trường và Đoàn thể (2026b). Kết quả khảo sát giảng viên lý luận chính trị về nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong bố cảnh chuyển đổi số (Dữ liệu nghiên cứu). Trường Đại học Công đoàn.