Nội hàm và giá trị của tự chủ chiến lược, tự cường trong đường lối đối ngoại Việt Nam

TS HỒ NGỌC VINH
ThS VÕ THỊ HỒNG HIẾU
Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh

1. Mở đầu

Kế thừa truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc, đồng thời vận dụng linh hoạt, sáng tạo bài học kinh nghiệm của công cuộc đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn nhất quán khẳng định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế.

Đại hội XIII của Đảng (năm 2021) khẳng định: “tiếp tục nắm vững và xử lý tốt các mối quan hệ lớn… giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế” (ĐCSVN, 2021, tr.39). Đồng thời, chỉ rõ ý chí tự lực, tự cường và nội lực là quyết định, cơ bản, lâu dài; sự ủng hộ, giúp đỡ và nguồn lực từ bên ngoài là quan trọng. Đây là sự phát triển mới trong tư duy đối ngoại của Đảng, phản ánh nhận thức ngày càng sâu sắc về vai trò của sức mạnh nội sinh trong việc nâng cao vị thế, năng lực thích ứng và khả năng ứng phó trước những biến động của môi trường quốc tế.

Tự chủ chiến lược và tự cường không phải là sự khép kín hay tách biệt khỏi thế giới, mà là năng lực tự quyết định con đường phát triển, chủ động lựa chọn đối tác, phương thức hợp tác và xử lý các vấn đề quốc tế trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc. Đồng thời, đó còn là khả năng xây dựng và phát huy sức mạnh tổng hợp của đất nước về chính trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, văn hóa và con người nhằm tạo dựng nền tảng vững chắc cho hội nhập quốc tế hiệu quả.

Trong bối cảnh cục diện thế giới đang có những biến đổi sâu sắc, nhanh chóng và khó dự báo; tự chủ chiến lược và tự cường là cơ sở để Việt Nam thực hiện thành công mục tiêu vừa hợp tác, vừa đấu tranh; vừa hội nhập sâu rộng, vừa giữ vững độc lập, chủ quyền và bản sắc dân tộc. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ: “Đối ngoại phải dựa trên tinh thần “tự chủ chiến lược” và “tự cường” (Báo điện tử Chính phủ, 2026). Chính vì vậy, việc làm rõ nội hàm và giá trị của tự chủ chiến lược, tự cường trong đường lối đối ngoại Việt Nam hiện nay không chỉ góp phần làm sáng tỏ cơ sở khoa học cho việc tiếp tục hoàn thiện tư duy đối ngoại, nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và hội nhập quốc tế, mà còn góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn phát triển mới.

2. Nội dung

2.1. Nội hàm của tự chủ chiến lược, tự cường trong đường lối đối ngoại của Việt Nam hiện nay

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ: “Tự chủ chiến lược thể hiện năng lực làm chủ vận mệnh quốc gia, định vị đúng vị thế, lựa chọn đúng hướng đi và chủ động ứng phó linh hoạt; tự cường là phát huy nội lực, tự tin dân tộc để làm cho quốc gia mạnh lên” (Báo điện tử Chính phủ, 2026). Đây chính là sự phát triển về nhận thức lý luận và thực tiễn của Đảng để giải quyết mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ với hội nhập quốc tế. Tự chủ chiến lược, tự cường vừa là mục tiêu, vừa là phương thức nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc, nâng cao vị thế, uy tín của đất nước và tạo nền tảng vững chắc cho hội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng hiện nay, cụ thể:

Một là, tự chủ chiến lược thể hiện ở năng lực độc lập xác định mục tiêu, lợi ích và phương hướng phát triển của quốc gia.

Tự chủ chiến lược trong đường lối đối ngoại Việt Nam được thể hiện ở năng lực độc lập xác định mục tiêu, lợi ích quốc gia - dân tộc và phương hướng phát triển của đất nước trên cơ sở các điều kiện lịch sử cụ thể, không bị chi phối hoặc lệ thuộc vào bất kỳ quốc gia, tổ chức hay trung tâm quyền lực nào. Đây là sự kế thừa truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, đồng thời là kết quả của quá trình nhận thức và tổng kết thực tiễn qua 40 năm đổi mới, hội nhập quốc tế.

Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những biến động nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, việc giữ vững năng lực tự quyết trong hoạch định và thực thi chính sách đối ngoại trở thành yêu cầu có ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển bền vững của đất nước. Tự chủ chiến lược không phải là sự biệt lập hay tách rời khỏi các mối quan hệ quốc tế, mà là khả năng chủ động lựa chọn con đường phát triển, xác định các ưu tiên chiến lược và quyết định phương thức tham gia vào đời sống quốc tế trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc. Điều đó đòi hỏi quốc gia phải có bản lĩnh chính trị, tầm nhìn chiến lược và năng lực dự báo để nhận diện đúng thời cơ, thách thức, từ đó đưa ra những quyết sách phù hợp.

Trong tư duy đối ngoại của Đảng, lợi ích quốc gia - dân tộc luôn được xác định là nguyên tắc cao nhất trong việc hoạch định và triển khai các hoạt động đối ngoại. Đại hội XIV khẳng định: “Bảo đảm và bảo vệ cao nhất lợi ích của quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi” (ĐCSVN, 2026, tr.117).

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn diễn ra ngày càng quyết liệt, Việt Nam giữ vững nguyên tắc độc lập, tự chủ trong đối ngoại, không để đất nước bị cuốn vào vòng xoáy đối đầu hoặc phụ thuộc vào bất kỳ bên nào; không tham gia liên minh quân sự, không liên kết với nước này để chống nước kia, đồng thời chủ động mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi. Đây là biểu hiện rõ nét của năng lực tự quyết trong việc lựa chọn đối tác, định hình quan hệ và xử lý các vấn đề quốc tế theo hướng bảo đảm lợi ích quốc gia lâu dài. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Đối ngoại vươn lên đảm nhận một sứ mệnh mới, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc; lấy hoà bình, độc lập, tự chủ, tự cường là nền tảng” (Báo điện tử Chính phủ, 2026).

Hai là, tự chủ chiến lược thể hiện ở khả năng chủ động xử lý các mối quan hệ và thích ứng linh hoạt với những biến động của môi trường quốc tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ: “Thế giới đang chứng kiến những chuyển biến lớn mang tính bước ngoặt, chưa từng có kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai trở lại đây… Những quốc gia không bắt kịp tình hình, không có đối sách phù hợp, tách biệt, tự cô lập khỏi môi trường quốc tế sẽ tụt hậu, không phát triển… Sự phát triển của Việt Nam không thể tách rời sự phát triển của khu vực và thế giới” (Báo điện tử Chính phủ, 2026). Với tinh thần đó, trong đường lối đối ngoại của Việt Nam hiện nay đã chủ động xử lý các mối quan hệ quốc tế và thích ứng linh hoạt trước những biến động nhanh chóng, phức tạp của tình hình thế giới; kiên định mục tiêu, nguyên tắc đối ngoại nhưng đồng thời linh hoạt về phương thức và sách lược.

Việt Nam chủ trương không lựa chọn bên trong các cuộc cạnh tranh giữa các nước lớn mà lựa chọn lẽ phải, công lý, luật pháp quốc tế và lợi ích quốc gia - dân tộc; đồng thời duy trì quan hệ hợp tác ổn định với tất cả các đối tác trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và cùng có lợi. Đại hội XIV khẳng định yêu cầu “Chủ động, tích cực đóng góp vào hoà bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển bền vững trên tinh thần là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên tích cực, có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào giải quyết những vấn đề chung của khu vực và quốc tế” (ĐCSVN, 2026, tr.117). Điều đó cho thấy tự chủ chiến lược không phải là trạng thái phòng thủ thụ động mà là năng lực chủ động thích ứng, chuyển hóa thách thức thành cơ hội, duy trì thế cân bằng chiến lược và tạo dựng không gian phát triển thuận lợi cho đất nước trong một môi trường quốc tế luôn vận động và biến đổi.

Ba là, tự cường là năng lực xây dựng và phát huy sức mạnh nội sinh của quốc gia, tạo nền tảng vững chắc cho thực hiện tự chủ chiến lược trong đối ngoại.

Tự cường là một nội dung cốt lõi trong tư duy đối ngoại của Đảng hiện nay, phản ánh khả năng của quốc gia trong việc xây dựng, củng cố và phát huy sức mạnh nội sinh nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững và nâng cao năng lực tự chủ trong quan hệ quốc tế. Nếu tự chủ chiến lược trả lời cho câu hỏi quốc gia lựa chọn con đường nào để phát triển và bảo vệ lợi ích của mình, thì tự cường chính là lời giải cho câu hỏi quốc gia dựa vào đâu để thực hiện những lựa chọn đó. Vì vậy, tự cường không chỉ là điều kiện bảo đảm cho tự chủ chiến lược mà còn là thước đo năng lực cạnh tranh và vị thế của quốc gia trong môi trường quốc tế.

Trong điều kiện toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, sức mạnh của một quốc gia không còn được đánh giá đơn thuần bởi tiềm lực quân sự hay quy mô lãnh thổ mà trước hết được quyết định bởi chất lượng của nền kinh tế, trình độ khoa học - công nghệ, hiệu quả quản trị quốc gia, sự ổn định chính trị và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Nhận thức rõ điều đó, Đại hội XIV xác định phải “khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, khát vọng phát triển, tinh thần đoàn kết, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc” (ĐCSVN, 2026, tr.82). Đồng thời nhấn mạnh “Tranh thủ các nguồn lực và điều kiện thuận lợi bên ngoài cho sự phát triển đất nước ” (ĐCSVN, 2026, tr.117).

Bốn là, mối quan hệ biện chứng giữa tự chủ chiến lược và tự cường

Tự chủ chiến lược và tự cường có mối quan hệ biện chứng, tạo thành nền tảng tư tưởng và phương thức hành động của đối ngoại Việt Nam trong thời kỳ mới. Tự chủ chiến lược và tự cường là hai thành tố có mối quan hệ hữu cơ, thống nhất và tác động qua lại chặt chẽ trong đường lối đối ngoại của Việt Nam hiện nay. Nếu tự chủ chiến lược phản ánh năng lực độc lập trong việc xác định mục tiêu, lợi ích và phương thức ứng xử quốc tế của quốc gia, thì tự cường chính là cơ sở vật chất, chính trị và tinh thần bảo đảm cho việc thực hiện năng lực đó.

Nói cách khác, tự cường tạo ra sức mạnh nội sinh để duy trì và củng cố tự chủ chiến lược, còn tự chủ chiến lược lại định hướng cho việc huy động, phân bổ và phát huy hiệu quả các nguồn lực nhằm nâng cao năng lực tự cường của đất nước. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gay gắt, nhưng cũng phụ thuộc lẫn nhau ngày càng sâu sắc, tiềm ẩn nhiều rủi ro, một quốc gia muốn giữ vững độc lập và bảo vệ lợi ích của mình không chỉ cần có ý chí tự chủ mà còn phải có thực lực đủ mạnh.

Thực tế cho thấy, tự chủ chiến lược thiếu nền tảng tự cường dễ dẫn đến bị động, phụ thuộc; ngược lại, sức mạnh nội tại nếu không được định hướng bởi tư duy tự chủ chiến lược sẽ khó được chuyển hóa thành lợi thế trong quan hệ quốc tế. Vì vậy, sự kết hợp giữa tự chủ chiến lược và tự cường trở thành yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm cho quốc gia vừa hội nhập sâu rộng, vừa giữ vững độc lập, chủ quyền và bản sắc của mình. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ rõ: “kết hợp sức mạnh của dân tộc với sức mạnh của thời đại; xử lý hài hoà mối quan hệ giữa lợi ích quốc gia - dân tộc và nghĩa vụ, trách nhiệm quốc tế… trong đó sức mạnh dân tộc thể hiện ở sức mạnh tổng hợp cả về vật chất lẫn tinh thần” (Nguyễn Phú Trọng, 2023, tr.39).

2.2. Giá trị của tự chủ chiến lược, tự cường trong đường lối đối ngoại của Việt Nam hiện nay

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ: “Tình hình hiện nay đặt ra cho chúng ta những yêu cầu mới về giữ vững môi trường hoà bình, ổ định, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và lợi ích quốc gia - dân tộc” (Báo điện tử Chính phủ, 2026). Với ý nghĩa đó, giá trị của tự chủ chiến lược, tự cường không chỉ là sự phát triển trong tư duy đối ngoại của Đảng ta, mà còn hàm chứa những giá trị lý luận, thực tiễn sâu sắc đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Những giá trị đó được thể hiện ở một số phương diện cơ bản sau:

Một là, tự chủ chiến lược, tự cường góp phần bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và lợi ích quốc gia - dân tộc.

Giá trị quan trọng hàng đầu của tự chủ chiến lược, tự cường trong đường lối đối ngoại Việt Nam hiện nay là góp phần bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ và lợi ích quốc gia - dân tộc trong mọi điều kiện, hoàn cảnh. Đây không chỉ là mục tiêu xuyên suốt của nền đối ngoại Việt Nam mà còn là yêu cầu có ý nghĩa sống còn đối với sự tồn tại và phát triển của đất nước.

Tự chủ chiến lược tạo điều kiện để Việt Nam chủ động xác định lợi ích quốc gia - dân tộc, lựa chọn đối tác, định hướng quan hệ và xử lý các vấn đề quốc tế trên cơ sở bảo đảm lợi ích tối cao của đất nước. Điều này giúp Việt Nam không rơi vào tình trạng phụ thuộc, bị động hoặc bị lôi kéo vào cạnh tranh địa chính trị giữa các nước lớn. Trong bối cảnh các mối quan hệ quốc tế ngày càng đan xen và phức tạp, khả năng giữ vững lập trường độc lập, tự chủ trong hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại chính là nhân tố quan trọng bảo đảm cho việc bảo vệ chủ quyền quốc gia và lợi ích dân tộc.

Tự cường tạo nền tảng vật chất, chính trị và tinh thần để bảo vệ độc lập, chủ quyền và lợi ích quốc gia một cách bền vững. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, sức mạnh bảo vệ Tổ quốc không chỉ được đo bằng tiềm lực quốc phòng, an ninh mà còn được thể hiện ở năng lực phát triển kinh tế, trình độ khoa học - công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, sức mạnh văn hóa và khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài. Một quốc gia có nội lực mạnh sẽ có khả năng duy trì tính độc lập trong quá trình hoạch định chính sách, giảm thiểu nguy cơ lệ thuộc về kinh tế, công nghệ hoặc các nguồn lực chiến lược. Vì vậy, tự cường trở thành cơ sở quan trọng để củng cố và hiện thực hóa tự chủ chiến lược trong thực tiễn đối ngoại.

Sự kết hợp giữa tự chủ chiến lược và tự cường giúp Việt Nam nâng cao năng lực bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc bằng các biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế và xu thế phát triển của thời đại. Thay vì đối đầu hay lựa chọn cực đoan, Việt Nam kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; chủ động tham gia các cơ chế hợp tác khu vực và toàn cầu; xử lý các bất đồng, tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã khẳng định: “đối ngoại trở thành một phương thức quan trọng, một nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước” (Báo điện tử Chính phủ, 2026).

Hai là, tự chủ chiến lược, tự cường tạo cơ sở giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và huy động các nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển đất nước.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia ngày càng gia tăng, môi trường quốc tế hòa bình, ổn định trở thành điều kiện tiên quyết để các quốc gia tập trung nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân và củng cố sức mạnh quốc gia. Do đó, tự chủ chiến lược, tự cường trong đường lối đối ngoại Việt Nam hiện nay góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài phục vụ công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Tự chủ chiến lược giúp Việt Nam chủ động định hình các mối quan hệ đối ngoại theo hướng cân bằng, hài hòa lợi ích với các đối tác, hạn chế nguy cơ bị cuốn vào các xung đột, cạnh tranh giữa các nước lớn. Thông qua việc kiên trì thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, Việt Nam đã không ngừng mở rộng không gian hợp tác, tạo dựng môi trường đối ngoại thuận lợi cho phát triển đất nước. Tự cường tạo tiền đề để Việt Nam chủ động tiếp nhận, lựa chọn và khai thác hiệu quả các nguồn lực bên ngoài như: vốn đầu tư, khoa học - công nghệ, tri thức quản trị và nguồn nhân lực chất lượng cao. Nội lực càng vững mạnh thì khả năng hấp thụ và chuyển hóa ngoại lực thành động lực phát triển càng lớn, đồng thời hạn chế được những tác động tiêu cực từ quá trình hội nhập quốc tế.

Chính vì vậy, tự chủ chiến lược, tự cường không chỉ giúp Việt Nam giữ vững môi trường hòa bình cho phát triển mà còn tạo ra thế và lực mới để tranh thủ tối đa các nguồn lực quốc tế, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.

Ba là, tự chủ chiến lược, tự cường góp phần nâng cao vị thế, uy tín và năng lực tham gia quản trị toàn cầu của Việt Nam.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, vị thế của một quốc gia còn được thể hiện ở khả năng tham gia, đóng góp và tạo ảnh hưởng đối với các vấn đề chung của khu vực và thế giới. Vì vậy, việc xây dựng và phát huy tự chủ chiến lược, tự cường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình khẳng định vai trò và hình ảnh của Việt Nam trên trường quốc tế. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ: “Trong bối cảnh mới, đối ngoại không chỉ là công cụ để bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc mà còn là phương thức thể hiện bản lĩnh, bản sắc và tầm vóc Việt Nam trên trường quốc tế, là cách thức lan toả giá trị văn minh Việt Nam, tạo sự tôn trọng, tin cậy và tầm ảnh hưởng trong cộng đồng quốc tế” (Báo điện tử Chính phủ, 2026).

Tự chủ chiến lược giúp Việt Nam duy trì được bản sắc và tiếng nói riêng trong các quan hệ quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn diễn biến phức tạp, nhiều quốc gia đứng trước sức ép phải lựa chọn hoặc phụ thuộc vào các trung tâm quyền lực. Tuy nhiên, với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, Việt Nam kiên định theo đuổi chính sách đối ngoại vì hòa bình, hợp tác và phát triển… Chính sự kiên định đó đã tạo dựng hình ảnh một Việt Nam có trách nhiệm, đáng tin cậy, nhất quán về nguyên tắc nhưng linh hoạt trong hành động, qua đó nâng cao uy tín và sự tín nhiệm của cộng đồng quốc tế.

Tự cường tạo ra nền tảng thực lực để nâng cao vị thế quốc gia. Trong quan hệ quốc tế, uy tín chính trị chỉ thực sự bền vững khi được bảo đảm bằng sức mạnh nội tại của đất nước. Những thành tựu to lớn về phát triển kinh tế, ổn định chính trị, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao đời sống nhân dân và mở rộng hội nhập quốc tế đã góp phần quan trọng nâng cao vị thế của Việt Nam trên thế giới.

Tự chủ chiến lược, tự cường tạo điều kiện để Việt Nam tham gia ngày càng chủ động, tích cực và có trách nhiệm vào các cơ chế quản trị toàn cầu. Từ vị thế là một quốc gia chủ yếu tiếp nhận các quyết định của cộng đồng quốc tế, Việt Nam ngày càng thể hiện vai trò kiến tạo, đóng góp và thúc đẩy hợp tác trong nhiều lĩnh vực. Việc Việt Nam đảm nhiệm thành công vai trò Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, Chủ tịch ASEAN, tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc và tích cực đóng góp vào các diễn đàn đa phương đã khẳng định năng lực hội nhập và trách nhiệm quốc tế ngày càng cao của đất nước. Đảng ta chỉ rõ: “Nâng cao hiệu quả ngoại giao văn hoá, quốc phòng, an ninh; rà soát, đôn đốc triển khai thực hiện có hiệu quả các cam kết, thoả thuận quốc tế; chú trọng các hoạt động quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam” (ĐCSVN, 2026, tr.119). Điều đó cho thấy giá trị của tự chủ chiến lược, tự cường không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn góp phần đưa Việt Nam trở thành một thành viên tích cực, có trách nhiệm và có vị thế ngày càng cao trong đời sống chính trị quốc tế đương đại.

Bốn là, tự chủ chiến lược, tự cường góp phần định hướng xây dựng nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại và mang đậm bản sắc dân tộc.

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển biến nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo, hoạt động đối ngoại không chỉ đơn thuần là công cụ thực hiện chính sách đối ngoại mà đã trở thành một bộ phận quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia, góp phần trực tiếp vào bảo vệ Tổ quốc và phát triển đất nước. Vì vậy, việc xây dựng một nền đối ngoại hiện đại nhưng vẫn giữ vững bản sắc, nguyên tắc và lợi ích quốc gia trở thành yêu cầu khách quan đối với Việt Nam trong thời kỳ mới.

Tự chủ chiến lược giúp định hình những nguyên tắc nền tảng của nền đối ngoại Việt Nam, đó là độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế; bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở luật pháp quốc tế. Đây là những giá trị mang tính xuyên suốt, tạo nên bản sắc riêng của đối ngoại Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế. Tự chủ chiến lược, tự cường không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ lợi ích quốc gia trước mắt mà còn góp phần định hướng sự phát triển lâu dài của nền đối ngoại Việt Nam theo hướng toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp và giàu bản sắc dân tộc.

Tự cường tạo ra nền tảng thực lực để hiện đại hóa nền đối ngoại quốc gia. Một nền ngoại giao hiện đại không chỉ đòi hỏi đội ngũ cán bộ đối ngoại có trình độ chuyên môn cao, năng lực hội nhập quốc tế và khả năng thích ứng với những biến động toàn cầu, mà còn phải được bảo đảm bằng tiềm lực tổng hợp của đất nước. Sức mạnh kinh tế, khoa học - công nghệ, quốc phòng, an ninh, văn hóa và chất lượng nguồn nhân lực chính là cơ sở để nâng cao hiệu quả hoạt động đối ngoại và tăng cường khả năng bảo vệ lợi ích quốc gia trong môi trường quốc tế ngày càng phức tạp. Do đó, tự cường không chỉ là mục tiêu phát triển mà còn là điều kiện để xây dựng nền ngoại giao chuyên nghiệp, hiện đại và có khả năng cạnh tranh trong thời đại số.

Đặc biệt, giá trị của tự chủ chiến lược, tự cường còn được thể hiện ở việc góp phần hình thành và phát triển trường phái đối ngoại, ngoại giao Việt Nam mang đậm bản sắc dân tộc. Trên nền tảng truyền thống hòa hiếu, nhân nghĩa, trọng đạo lý của dân tộc, kết hợp với bản lĩnh độc lập, tự chủ và tinh thần tự lực, tự cường, nền ngoại giao Việt Nam ngày càng khẳng định được dấu ấn riêng trong đời sống chính trị quốc tế. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã chỉ rõ: “phát huy tốt vai trò của nền ngoại giao mang bản sắc “cây tre Việt Nam”: gốc vững, thân chắc, cành uyển chuyển, thấm đượm tâm hồn, cốt cách và khí phách của dân tộc Việt Nam” (Nguyễn Phú Trọng, 2023, tr.42). Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Triển khai đồng bộ, toàn diện, hiệu quả các hoạt động đối ngoại trên ba trụ cột: Đối ngoại đảng, ngoại giao nhà nước, đối ngoại nhân dân thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp với đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, trình độ chuyên môn cao” (ĐCSVN, 2026, tr.118).

3. Kết luận

Tự chủ chiến lược, tự cường là sự phát triển quan trọng trong tư duy lý luận và thực tiễn đối ngoại của Đảng ta trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện, đồng bộ công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế. Đây là sự kế thừa truyền thống độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường của dân tộc Việt Nam, là kết quả của quá trình tổng kết sâu sắc thực tiễn 40 năm đổi mới đất nước trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo.

Trong bối cảnh cục diện thế giới tiếp tục vận động theo hướng đa cực, đa trung tâm, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng và các thách thức an ninh truyền thống, phi truyền thống ngày càng phức tạp, việc kiên định thực hiện tự chủ chiến lược, tự cường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây vừa là yêu cầu khách quan của quá trình phát triển đất nước, vừa là nhân tố quyết định để Việt Nam giữ vững độc lập, tự chủ, nâng cao năng lực thích ứng, phát huy hiệu quả sức mạnh dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại, hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc và vững bước tiến lên chủ nghĩa xã hội.

_________________

Ngày nhận bài: 23/3/2026; Ngày bình duyệt: 10/7/2026; Ngày quyết định đăng: 12/8/2026. Email tác giả: hnvinh@hcmunre.edu.vn

Tài liệu tham khảo:

ĐCSVN (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Báo Điện tử Chính phủ (2026). Toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng, https://baochinhphu.vn, đăng ngày 11/6/2026.

ĐCSVN (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Nguyễn Phú Trọng (2023). Xây dựng và phát triển nền đối ngoại, ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, mang đậm bản sắc “Cây tre Việt Nam”. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.