Quá trình phát triển nhận thức của Đảng về vị trí, vai trò của xuất bản trong thời kỳ đổi mới

ThS LÊ TIẾN HÙNG
Nhà xuất bản Lý luận chính trị,
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

1. Mở đầu

Xuất bản là một thiết chế đặc thù của đời sống tư tưởng, văn hóa và xã hội, gắn với quá trình lựa chọn, tổ chức, thẩm định, lưu giữ, phổ biến và chuyển giao tri thức. Đối với Đảng cách mạng, xuất bản còn là một trong những phương thức quan trọng để chuyển hóa tư tưởng, lý luận thành nguồn tri thức có khả năng lưu truyền, phổ biến và tham gia định hướng nhận thức xã hội. Vì vậy, nghiên cứu vị trí, vai trò của xuất bản không thể chỉ bắt đầu từ lịch sử kỹ thuật in hay hệ thống quy định quản lý, mà cần đặt xuất bản trong quan hệ giữa phát triển lý luận, tổ chức tri thức, công tác tư tưởng, giáo dục, tổ chức lực lượng và vận dụng vào thực tiễn.

Trong tiến trình cách mạng Việt Nam, nhận thức của Đảng về xuất bản là một quá trình vận động, kế thừa và phát triển liên tục, gắn với sự biến đổi của nhiệm vụ chính trị, đời sống xã hội và điều kiện khoa học - công nghệ. Nội hàm của hoạt động xuất bản ngày càng được mở rộng cùng với sự phát triển của đời sống văn hóa, cơ chế thị trường, khoa học - công nghệ, nhu cầu công chúng và môi trường truyền thông. Xuất bản từ chủ yếu thực hiện chức năng truyền bá lý luận, phục vụ giáo dục và đấu tranh tư tưởng, thì trong thời kỳ đổi mới, Đảng ngày càng nhận thức đầy đủ hơn tính chất đa phương diện của xuất bản: vừa là lĩnh vực tư tưởng - văn hóa, vừa là hoạt động tổ chức và lưu thông tri thức, vừa mang tính kinh tế - công nghệ; thích ứng với chuyển đổi số nhưng không tách rời trách nhiệm chính trị và xã hội.

Trong bối cảnh hiện nay, nhận thức của Đảng về vị trí, vai trò của xuất bản tiếp tục được bổ sung theo hướng toàn diện hơn, gắn với đổi mới công tác tư tưởng, chuyển đổi số và yêu cầu tổ chức, khai thác hiệu quả các nguồn tri thức. Bài viết tập trung làm rõ tiền đề nhận thức về vị trí, vai trò của xuất bản; quá trình phát triển nhận thức của Đảng trong thời kỳ đổi mới; phân tích những bước phát triển mới trong quan điểm về chức năng, phương thức tổ chức và hiệu quả xã hội của hoạt động xuất bản trong bối cảnh mới.

2. Nội dung

2.1. Cơ sở lý luận về vị trí, vai trò của xuất bản

Một tiền đề quan trọng để nhận thức vị trí của xuất bản trong công tác tư tưởng nằm ở quan hệ giữa lý luận và quần chúng. C.Mác khẳng định: “Lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi nó thâm nhập vào quần chúng” (C.Mác và Ph.Ăngghen, 1995a, tr.58). Luận điểm này cho thấy giá trị của lý luận không tự động chuyển hóa thành sức mạnh xã hội chỉ bởi tính đúng đắn nội tại. Giữa nghiên cứu, phát triển lý luận và tác động xã hội tồn tại một chuỗi trung gian gồm truyền bá, tiếp nhận, lĩnh hội và vận dụng. Đây là cơ sở lý luận để nhận thức hoạt động xuất bản như một phương thức vật chất hóa và xã hội hóa tri thức thông qua tổ chức bản thảo, biên tập, thẩm định, sản xuất, phát hành và lưu giữ.

Trong Gia đình thần thánh, C.Mác và Ph.Ăngghen viết: “Muốn thực hiện tư tưởng thì cần có những con người sử dụng lực lượng thực tiễn” (C.Mác và Ph.Ăngghen, 1995b, tr.181). Từ luận điểm về lý luận thâm nhập vào quần chúng, chỉ dẫn phương pháp luận có ý nghĩa trực tiếp đối với xuất bản là vai trò của xuất bản được thể hiện khi tri thức được chuyển hóa thành nhận thức hoặc hành động.

V.I.Lênin nhấn mạnh vai trò quyết định của lý luận đối với phong trào cách mạng khi khẳng định: “Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cách mạng” (V.I. Lênin, 2005, tr.30). Mặc dù là luận điểm về vai trò của lý luận, song cũng đặt ra yêu cầu khách quan về xây dựng, bảo vệ, phát triển và truyền bá tri thức lý luận khoa học. Đồng thời, gợi mở nhiệm vụ lan tỏa lý luận của xuất bản.

Hồ Chí Minh làm rõ hơn yêu cầu gắn nền tảng tư tưởng với giáo dục lý luận cho đối tượng tiếp nhận. Người khẳng định: “Đảng muốn vững thì phải có chủ nghĩa làm cốt” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.289), đồng thời nhấn mạnh: “Giáo dục tư tưởng và lãnh đạo tư tưởng là việc quan trọng nhất của Đảng” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr.279). Từ phương diện phương pháp luận, tư tưởng Hồ Chí Minh về mục đích, đối tượng, cách viết, tuyên truyền, viết cho ai, viết để làm gì; đã gợi mở cách tiếp cận lấy người sử dụng làm trung tâm: sản phẩm tinh thần chỉ thực sự phát huy giá trị khi đến đúng đối tượng, phù hợp nhu cầu và được tổ chức sử dụng trong thực tiễn. Những chỉ dẫn đó không trực tiếp hình thành mô hình xuất bản hiện đại, nhưng cung cấp cơ sở phương pháp luận quan trọng cho sự phát triển nhận thức của Đảng trong thời kỳ đổi mới: từ chỗ chú trọng chủ yếu đến xuất bản phẩm và khâu phát hành, từng bước mở rộng sang toàn bộ quá trình tổ chức, truyền bá, lưu thông, sử dụng và phát huy giá trị của tri thức trong thực tiễn.

2.2. Quá trình phát triển nhận thức của Đảng về vị trí, vai trò của xuất bản trong thời kỳ đổi mới

a) Từ yêu cầu đổi mới quản lý đến nhận thức về xuất bản như một lĩnh vực tư tưởng - văn hóa có quy luật kinh tế và nhu cầu hiện đại hóa

Trong thời kỳ đổi mới, nhận thức của Đảng về xuất bản từng bước được mở rộng: từ chỗ chủ yếu chú trọng định hướng nội dung xuất bản sang quan tâm đồng bộ hơn đến năng lực của các chủ thể, cơ chế quản lý, tổ chức hoạt động của ngành, chất lượng đội ngũ và khả năng thích ứng với cơ chế thị trường. Đại hội VI của Đảng mở ra bối cảnh mới đối với lĩnh vực xuất bản khi cơ chế quản lý kinh tế thay đổi, nhu cầu thông tin và văn hóa của xã hội ngày càng đa dạng, các nhà xuất bản phải trực tiếp đối diện với yêu cầu hạch toán, cạnh tranh và hiệu quả kinh tế. Vì vậy, vấn đề không còn chỉ là “xuất bản cái gì” mà còn là tổ chức hoạt động như thế nào để vừa giữ vững định hướng chính trị, vừa đáp ứng nhu cầu xã hội và bảo đảm năng lực phát triển.

Chỉ thị số 63-CT/TW năm 1990, Chỉ thị số 08-CT/TW năm 1992 của Ban Bí thư và Chỉ thị số 22-CT/TW năm 1997 của Bộ Chính trị tiếp tục khẳng định quan hệ trực tiếp giữa xuất bản với công tác tư tưởng, nguyên tắc đặt hoạt động xuất bản dưới sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng, từng bước hiện đại hóa và đáp ứng nhu cầu tinh thần ngày càng phong phú của nhân dân. Đây là bước phát triển về nhận thức: xuất bản không mất đi tính chất là công cụ, phương tiện quan trọng của công tác tư tưởng, nhưng ngày càng được nhìn nhận rõ hơn như một lĩnh vực văn hóa - xã hội có tổ chức ngành, có yêu cầu nghề nghiệp và công nghệ riêng, đồng thời phải thích ứng với các quy luật của cơ chế thị trường (Ban Bí thư, 1990, 1992; Bộ Chính trị, 1997).

Trong giai đoạn này, nhận thức của Đảng về xuất bản ngày càng thể hiện rõ sự thống nhất giữa sứ mệnh chính trị - xã hội với các điều kiện bảo đảm về kinh tế, công nghệ và quản trị. Hiệu quả kinh tế không thay thế nhiệm vụ chính trị, văn hóa, xã hội, nhưng năng lực về nguồn lực, công nghệ và quản trị là điều kiện quan trọng để thực hiện tốt các nhiệm vụ đó trong môi trường mới. Từ đây, mối quan hệ giữa định hướng chính trị với năng lực kinh tế - công nghệ trở thành một trục xuyên suốt trong quá trình phát triển nhận thức của Đảng về xuất bản.

b) Từ lĩnh vực tư tưởng - văn hóa đến các phương diện: chính trị - tư tưởng, văn hóa - giáo dục - tri thức, kinh tế - công nghệ

Từ đầu thế kỷ XXI, nhận thức của Đảng về xuất bản được cấu trúc rõ hơn theo cả hai chiều “xây” và “chống”. Đại hội IX yêu cầu báo chí, xuất bản làm tốt chức năng tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách; cổ vũ nhân tố tích cực; phê phán tiêu cực; uốn nắn nhận thức lệch lạc và đấu tranh với các quan điểm sai trái. Điều đó cho thấy tính chiến đấu không đồng nghĩa với giản đơn hóa khoa học hoặc tuyên truyền một chiều; sức thuyết phục phải dựa trên nội dung đúng, có căn cứ và được tổ chức phù hợp với công chúng (ĐCSVN, 2001).

Chỉ thị số 20-CT/TW ngày 27/1/2003 về nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xuất bản, phát hành sách lý luận, chính trị trong tình hình mới là một dấu mốc quan trọng vì Đảng nhận diện trực tiếp một dòng sách đặc thù gắn với việc lưu giữ tác phẩm kinh điển, văn kiện, kết quả tổng kết thực tiễn; phục vụ học tập, nghiên cứu, đào tạo cán bộ; đồng thời cung cấp luận cứ cho công tác tư tưởng và đấu tranh với các quan điểm sai trái. Việc nhấn mạnh đến hoạt động phát hành cho thấy nhận thức dịch chuyển từ quản lý sản phẩm đầu ra đến gần hơn với tư duy vòng đời xuất bản (Ban Bí thư, 2003).

Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 25/8/2004 về nâng cao chất lượng toàn diện hoạt động xuất bản có thể xem là văn kiện có ý nghĩa bước ngoặt khi xác định xuất bản là lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén, bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam; có nhiệm vụ tích lũy và truyền bá các giá trị tinh thần, nâng cao dân trí, phát triển văn hóa, góp phần xây dựng nền tảng tư tưởng, thế giới quan, nhân sinh quan, đạo đức, lối sống và xã hội học tập; đồng thời định hướng xây dựng ngành xuất bản trở thành ngành kinh tế - công nghệ phát triển toàn diện, vững chắc. Từ đây, nhận thức về xuất bản có thể khái quát trên ba trục thống nhất: chính trị - tư tưởng; văn hóa - giáo dục - tri thức; kinh tế - công nghệ.

Trong các nhiệm kỳ Đại hội X, XI và XII, nhận thức của Đảng về xuất bản tiếp tục được hoàn thiện theo hướng coi trọng đồng thời chất lượng nội dung, hiệu quả phát hành, năng lực đội ngũ, quản lý nhà nước, trách nhiệm nghề nghiệp và khả năng thích ứng với môi trường truyền thông mới. Phạm vi nhận thức vì thế được mở rộng từ việc tạo ra xuất bản phẩm đến việc đưa sách và tri thức đến công chúng; từ chất lượng sản phẩm đến điều kiện và năng lực của chủ thể; từ quản lý từng khâu riêng lẻ đến nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản (ĐCSVN, 2006, 2012, 2016).

c) Từ bảo vệ nền tảng tư tưởng đến chuyển đổi số, nội dung số và kết quả sử dụng tri thức

Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 tạo khuôn khổ chính trị quan trọng cho nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, qua đó đặt ra yêu cầu cao hơn đối với các cơ quan làm công tác tư tưởng, báo chí, xuất bản và truyền thông. Trong mối quan hệ đó, hoạt động xuất bản có điều kiện phát huy rõ hơn thế mạnh trong tổ chức, chuẩn hóa và phổ biến nguồn tri thức chính thống, củng cố cơ sở lý luận và cung cấp luận cứ cho các lực lượng tham gia đấu tranh trên mặt trận tư tưởng (Bộ Chính trị, 2018).

Chỉ thị số 44-CT/TW ngày 16/4/2020 tiếp tục đặt ra yêu cầu gắn chặt ba khâu xuất bản - phát hành - nghiên cứu, học tập sách lý luận, chính trị. Ý nghĩa của sự gắn kết này là chuyển trọng tâm đánh giá từ đầu ra sang kết quả sử dụng: một cuốn sách không chỉ được xem xét ở việc đã xuất bản và phát hành hay chưa, mà còn ở việc có đến đúng đối tượng, có được nghiên cứu, học tập, trích dẫn và sử dụng trong công tác hay không. Đây là tiền đề quan trọng cho tư duy quản trị vòng đời tri thức trong giai đoạn sau (Ban Bí thư, 2020).

Đại hội XIII diễn ra trong bối cảnh chuyển đổi số trở thành động lực phát triển quan trọng. Đại hội xác định yêu cầu sắp xếp ngành xuất bản, in và phát hành theo hướng tinh gọn, chất lượng, hiện đại hóa; đồng thời chú trọng nội dung số, hiệu quả và tính lành mạnh của hệ thống báo chí, xuất bản. Nhận thức của Đảng vì thế tiếp tục mở rộng từ hiện đại hóa phương tiện sang quan tâm rõ hơn đến nội dung số, phương thức phát hành, khả năng tiếp cận công chúng và hiệu quả xã hội. Chuyển đổi số không làm giảm yêu cầu lãnh đạo, quản lý, mà làm xuất hiện thêm những đối tượng cần được quản trị như nền tảng, dữ liệu, bản quyền số, sản phẩm phái sinh và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản (ĐCSVN, 2021).

2.3. Quan điểm của Đại hội XIV: Bước phát triển mới trong nhận thức về vị trí, vai trò của xuất bản

a) Từ “hiện đại hóa” đến yêu cầu xây dựng nền xuất bản chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại

Đại hội XIV đánh dấu bước phát triển mới trong nhận thức của Đảng khi đặt báo chí, xuất bản, truyền thông trong một chỉnh thể và xác định yêu cầu: “Xây dựng nền báo chí, xuất bản, truyền thông chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại. Tăng cường quản lý và phát triển các loại hình truyền thông, thông tin trên nền tảng số” (ĐCSVN, 2026, tr.272). Ba thuộc tính “chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại” cho thấy nhận thức đã vượt khỏi cách hiểu hiện đại hóa như một vấn đề thuần túy về thiết bị hoặc công nghệ.

“Chuyên nghiệp” đòi hỏi chuẩn hóa quy trình, nâng cao năng lực đội ngũ, quản trị chất lượng và trách nhiệm nghề nghiệp; “nhân văn” nhấn mạnh mục tiêu phục vụ con người, phát triển văn hóa, tri thức và các giá trị tốt đẹp; “hiện đại” gắn với nền tảng số, dữ liệu, công nghệ nội dung và phương thức sản xuất - phân phối mới. Đặt ba thuộc tính trong cùng một cấu trúc cho thấy hiện đại hóa phải được dẫn dắt bởi mục tiêu chính trị, văn hóa và xã hội; công nghệ chỉ có ý nghĩa khi làm tăng khả năng tạo lập, xác tín, phổ biến và sử dụng tri thức có giá trị.

Từ định hướng đó, có thể nhận diện yêu cầu đối với một nền xuất bản hiện đại không chỉ ở số lượng xuất bản phẩm điện tử hoặc mức độ số hóa quy trình, mà còn ở năng lực tổ chức nguồn tri thức, quản trị dữ liệu và bản quyền, nghiên cứu công chúng, phát triển sản phẩm đa định dạng, phân phối đa nền tảng và tiếp nhận phản hồi để cải thiện chất lượng các chu kỳ xuất bản tiếp theo.

b)Yêu cầu của Chỉ thị số 04-CT/TW: Giữ vững bản chất tư tưởng - văn hóa trong điều kiện chuyển đổi mô hình và chuỗi giá trị

Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới tiếp tục khẳng định tính kế thừa trong nhận thức: nền xuất bản cách mạng Việt Nam là vũ khí tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân, đồng thời là bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam (Ban Bí thư, 2026a). Ý nghĩa phương pháp luận ở đây là chuyển đổi số, công nghiệp văn hóa và kinh tế số không thay đổi nền tảng chính trị - văn hóa của xuất bản mà mở rộng điều kiện, công cụ và năng lực để thực hiện tốt hơn sứ mệnh đó.

Trong bối cảnh mới, Chỉ thị số 04-CT/TW đặt hoạt động xuất bản trong mối quan hệ chặt chẽ hơn với công nghiệp văn hóa, kinh tế số, chuỗi giá trị nội dung và hệ sinh thái kiến tạo giá trị. Theo đó, giá trị của hoạt động xuất bản không chỉ được nhìn nhận qua số đầu sách, số bản in hay doanh thu, mà còn gắn với quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu, nội dung số, khả năng chuyển thể và kết nối một nguồn tri thức với môi trường sử dụng. Nền tảng số mở rộng khả năng tìm kiếm, liên kết, chuyển thể và tái sử dụng nội dung, qua đó kéo dài vòng đời và gia tăng giá trị của tri thức xuất bản (Ban Bí thư, 2026a).

Chỉ thị số 04-CT/TW đồng thời đặt ra yêu cầu chuyển đổi số sâu rộng, phát triển hạ tầng và nền tảng công nghệ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong các khâu của hoạt động xuất bản, cùng với yêu cầu bảo vệ bản quyền trong môi trường số. Trong bối cảnh đó, cùng với tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện mới đồng thời đòi hỏi nâng cao năng lực định hướng, tổ chức, kiểm tra và kiểm soát đối với những công cụ, dữ liệu và phương thức mới của môi trường xuất bản số (Ban Bí thư, 2026a).

c) Nghị quyết số 25-NQ/TW: Gắn hoạt động xuất bản chặt chẽ hơn với yêu cầu của công tác tư tưởng trong bối cảnh mới

Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới đặt ra những yêu cầu đối với công tác tư tưởng. Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh công tác tư tưởng hướng về cơ sở, nâng cao năng lực nắm bắt, phân tích, dự báo và định hướng; đổi mới phương thức cung cấp thông tin; đồng thời tăng cường hoạt động trên không gian số. Từ yêu cầu đó, hiệu quả của hoạt động xuất bản cần được đánh giá không chỉ dựa trên sản lượng và kết quả phát hành, mà còn căn cứ vào mức độ đáp ứng nhu cầu thông tin, sự phù hợp với từng nhóm đối tượng và bối cảnh sử dụng, cũng như kết quả sử dụng trong thực tiễn (Bộ Chính trị, 2026).

Nghị quyết số 25-NQ/TW đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác tư tưởng, qua đó gợi mở định hướng đổi mới tổ chức hoạt động xuất bản theo hướng gắn chặt hơn với nhiệm vụ chính trị, nhu cầu thông tin của công chúng và thực tiễn đời sống xã hội. Theo đó, việc tổ chức xuất bản không chỉ xuất phát từ khả năng cung ứng của nhà xuất bản mà cần dựa trên việc nghiên cứu, nắm bắt nhu cầu xã hội và nhu cầu của từng nhóm công chúng; xác định những vấn đề tư tưởng, lý luận và thực tiễn cần được thông tin, giải thích, định hướng; lựa chọn nội dung, thời điểm, hình thức xuất bản và phương thức phát hành phù hợp; đồng thời chú trọng theo dõi mức độ tiếp cận, sử dụng và phản hồi của công chúng. Cách tiếp cận này góp phần thúc đẩy sự chuyển đổi từ tư duy chủ yếu cung ứng xuất bản phẩm sang tổ chức hoạt động xuất bản theo nhu cầu, đối tượng và nhiệm vụ, qua đó nâng cao khả năng đưa tri thức đến đúng công chúng và phát huy giá trị của xuất bản phẩm trong thực tiễn.

d) Kế hoạch số 08-KH/TW: Những hàm ý đối với tổ chức hoạt động xuất bản trong công tác tư tưởng

Để tổ chức thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW, Ban Bí thư ban hành Kế hoạch số 08-KH/TW ngày 22/8/2026 nhằm triển khai các nhiệm vụ về nâng cao chất lượng nghiên cứu, phát triển lý luận, đổi mới nội dung, phương thức công tác tư tưởng và tổ chức thực hiện trong điều kiện mới. Từ phương diện hoạt động xuất bản, Ban Bí thư yêu cầu gắn hoạt động xuất bản chặt chẽ hơn với nhiệm vụ của công tác tư tưởng, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa các chủ thể trong quá trình tổ chức, cung cấp và phát huy giá trị của thông tin, tri thức.

Từ phương diện hoạt động xuất bản, yêu cầu về tổ chức thực hiện và phối hợp lực lượng nêu trên gợi mở sự cần thiết phải tăng cường kết nối giữa các chủ thể công tác tư tưởng, cơ quan nghiên cứu lý luận, nhà xuất bản, cơ sở đào tạo, hệ thống tuyên giáo, tổ chức đảng và các chủ thể khai thác, sử dụng xuất bản phẩm.

e) Quy định số 216-QĐ/TW: Từ phát hành xuất bản phẩm đến đặt hàng, tổ chức cung cấp thông tin cho cơ sở theo nhu cầu và yêu cầu sử dụng

Quy định số 216-QĐ/TW ngày 22/8/2026 của Ban Bí thư về đặt hàng cung cấp thông tin cho cơ sở nhấn mạnh yêu cầu thông tin phải chính thống, chính xác, kịp thời, thiết thực, phù hợp với nhu cầu, đối tượng và yêu cầu sử dụng; đồng thời coi trọng mức độ tiếp cận, sử dụng và hiệu quả của sản phẩm thông tin. Cơ chế đặt hàng cũng tạo điều kiện sử dụng đa dạng các loại hình sản phẩm in, điện tử, đa phương tiện và các phương thức cung cấp trên nền tảng số (Ban Bí thư, 2026c).

Những yêu cầu đó gợi mở cách tiếp cận việc cung cấp tri thức theo nhóm đối tượng, nhu cầu và bối cảnh sử dụng, thay vì chỉ dừng ở khâu phát hành theo địa chỉ hành chính.

Như vậy, những quan điểm mới của Đảng cho thấy nhận thức về vị trí, vai trò của xuất bản tiếp tục được bổ sung theo hướng toàn diện hơn, phù hợp với yêu cầu đổi mới công tác tư tưởng và sự phát triển của môi trường số. Định hướng xây dựng nền xuất bản chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại được đặt trong mối quan hệ với yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao chất lượng cung cấp thông tin, mở rộng khả năng tiếp cận và đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của các nhóm công chúng.

Việc mở rộng cách tiếp cận đối với hoạt động xuất bản cũng đặt ra yêu cầu nhận thức đầy đủ hơn mối quan hệ giữa sứ mệnh chính trị, tư tưởng, văn hóa với các điều kiện kinh tế, công nghệ và quản trị. Trong mối quan hệ đó, nhiệm vụ chính trị, tư tưởng và văn hóa xác định mục tiêu, định hướng và chuẩn mực trách nhiệm; năng lực kinh tế, công nghệ và quản trị tạo điều kiện nâng cao chất lượng, tính kịp thời và khả năng đưa tri thức đến với công chúng; dữ liệu về nhu cầu, mức độ tiếp cận, sử dụng và phản hồi cung cấp căn cứ để điều chỉnh nội dung, hình thức và phương thức cung cấp phù hợp với thực tiễn. Các yếu tố này không tách rời mà bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình tổ chức và phát huy giá trị của tri thức. Trong toàn bộ quá trình đó, sự lãnh đạo của Đảng giữ vai trò định hướng xuyên suốt, bảo đảm đổi mới và hiện đại hóa hoạt động xuất bản gắn với yêu cầu của công tác tư tưởng, đồng thời phục vụ các mục tiêu chính trị, văn hóa và xã hội trong giai đoạn mới.

3. Kết luận

Sự phát triển nhận thức của Đảng về vị trí, vai trò của xuất bản trong thời kỳ đổi mới là quá trình kế thừa và mở rộng nội hàm, trong đó hạt nhân chính trị - tư tưởng được giữ vững, còn các phương diện văn hóa, giáo dục, tri thức, kinh tế, công nghệ và công chúng ngày càng được nhận thức đầy đủ hơn. Từ một phương tiện quan trọng để truyền bá tư tưởng và phục vụ nhiệm vụ chính trị, xuất bản được nhìn nhận ngày càng rõ như một lĩnh vực hoạt động tư tưởng - văn hóa, một thiết chế tổ chức và lưu thông tri thức, đồng thời là ngành kinh tế - công nghệ và thành tố của công nghiệp văn hóa, kinh tế số.

Quan điểm của Đại hội XIV đánh dấu bước phát triển mới khi gắn yêu cầu xây dựng nền xuất bản chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại với nền tảng số, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và trách nhiệm chính trị - xã hội.

Trong giai đoạn mới, vấn đề trung tâm của hoạt động xuất bản không chỉ là tạo ra xuất bản phẩm, mà còn là năng lực tổ chức những nguồn tri thức đáng tin cậy, đưa chúng đến đúng công chúng, tạo điều kiện để được sử dụng, tái sử dụng và tiếp nhận phản hồi nhằm tiếp tục nâng cao giá trị. Quá trình đó phải được đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, gắn với trách nhiệm chính trị, khoa học, văn hóa và nghề nghiệp của các chủ thể. Đây là cơ sở để nền xuất bản Việt Nam vừa giữ vững bản chất tư tưởng - văn hóa, vừa phát triển năng lực kinh tế - công nghệ và đóng góp hiệu quả hơn cho công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.

_________________

Ngày nhận bài: 25/8/2026; Ngày bình duyệt: 21/9/2026; Ngày quyết định đăng: 9/11/2026.

Email tác giả: lehung.npa@gmail.com

Tài liệu tham khảo

Ban Bí thư (1990). Chỉ thị số 63-CT/TW ngày 25/7/1990 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác báo chí, xuất bản.

Ban Bí thư (1992). Chỉ thị số 08-CT/TW ngày 31/3/1992 về tăng cường sự lãnh đạo và quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báo chí, xuất bản.

Ban Bí thư (2003). Chỉ thị số 20-CT/TW ngày 27/1/2003 về nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xuất bản, phát hành sách lý luận, chính trị trong tình hình mới.

Ban Bí thư (2004). Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 25/8/2004 về nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản.

Ban Bí thư (2020). Chỉ thị số 44-CT/TW ngày 16/4/2020 về đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xuất bản, phát hành và nghiên cứu, học tập sách lý luận, chính trị.

Ban Bí thư (2026a). Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Ban Bí thư (2026b). Kế hoạch số 08-KH/TW ngày 22/8/2026 thực hiện Nghị quyết số 25-NQ/TW.

Ban Bí thư (2026c). Quy định số 216-QĐ/TW ngày 22/8/2026 về đặt hàng cung cấp thông tin cho cơ sở.

Bộ Chính trị (1997). Chỉ thị số 22-CT/TW ngày 17/10/1997 về tiếp tục đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản.

Bộ Chính trị (2018). Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.

Bộ Chính trị (2026). Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 22/8/2026 về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới.

C.Mác và Ph.Ăngghen (1995a). Toàn tập (Tập 1). Nxb Chính trị quốc gia.

C.Mác và Ph.Ăngghen (1995b). Toàn tập (Tập 2). Nxb Chính trị quốc gia.

ĐCSVN. (2001). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX. Nxb Chính trị quốc gia.

ĐCSVN. (2006). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X. Nxb Chính trị quốc gia.

ĐCSVN. (2012). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI. Nxb Chính trị quốc gia.

ĐCSVN. (2016). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII. Văn phòng Trung ương Đảng.

ĐCSVN. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII (Tập I, II). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

ĐCSVN. (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập I). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011a). Toàn tập (Tập 2). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011b). Toàn tập (Tập 8). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

V.I. Lênin (2005). Toàn tập (Tập 6). Nxb Chính trị quốc gia.