Giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức bản tin truyền hình đa nền tảng ở Việt Nam hiện nay

ThS MAI ANH THƯ
Báo Nhân Dân

1. Mở đầu

Hiện nay, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng mạng xã hội đang tạo nên sự biến đổi sâu sắc trong lĩnh vực truyền thông, trong đó có truyền hình. Theo khảo sát của Wearesocial (năm 2024), trong 53 quốc gia được khảo sát, người Việt ít dành thời gian xem truyền hình nhất, với thời lượng trung bình là 2 giờ 12 phút mỗi ngày, trong đó hơn một nửa thời gian được dành để xem truyền hình OTT⁽¹⁾. Trong khi đó, số người dùng Internet tại nước ta tăng từ khoảng 68,2 triệu vào năm 2020 lên 79,8 triệu người vào đầu năm 2025, chiếm 78,8% dân số; người dùng mạng xã hội cũng tăng từ 65 triệu lên 76,2 triệu người, tương đương 75,2% dân số⁽²⁾. Các con số trên cho thấy, phần lớn người dân Việt Nam đang chuyển dịch thói quen tiếp nhận thông tin từ các kênh truyền thống sang môi trường số. Sự phát triển của truyền hình đa nền tảng đã mang lại những thay đổi trong cách thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận nội dung truyền hình trên toàn cầu và tại Việt Nam.

2. Nội dung

2.1 Xu hướng phát triển của truyền hình đa nền tảng tại Việt Nam

Các nền tảng Internet tiếp tục phát triển mạnh mẽ, nhưng không làm truyền hình truyền thống biến mất

Truyền hình đa nền tảng tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh mẽ, với sự mở rộng nhanh chóng của các nền tảng Internet cùng quá trình chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực báo chí. Sự phổ biến của Internet và mạng xã hội tạo điều kiện cho truyền hình trực tuyến và dịch vụ video theo yêu cầu (VOD) trở thành xu thế chủ đạo. Các nền tảng, như: Youtube, Netflix, và FPT Play,… đang dẫn đầu thị trường OTT⁽³⁾ đã dẫn đến sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng.

Dù vậy, truyền hình truyền thống không bị thay thế hoàn toàn mà đang tái định vị vai trò trong hệ sinh thái truyền thông mới. Theo Decision Lab, khoảng 50% người Việt cho biết, họ giảm thời gian xem truyền hình truyền thống nhưng vẫn duy trì theo dõi tin tức trên tivi, đặc biệt với các bản tin chính luận, chính trị - xã hội. Điều này cho thấy, truyền hình truyền thống và truyền hình Internet cùng tồn tại, bổ trợ lẫn nhau⁽⁴⁾.

Trong thời gian tới, truyền hình đa nền tảng ở Việt Nam sẽ phát triển theo hướng xây dựng hệ sinh thái nội dung tích hợp, nơi mỗi nền tảng có vai trò riêng trong chuỗi lan tỏa thông tin. Sự kiện tranh panorama “Chiến dịch Điện Biên Phủ” của Báo Nhân Dân (năm 2024) là minh chứng tiêu biểu cho xu hướng này. Cùng một chủ đề được triển khai đồng bộ trên báo in, truyền hình, báo điện tử và mạng xã hội, tạo ra hệ sinh thái nội dung đa nền tảng. Trên nền tảng báo in, tin tức về Chiến dịch Điện Biên Phủ được tích hợp mã QR và công nghệ AR, người đọc có thể trải nghiệm thông tin bằng cả kênh hình và kênh tiếng. Trên nền tảng truyền hình, tin tức về triển lãm tranh panorama “Chiến dịch Điện Biên Phủ” và các hoạt động kỷ niệm khác được phát trên bản tin thời sự trên kênh Truyền hình Nhân Dân và các kênh, sóng khác. Đồng thời, tin tức về tính lan tỏa của sản phẩm báo in được đưa tin trên bản tin thời sự trong nhiều ngày tiếp theo diễn ra sự kiện, tạo chuỗi tin tức cho sự kiện. Trên các nền tảng Internet, Báo Nhân Dân cũng thực hiện đưa tin rộng rãi. Đồng thời, các nhà sáng tạo nội dung cá nhân trên mạng xã hội cũng thực hiện các tin về trải nghiệm tranh panorama, tạo sự lan tỏa mạnh mẽ cho sự kiện. Thành công của sự kiện này thể hiện năng lực tổ chức bản tin đa nền tảng, nơi mỗi nền tảng vừa giữ đặc trưng riêng, vừa tạo thành chuỗi nội dung liền mạch, tương hỗ trong cùng một chiến dịch thông tin.

Xu hướng nhà báo đa năng và tinh gọn bộ máy trong tổ chức nhân sự sản xuất bản tin truyền hình

Cùng với sự phát triển về công nghệ, xu hướng tinh gọn bộ máy và phát triển nhà báo đa năng cũng trở thành yêu cầu tất yếu. Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25-10-2017 của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XII) về Một số vấn đề về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, nhiều cơ quan báo chí đã được hợp nhất, sắp xếp lại nhằm tối ưu nguồn lực và hiện đại hóa hoạt động. Trong bối cảnh đó, đội ngũ nhà báo phải có khả năng đảm nhiệm nhiều vai trò, từ sản xuất, biên tập, ghi hình đến quản trị nội dung số, giúp cơ quan duy trì chất lượng sản phẩm và tính cạnh tranh dù nhân lực tinh gọn. Do đó, mỗi nhân sự cần trở thành những nhà báo đa năng, có khả năng linh hoạt hơn: từ tác nghiệp hiện trường, quay hình, phỏng vấn, biên tập, đến xuất bản đa nền tảng và tương tác với công chúng.

Như vậy, truyền hình ở Việt Nam trong giai đoạn tới sẽ không còn giới hạn trong không gian phát sóng tuyến tính mà phát triển thành một hệ sinh thái truyền thông tích hợp, đa phương tiện và đa nền tảng. Sự kết hợp giữa truyền thống và số hóa, giữa công nghệ và nhân lực đa năng sẽ là hướng đi tất yếu để nâng cao hiệu quả tổ chức bản tin, mở rộng tầm ảnh hưởng và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công chúng trong kỷ nguyên mới.

2.2. Giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức bản tin truyền hình đa nền tảng

Thứ nhất, xây dựng khung pháp lý về sản xuất truyền hình đa nền tảng

Trong quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ của lĩnh vực báo chí - truyền hình, việc thiết lập hành lang pháp lý rõ ràng cho hoạt động sản xuất và quản lý nội dung truyền hình trên môi trường số là yêu cầu cấp bách. Một khung pháp lý đồng bộ không chỉ giúp các cơ quan báo chí vận hành hiệu quả hơn trong môi trường đa nền tảng, mà còn bảo đảm tính minh bạch, công bằng và an toàn thông tin trong hệ sinh thái truyền thông.

Hiện tại, Luật Báo chí năm 2016 là văn bản pháp lý chủ yếu điều chỉnh toàn diện hoạt động báo chí ở Việt Nam. Tuy nhiên, trong bối cảnh truyền thông số phát triển nhanh, luật hiện hành chưa có quy định rõ ràng đối với các nền tảng trực tuyến hay các ứng dụng phân phối nội dung trên môi trường số. Nói cách khác, phạm vi điều chỉnh của luật chưa theo kịp sự mở rộng của không gian báo chí - truyền thông số, tạo khoảng trống pháp lý đáng kể.

Quyết định số 348/QĐ-TTg ngày 6-4-2023 của Thủ tướng Chính phủ về Chiến lược Chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến 2030 đặt ra những mục tiêu rất rõ ràng: xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, bảo đảm chủ quyền thông tin quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số. Đáng chú ý, chiến lược yêu cầu đến năm 2025, 70% cơ quan báo chí phải đưa sản phẩm lên các nền tảng số, và 100% cơ quan báo chí điện tử có giải pháp bảo đảm an toàn, an ninh hệ thống thông tin cấp độ 3 trở lên⁽⁵⁾. Sự chênh lệch giữa khung pháp lý và mục tiêu chiến lược cho thấy nhu cầu cấp thiết phải ban hành các văn bản dưới luật hoặc sửa đổi, bổ sung luật hiện hành. Việc hoàn thiện hành lang pháp lý giúp bảo đảm tính khả thi của chiến lược, hỗ trợ tiến trình chuyển đổi số toàn diện của báo chí, đặc biệt trong lĩnh vực truyền hình và phân phối nội dung đa nền tảng.

Trong khi các cơ quan báo chí tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về nội dung, bản quyền và quy trình sản xuất, thì nhiều cá nhân hoặc nhóm sáng tạo nội dung trên mạng xã hội lại phát hành sản phẩm tin tức mà không chịu sự kiểm tra hay chế tài tương xứng khi vi phạm. Việc này làm gia tăng nguy cơ lan truyền thông tin sai lệch và vi phạm bản quyền, tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu bình đẳng giữa báo chí và các nền tảng tư nhân vận hành theo cơ chế thị trường. Chính phủ đã ban hành Nghị định 119/2020/NĐ-CP ngày 07-10-2020 về Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí, hoạt động xuất bản. Văn bản này chủ yếu tập trung vào chế tài xử lý hành vi vi phạm sau khi đã phát sinh. Do đó, Nghị định chưa thiết lập một cơ chế quản lý thống nhất và toàn diện đối với hoạt động sản xuất, phân phối và định hướng thông tin báo chí trên không gian số.

Vì vậy, việc bổ sung quy định pháp lý riêng cho truyền hình đa nền tảng là giải pháp trọng tâm để bảo đảm tính thống nhất và bình đẳng giữa các chủ thể tham gia sản xuất nội dung. Cần quy định rõ trách nhiệm của từng bên (cơ quan báo chí, nhà sản xuất, nền tảng trung gian và người sử dụng) trong toàn bộ chuỗi sản xuất và phát hành. Đồng thời, các văn bản pháp lý nên làm rõ nghĩa vụ kiểm duyệt, kiểm soát bình luận, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo đảm quyền tác giả trên các nền tảng số. Cùng với đó, cần khuyến khích các cơ quan báo chí, doanh nghiệp công nghệ trong nước phát triển nền tảng phát hành nội dung phù hợp với Việt Nam, bảo đảm năng lực cạnh tranh với nền tảng xuyên biên giới và giữ vững an ninh thông tin.

Hoàn thiện khung pháp lý cho truyền hình đa nền tảng không chỉ giúp báo chí Việt Nam phát triển bền vững trong môi trường số mà còn góp phần nâng cao chất lượng tin tức, bảo vệ quyền lợi công chúng, đồng thời giữ vững định hướng và chủ quyền thông tin quốc gia trong giai đoạn hiện nay.

Thứ hai, ban hành quy trình tổ chức bản tin truyền hình đa nền tảng phù hợp với đặc trưng của cơ quan báo chí

Hiện nay, mô hình truyền hình đa nền tảng không chỉ là mở rộng phạm vi phân phối, mà đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong cách thức tổ chức, sản xuất và quản trị nội dung. Khác với truyền hình truyền thống, truyền hình đa nền tảng có tính phi tuyến tính, phân mảnh, đòi hỏi các khâu sản xuất được vận hành linh hoạt, hướng tới sự phối hợp chặt chẽ, xuyên nền tảng.

Hiện nay, các cơ quan báo chí - truyền hình Việt Nam, như: VTV, VOV, Báo Nhân Dân, HTV,… hay các đài địa phương đã và đang triển khai mô hình báo chí đa nền tảng, kết hợp phát sóng truyền thống với nền tảng số nhằm mở rộng đối tượng khán giả và nâng cao chất lượng tiếp cận thông tin⁽⁶⁾. Tuy nhiên, việc triển khai mô hình này vẫn gặp nhiều khó khăn, cụ thể: quy trình sản xuất còn rời rạc, nhân lực thiếu kỹ năng số, công nghệ chưa đồng bộ và chiến lược phân phối nội dung còn hạn chế. Phần lớn quy trình được ban hành chỉ áp dụng cho bản tin phát sóng truyền thống, hoạt động sản xuất và phân phối nội dung trên các nền tảng trực tuyến được thực hiện dựa trên kinh nghiệm, vừa làm vừa điều chỉnh, thiếu quy định, hướng dẫn cụ thể. Sự thiếu vắng quy định trên nền tảng số khiến việc quản lý nhân sự, kiểm soát tiến độ và đo lường hiệu quả sản xuất gặp nhiều hạn chế, đồng thời làm giảm tính đồng bộ trong tổ chức bản tin.

Vì vậy, cần thiết lập quy trình tổ chức bản tin truyền hình đa nền tảng chính thức, phù hợp với đặc trưng của từng cơ quan báo chí. Quy trình này phải chỉ rõ các khâu tham gia sản xuất, phạm vi trách nhiệm, phương thức phối hợp giữa các bộ phận, cùng định hướng về nội dung, hình thức thể hiện và thời lượng bản tin cho từng nền tảng. Quy trình này sẽ đóng vai trò giúp các bộ phận có cái nhìn toàn diện về quy mô công việc, đồng thời là cơ sở để lên kế hoạch đào tạo kỹ năng báo chí số, xây dựng đội ngũ nhà báo đa năng đáp ứng yêu cầu hội tụ truyền thông.

Thí dụ, sơ đồ dưới đây minh họa quy trình tổ chức bản tin truyền hình trên nhiều nền tảng của Tập đoàn Thairath, Thái Lan. Thairath phân định rõ các nền tảng sẽ phụ trách mảng tin tức nào dựa trên thế mạnh của nền tảng và định hướng của tập đoàn. Quy trình cũng cho thấy các bộ phận tham gia tổ chức truyền hình đa nền tảng, cách thức phối hợp giữa các bộ phận và thứ tự công việc ưu tiên trong tổ chức sản xuất bản tin truyền hình cho nhiều nền tảng. Các cơ quan báo chí đa nền tảng có thể dựa trên đặc điểm hoạt động và định hướng phát triển của đơn vị mình để xây dựng quy trình tổ chức bản tin truyền hình đa nền tảng phù hợp.

Thứ ba, nâng cao năng lực nhân sự tổ chức bản tin truyền hình đa nền tảng

Nghiên cứu và thực tiễn đều chỉ ra, nhà báo đa năng là xu hướng phát triển của đội ngũ nhà báo nhằm đáp ứng các yêu cầu của báo chí đa nền tảng. Việc xây dựng đội ngũ nhà báo có khả năng tác nghiệp linh hoạt, có trình độ về công nghệ và tư duy số là điều kiện tiên quyết để duy trì hiệu quả sản xuất, bảo đảm chất lượng bản tin và mở rộng sức lan tỏa thông tin.

Bên cạnh việc đào tạo các kỹ năng báo chí đa nền tảng, cần chú trọng vào thay đổi tư duy của người làm báo về truyền hình đa nền tảng. Một số phóng viên, biên tập viên vẫn xem truyền hình truyền thống là trọng tâm, chưa nhận thức đầy đủ vai trò của các nền tảng số trong chuỗi thông tin đa chiều. Một bộ phận nhà báo coi trọng các nền tảng nhưng lại cho rằng báo chí đa nền tảng phát triển riêng lẻ các nền tảng, tin tức trên nền tảng nào thì cần điều chỉnh về nội dung và hình thức phù hợp với nền tảng đó. Cả hai cách tư duy đều chưa phản ánh đúng bản chất của truyền hình đa nền tảng. Vì vậy, bước đầu tiên trong lộ trình nâng cao năng lực là chuyển đổi nhận thức, từ tư duy làm tin cho truyền hình, phân phối cho nhiều nền tảng sang tư duy tổ chức tin tức cho hệ sinh thái truyền hình đa nền tảng. Các nhà báo cần nhìn nhận các nền tảng có sự cộng sinh lẫn nhau, mỗi nền tảng có những đặc trưng riêng, phù hợp để truyền tải tin tức theo những cách khác nhau phục vụ những nhóm khán giả với nhu cầu khác nhau. Đồng thời, trong mô hình truyền hình đa nền tảng, người xem không chỉ là khán giả thụ động mà là đối tác cùng sáng tạo và lan tỏa nội dung. Công chúng vừa là người tiếp nhận, vừa là nguồn cung cấp dữ liệu và phản hồi cho nhà báo, qua đó hình thành chu trình thông tin hai chiều, thậm chí mỗi cá nhân độc giả còn là một nhà báo công dân, hỗ trợ thông tin lan tỏa với tốc độ nhanh chóng.

Thực tiễn cho thấy, một số đơn vị như VTV đã thay đổi cách vận hành theo hướng “digital first” - ưu tiên nền tảng số trong quá trình sản xuất tin tức. Phóng viên phụ trách các nền tảng được kết nối chặt chẽ: cùng theo dõi đề tài, phối hợp chia sẻ tư liệu và dữ liệu, đồng thời khai thác phản hồi từ người xem để điều chỉnh hướng tiếp cận. Đây là mô hình thể hiện rõ năng lực tổ chức bản tin mang tính hội tụ, trong đó nền tảng số không còn phụ thuộc vào truyền hình truyền thống mà trở thành trung tâm định hướng nội dung.

Ngoài ra, cần triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu về kỹ năng tác nghiệp đa nền tảng. Các nhà báo phải được trang bị khả năng sản xuất nội dung cho nhiều môi trường khác nhau, từ biên tập, quay dựng, dẫn hiện trường đến tối ưu hóa trên mạng xã hội. Bên cạnh kỹ năng chuyên môn, họ cần thành thạo công cụ số, như: quản lý nội dung hợp nhất (CMS), phân tích dữ liệu, tối ưu hóa tìm kiếm (SEO) và tương tác khán giả trực tuyến. Việc hiểu rõ cách lựa chọn tiêu đề, từ khóa, thời điểm đăng tải và phong cách thể hiện nội dung phù hợp từng nền tảng giúp tin tức đạt được độ phủ rộng và hiệu quả truyền thông cao hơn.

Thứ tư, tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong tổ chức bản tin truyền hình đa nền tảng

Trong thời đại truyền thông số, công nghệ thông tin trở thành yếu tố cốt lõi trong việc tổ chức, sản xuất và phân phối bản tin truyền hình đa nền tảng. Để duy trì lợi thế cạnh tranh, các cơ quan báo chí không chỉ cần đầu tư thiết bị hiện đại mà còn cần tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ mới, như: thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR) hay hệ thống lưu trữ trực tuyến vào quy trình sản xuất.

AI đang mở ra khả năng tự động hóa và sáng tạo nội dung chưa từng có trong lĩnh vực báo chí. Các công cụ tạo sinh, như: Sora (do OpenAI phát triển) có thể chuyển văn bản thành video hoàn chỉnh, rút ngắn thời gian sản xuất và giảm chi phí hậu kỳ. Những ứng dụng đó cho phép người làm báo tập trung hơn vào khâu biên tập, kiểm chứng và sáng tạo thay vì phải xử lý các công việc kỹ thuật lặp lại.

Tại Việt Nam, HTV9 cũng đã thử nghiệm AI trong khâu tiền kỳ sản xuất bản tin, hiệu quả được ghi nhận tương đương với phóng viên có 1-2 năm kinh nghiệm. Tuy nhiên, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo cần đi kèm với nguyên tắc đạo đức báo chí và minh bạch thông tin. Các sản phẩm có sự hỗ trợ của AI phải được dán nhãn rõ ràng về mức độ can thiệp công nghệ, giúp công chúng nhận biết và duy trì niềm tin với báo chí chính thống. Đồng thời, các cơ quan truyền hình cần xây dựng mẫu thiết kế video chuẩn hóa (template) để đồng bộ hình ảnh, tối ưu hóa quy trình dựng phim và đáp ứng yêu cầu xuất bản nhanh cho nhiều nền tảng. Song song với AI, việc ứng dụng công nghệ thực tế ảo (AR) và thực tế tăng cường đang định hình xu hướng sản xuất bản tin mới, mang tính trải nghiệm cao. VTV cũng đã áp dụng AR trong bản tin thời tiết, giúp khán giả theo dõi thông tin trực quan, sinh động hơn.

Bên cạnh khâu sản xuất, việc xây dựng hệ thống lưu trữ và quản trị nội dung trực tuyến (CMS) là bước cốt lõi của truyền hình đa nền tảng hiện đại. Một hệ thống CMS tích hợp điện toán đám mây giúp lưu trữ, chỉnh sửa và phân phối nội dung tập trung, tránh trùng lặp và tăng tính bảo mật. Các bộ phận sản xuất, biên tập, kỹ thuật truy cập dữ liệu từ mọi nơi, theo dõi được lịch sử chỉnh sửa, quản lý bản quyền và bảo vệ sở hữu trí tuệ khi xuất bản trên môi trường mạng. Cấu trúc này giúp đài truyền hình tiết kiệm chi phí, tăng khả năng cộng tác liên phòng ban và đẩy nhanh quy trình xuất bản.

3. Kết luận

Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức bản tin truyền hình đa nền tảng giúp nâng cao năng suất và tối ưu hóa chi phí. Việc nghiên cứu và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức bản tin truyền hình trong môi trường báo chí đa nền tảng không chỉ mang ý nghĩa thực tiễn trong việc tối ưu hóa quy trình sản xuất mà còn góp phần khẳng định vai trò của truyền hình như một thành tố chủ lực trong hệ sinh thái truyền thông hiện đại, đáp ứng nhu cầu thông tin ngày càng cao và đa dạng của công chúng.

_________________

Ngày nhận bài: 22-11-2025; Ngày bình duyệt: 20-12-2025; Ngày duyệt đăng: 30-12-2025.

Email tác giả: hochanh.maianhthu@gmail.com

(1) Wearesocial: Vietnam Digital 2024, https://www.brandsvietnam.com.

(2) DataReportal: Digital 2025: Vietnam, https://datareportal.com, ngày: 3-3-2025.

(3) Decision Lab: The Connected Consumer Q2/2024. https://www.decisionlab.co, 2024.

(4) Decision Lab: The Connected Consumer Q2/2021, https://www.decisionlab.co, 2021.

(5) Quyết định số 348/QĐ-TTg ngày 6-4-2023 của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.

(6) Mai Anh Thư: Thực trạng tổ chức bản tin truyền hình đa nền tảng tại một số cơ quan báo chí ở Việt Nam, Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, chuyên đề số 2 (10-2024), tr.160-163(7) Srisaracam, S: Digital convergence in the newsroom: examining cross-media news production and quality journalism, Doctoral dissertation, Cardiff University, 2019.