Hội thảo khoa học: Kinh tế sức khỏe - Động lực tăng trưởng bền vững gắn với công bằng xã hội trong kỷ nguyên mới

Nguyễn Thị Lan
Nguyễn Thị Hoài Thu
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Đồng chủ trì Hội thảo có PGS, TS Hoàng Anh, Vụ trưởng Vụ Quản lý khoa học; PGS, TS Bùi Văn Huyền, Viện trưởng Viện Kinh tế - Xã hội và Môi trường.

Tham dự Hội thảo có đại diện các ban, bộ, ngành trung ương; các đơn vị nghiên cứu, giảng dạy trong và ngoài Học viện; các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực liên quan đến y tế, kinh tế sức khỏe.

Phát biểu khai mạc và đề dẫn Hội thảo, PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, trong bối cảnh mô hình phát triển của đất nước ngày càng dựa nhiều hơn vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực, sức khỏe trở thành yếu tố trực tiếp quyết định năng lực phát triển quốc gia. Theo đó, kinh tế sức khỏe cần được nhìn nhận rộng hơn phạm vi khám, chữa bệnh, là một hệ sinh thái kinh tế - xã hội bao gồm các hoạt động huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực để bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe con người, đồng thời tạo ra giá trị gia tăng, việc làm và các lợi ích xã hội. Hệ sinh thái này không chỉ bao gồm phòng bệnh, khám, chữa bệnh, phục hồi chức năng mà còn liên quan đến dược phẩm, vắc xin, thiết bị y tế, bảo hiểm, y tế số, kinh tế chăm sóc, dinh dưỡng, thể dục thể thao, du lịch chữa bệnh, dược liệu, môi trường sống và môi trường lao động, qua đó mở rộng không gian cho đầu tư, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo PGS, TS Nguyễn Mạnh Hùng, kinh tế sức khỏe có thể trở thành động lực phát triển thông qua hai cơ chế cốt lõi: tích lũy vốn con người, nâng cao sức khỏe và năng suất lao động; đồng thời mở rộng thị trường, hình thành các ngành kinh tế mới và thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Vì vậy, cần chuyển từ cách tiếp cận y tế chủ yếu như một lĩnh vực chi tiêu và an sinh sang nhìn nhận sức khỏe là vốn con người, là nguồn lực và động lực của tăng trưởng. Đây là cơ sở để đưa các mục tiêu về sức khỏe vào hoạch định chính sách, lựa chọn ưu tiên đầu tư và đánh giá hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, đặt ra yêu cầu hài hòa giữa hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội.

Thị trường y tế có những đặc điểm đặc thù, như: bất cân xứng thông tin, ngoại ứng, hàng hóa công, tính độc quyền và tính bất định, phát triển kinh tế sức khỏe không thể chỉ dựa vào cơ chế thị trường mà cần vai trò kiến tạo, điều tiết phù hợp của Nhà nước. Công bằng trong chăm sóc sức khỏe không đồng nghĩa với phân bổ nguồn lực đồng đều, mà phải tính đến sự khác biệt về nhu cầu sức khỏe, điều kiện kinh tế - xã hội, khả năng tiếp cận và mức độ dễ bị tổn thương giữa các nhóm dân cư, vùng, miền. Do đó, phát triển kinh tế sức khỏe cần đồng thời hướng tới hiệu quả sử dụng nguồn lực, khả năng tiếp cận dịch vụ và bảo vệ người dân trước các rủi ro về sức khỏe, tài chính. Công bằng vì vậy không chỉ là kết quả cần đạt được sau tăng trưởng mà cần trở thành một tiêu chí ngay từ khâu thiết kế chính sách, phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả các chương trình, dự án. Trong bối cảnh Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định sức khỏe là vốn quý nhất của con người, là nền tảng của sự phát triển thịnh vượng, bền vững, những định hướng về chăm sóc sức khỏe suốt vòng đời, tăng cường y tế dự phòng, củng cố y tế cơ sở, mở rộng bảo hiểm y tế, chuyển đổi số và thích ứng với già hóa dân số là những giải pháp mang tính đột phá trong tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Các tham luận, ý kiến phát biểu tại Hội thảo tập trung làm rõ nội hàm, vai trò của kinh tế sức khỏe đối với tăng trưởng và phát triển bền vững; phân tích vai trò, thực trạng và cơ chế phối hợp giữa Nhà nước với khu vực doanh nghiệp tư nhân; đồng thời đề xuất giải pháp phát huy tính năng động, sáng tạo của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam trong phát triển kinh tế sức khỏe, nhất là trong lĩnh vực y tế – lĩnh vực trung tâm của hệ sinh thái kinh tế sức khỏe.

Báo cáo tham luận “Chăm sóc sức khỏe theo vòng đời từ góc độ tiếp cận xã hội học”, GS, TS Hoàng Bá Thịnh, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành nêu rõ, sức khỏe chịu ảnh hưởng sâu sắc của các yếu tố cấu trúc xã hội và bối cảnh sống. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe theo vòng đời cần gắn với các điều kiện gia đình, xã hội, giới, việc làm và môi trường sống, đồng thời chú trọng phòng ngừa từ sớm, từ xa. Đây cũng là cơ sở để thiết kế các chính sách chăm sóc sức khỏe có tính bao trùm, đáp ứng nhu cầu của các nhóm dân cư ở những giai đoạn khác nhau của cuộc đời. Theo đó chính sách chăm sóc sức khỏe toàn dân cần hướng đến mục tiêu chuyển mạnh từ khám, chữa bệnh thụ động sang chủ động phòng ngừa bệnh tật từ sớm, từ xa; coi tích lũy vốn sức khỏe và quản lý sức khỏe là quá trình liên tục, xuyên suốt, đồng thời thu hẹp bất bình đẳng y tế trong toàn bộ quá trình chăm sóc sức khỏe.

Phát biểu tại Hội thảo, GS, TS Nguyễn Hữu Minh, Chủ tịch Hội Xã hội học Việt Nam chia sẻ các cách tiếp cận xã hội học đối với kinh tế sức khỏe, qua đó mở rộng vấn đề từ chăm sóc sức khỏe cá nhân tới những yếu tố xã hội và cấu trúc có ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận, sử dụng và thụ hưởng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người dân.

TS Phạm Thu Thủy, Khoa Kinh tế, Học viện Hành chính và Quản trị công trình bày tham luận “Vai trò kiến tạo, điều tiết của Nhà nước nhằm khắc phục các thất bại thị trường trong phát triển kinh tế sức khỏe”. Trên cơ sở kinh tế học phúc lợi, tham luận tập trung phân tích những dạng thất bại thị trường đặc thù trong lĩnh vực sức khỏe, gồm bất cân xứng thông tin, ngoại ứng, hàng hóa công và độc quyền. Qua đó cho thấy những yêu cầu đặt ra đối với việc phát huy vai trò của Nhà nước trong kiến tạo môi trường thể chế và điều tiết thị trường nhằm nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực, bảo đảm chất lượng dịch vụ và công bằng trong chăm sóc sức khỏe.

Trình bày tham luận “Hệ thống chăm sóc người cao tuổi trong phát triển bao trùm: Xu hướng quốc tế và hàm ý cho Việt Nam”, GS, TS Giang Thanh Long, Đại học Kinh tế quốc dân chia sẻ những kinh nghiệm quốc tế trong chăm sóc người cao tuổi, qua đó đề xuất hướng vận dụng vào phát triển kinh tế sức khỏe của Việt Nam hiện nay, trong đó cần tích cực phát huy vai trò của Nhà nước, thị trường, gia đình và các chủ thể xã hội đối với chăm sóc sức khỏe; chú trọng đầu tư phát triển các dịch vụ chăm sóc dài hạn, phục hồi chức năng, chăm sóc tại nhà và các sản phẩm, dịch vụ phù hợp với người cao tuổi; đồng thời xây dựng cơ chế tài chính đa dạng, kết hợp nguồn lực công, bảo hiểm, gia đình và thị trường.

Tại phiên tọa đàm bàn tròn, các chuyên gia, nhà khoa học tập trung thảo luận những vấn đề lý luận vận dụng trong giải quyết các yêu cầu thực tiễn của quá trình phát triển kinh tế sức khỏe ở Việt Nam hiện nay. Theo đó, cần tạo dựng một hệ sinh thái kinh tế sức khỏe có khả năng huy động và kết nối các nguồn lực công - tư - xã hội, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo và điều tiết; khu vực tư nhân phát huy năng lực đầu tư, đổi mới sáng tạo và cung ứng dịch vụ; các cơ sở nghiên cứu, đào tạo tham gia phát triển tri thức, công nghệ và nhân lực; người dân vừa là đối tượng thụ hưởng, vừa là chủ thể tham gia quản lý và nâng cao sức khỏe. Đồng thời, quá trình phát triển phải gắn chặt với yêu cầu bảo đảm công bằng. Các dịch vụ mới, công nghệ mới và thị trường mới trong lĩnh vực sức khỏe cần được phát triển theo hướng bao trùm; nguồn lực công cần tiếp tục ưu tiên cho y tế dự phòng, chăm sóc sức khỏe ban đầu, các nhóm dễ bị tổn thương và những địa bàn còn hạn chế về điều kiện tiếp cận. Đây cũng là điều kiện để kinh tế sức khỏe thực sự đóng góp vào mục tiêu phát triển bền vững.

Phát biểu kết luận Hội thảo, PGS, TS Bùi Văn Huyền, Viện trưởng Viện Kinh tế - Xã hội và Môi trường, đánh giá cao những nội dung được trao đổi tại Hội thảo đồng thời nhấn mạnh ý nghĩa của việc tiếp tục nghiên cứu kinh tế sức khỏe trong bối cảnh phát triển mới. Các tham luận, ý kiến trao đổi tại Hội thảo đã góp phần làm rõ nhiều phương diện của kinh tế sức khỏe: từ nội hàm và nền tảng lý luận, vai trò của sức khỏe đối với vốn con người và năng suất lao động, đến thể chế, tài chính, thị trường, chăm sóc theo vòng đời, già hóa dân số và phát triển bao trùm. Qua đó, Hội thảo góp phần mở rộng cách tiếp cận về sức khỏe từ một lĩnh vực chủ yếu gắn với an sinh xã hội sang trở thành một thành tố quan trọng của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Với cách tiếp cận liên ngành, các tham luận, ý kiến phát biểu của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp, Hội thảo khoa học “Kinh tế sức khỏe - Động lực tăng trưởng bền vững gắn với công bằng xã hội trong kỷ nguyên mới” đã góp phần cung cấp thêm những luận cứ khoa học và thực tiễn cho quá trình tiếp tục hoàn thiện nhận thức, thể chế và chính sách phát triển kinh tế sức khỏe ở Việt Nam; hướng tới xây dựng một hệ sinh thái kinh tế sức khỏe hiệu quả, công bằng, bao trùm và bền vững, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống nhân dân, phát triển nguồn nhân lực và tạo động lực cho tăng trưởng trong kỷ nguyên mới.