Quan hệ Thái Lan - Campuchia từ năm 2014 đến nay: tác động đến Việt Nam và ASEAN

TS TRƯƠNG QUANG HOÀN
Viện Nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương
Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam
PGS, TS TRẦN NGỌC DŨNG
Viện Chính trị và Quan hệ quốc tế
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

1. Mở đầu

Quan hệ Thái Lan - Campuchia có lịch sử thăng trầm, đan xen giữa tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, cạnh tranh ảnh hưởng và nhu cầu hợp tác vì phát triển. Quan hệ Thái Lan - Campuchia luôn chịu sự chi phối của chính trị nội bộ của hai nước. Năm 2014 được xem là dấu mốc quan trọng trong quan hệ song phương khi hai nước chấm dứt hơn 5 năm đụng độ và xung đột (2008 - 2013). Tại Thái Lan, phe quân đội đảo chính, lật đổ Thủ tướng Yingluck Shinawatra (2011 - 2014) có quan điểm thân thiện với Campuchia, đưa tướng Prayut Chanocha lên nắm quyền. Mặc dù vậy, quan hệ song phương không xấu đi như thông lệ lịch sử khi phe quân đội lên nắm quyền ở Bangkok. Quan hệ Thái Lan - Campuchia giai đoạn 2014 - 2024 bước vào ổn định và phát triển⁽¹⁾. Từ năm 2025, quan hệ song phương xấu đi do các vụ đụng độ và xung đột biên giới, tác động tiêu cực đến các lĩnh vực hợp tác cũng như sự ổn định và phát triển bền vững của khu vực. Nhìn lại hơn 10 năm quan hệ Thái Lan - Campuchia (2014 - 2024), đánh giá những kết quả đạt được ở một số lĩnh vực chính, những tác động, bài học đặt ra cho Việt Nam trong bối cảnh nước ta tiếp tục đề cao vai trò của ASEAN và ổn định khu vực trong kỷ nguyên phát triển mới là hết sức cần thiết.

2. Nội dung

2.1. Quan hệ giữa Thái Lan và Campuchia từ 2024 đến nay

Về chính trị - ngoại giao

Lịch sử quan hệ ngoại giao Thái Lan - Campuchia chịu sự chi phối đáng kể của chính trị nội bộ Thái Lan. Trong các giai đoạn chính phủ dân sự cầm quyền, quan hệ giữa hai nước thường ổn định và thân thiện, hợp tác; ngược lại, khi phe quân đội nắm quyền, quan hệ song phương dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, đối đầu. Năm 2014, phe quân đội đảo chính, lật đổ Thủ tướng Yingluck Shinawatra, đưa Tướng Prayut Chanocha lên cầm quyền, mở ra một giai đoạn mới trong quan hệ Thái Lan - Campuchia⁽²⁾.

Ngay sau đảo chính, quan hệ song phương có dấu hiệu xấu đi khi Thái Lan tiến hành trục xuất hơn 200.000 lao động Campuchia, gây sức ép đáng kể về kinh tế - xã hội đối với Campuchia. Trong bối cảnh đó, Tướng Hun Manet đã thăm Bangkok vào tháng 7-2014 để trao đổi và tìm kiếm giải pháp. Đáp lại, Tướng Prayut Chanocha thăm Campuchia tháng 10-2014 và hai nước ký kết 3 văn kiện hợp tác trong các lĩnh vực du lịch, kết nối giao thông và phòng, chống buôn bán người⁽³⁾.

Quan hệ Thái Lan - Campuchia tiếp tục được thúc đẩy thông qua các hoạt động tiếp xúc và trao đổi đoàn cấp cao, các hội đàm giữa lãnh đạo các cấp hai nước trong giai đoạn 2015-2023, bao gồm: cuộc gặp giữa Phó Thủ tướng Campuchia Hor Nam Hong và Thủ tướng Thái Lan (tháng 7-2015), Thủ tướng Hun Sen gặp Thủ tướng Prayut Chanocha (tháng 10-2016), chuyến thăm Campuchia của Thủ tướng Prayut Chanocha (tháng 9-2017), các cuộc hội đàm giữa Thủ tướng hai nước bên lề Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 40 và 41 (tháng 11-2022) và chuyến thăm Thái Lan của Phó Thủ tướng Prak Sokhom (tháng 2-2023). Hai bên cũng tiến hành các cuộc họp nội các chung (lần 2 năm 2015⁽⁴⁾, lần 3 năm 2017), Ủy ban chung về hợp tác song phương, Ủy ban Biên giới hỗn hợp⁽⁵⁾. Nội dung hợp tác xoay quanh vấn đề biên giới, đặc khu kinh tế, thương mại biên giới, giáo dục, du lịch, kết nối giao thông, chống tội phạm xuyên biên giới.

Tháng 2-2024, Thái Lan và Campuchia chính thức nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược, qua đó khẳng định bước phát triển mới trong quan hệ song phương. Thái Lan mở Tổng Lãnh sự quán tại Siem Reap, Campuchia mở Tổng Lãnh sự quán ở Songkhla. Ủy ban thương mại hỗn hợp thống nhất thúc đẩy trao đổi thương mại lên mức 15 tỷ USD năm 2025. Hai bên nhất trí thúc đẩy họp Ủy ban Biên giới hỗn hợp, nâng cấp các cửa khẩu, hợp tác chống tội phạm xuyên quốc gia, phân định biên giới biển, thúc đẩy du lịch qua sáng kiến “6 nước, 1 điểm đến”.

Hai nước đã ký 5 biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) về năng lượng, công nghệ, trao đổi hàng hóa, thương mại nhằm hướng đến kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao⁽⁶⁾. Tuy nhiên, quan hệ song phương đã rơi vào căng thẳng và xung đột trong năm 2025 do tranh chấp, đụng độ biên giới. Tuy vậy, hoạt động ngoại giao vẫn được triển khai để giải quyết tình hình như hội nghị Ủy ban Biên giới hỗn hợp (JBC) lần 6 tháng 6-2025 sau 12 năm gián đoạn, cuộc họp Ủy ban Biên giới khu vực ngày 16-8 tại tỉnh Trat (Thái Lan), cuộc họp JBC đặc biệt ngày 10-9 và cuộc họp JBC ngày 22-10. Hai bên đã xem xét 74 cột mốc, nhất trí 45 vị trí đã được xác nhận và áp dụng công nghệ quét laser để thúc đẩy nhanh công tác phân định biên giới⁽⁷⁾.

Về an ninh - quốc phòng

Giai đoạn 2014 - 2024 chứng kiến sự yên bình sau nhiều năm xung đột biên giới (chỉ riêng giai đoạn 2008 - 2011 đã có 6 vụ đụng độ quân sự)⁽⁸⁾. Từ năm 2014 đến 2024, quan hệ song phương ổn định và phát triển, nhưng từ năm 2025 chuyển sang căng thẳng và xung đột vũ trang ở biên giới⁽⁹⁾. Đây là lần thứ 3 xảy ra xung đột (lần 1 trong thập niên 1950 - 1960, lần 2 là 2008 - 2013) với nguyên nhân cốt lõi là tranh chấp biên giới.

Theo Hiệp ước Pháp - Xiêm năm 1904, đền Preah Vihear thuộc lãnh thổ Thái Lan, song bản đồ Pháp lập năm 1907 lại đưa ngôi đền này vào lãnh thổ Campuchia. Tòa án Công lý quốc tế tại La Haye năm 1962 công nhận đền Preah Vihear thuộc về Campuchia, nhưng không làm rõ chủ quyền khu đất xung quanh rộng 4,6km². Đồng thời, xung đột năm 2025 cũng chịu tác động từ bối cảnh chính trị nội bộ, đặc biệt là ảnh hưởng của giới tinh hoa quân đội Thái Lan. Việc lộ đoạn ghi âm giữa Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen và Thủ tướng Thái Lan Paetongtarn Shinawatra, một người theo chủ nghĩa ôn hòa với Campuchia, khiến phe quân đội Thái thể hiện rõ thái độ, phản ứng và ảnh hưởng hơn. Ông Anutin Charnvirakul cũng có quan điểm cứng rắn hơn so với người tiền nhiệm về vấn đề biên giới⁽¹⁰⁾. Việc Campuchia xây đê chắn sóng tại tỉnh Koh Kong (giáp tỉnh Trat) vươn thẳng ra vịnh Thái Lan cũng khiến xung đột liên tục leo thang. Ngoài ra, Thái Lan cũng có lý do mang tính quốc tế cao là tấn công, triệt phá các băng đảng tội phạm xuyên biên giới đang trú ngụ ở Campuchia⁽¹¹⁾.

Đụng độ nổ ra ngày 28-5-2025 và xung đột leo thang tháng 7-2025 với khoảng 48 người chết, hơn 300.000 người dân phải sơ tán⁽¹²⁾.

Đụng độ quân sự liên tiếp tái bùng nổ dù hai bên đã ký thỏa thuận ngừng bắn vô điều kiện ngày 29-7-2025, Tuyên bố chung về thỏa thuận hòa bình ngày 26-10-2025 và thỏa thuận ngừng bắn ngày 27-12-2025. Xung đột tái diễn vào đầu năm 2026, khi hai bên cáo buộc lẫn nhau vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và ghi nhận các trường hợp thương vong ngày 6-01-2026⁽¹³⁾. Đụng độ, xung đột giữa hai quốc gia gây ra những hệ quả lớn. Tính đến ngày 17-12-2025 đã có khoảng 32 người thiệt mạng, 800.000 người phải sơ tán⁽¹⁴⁾. Đến ngày 24-12-2025, phía Campuchia có 30 người thiệt mạng, 87 người bị thương, 636.536 người phải sơ tán⁽¹⁵⁾. Phía Thái Lan tuyên bố khoảng 400.000 dân phải sơ tán do xung đột⁽¹⁶⁾.

Như vậy, quan hệ quốc phòng giữa Thái Lan và Campuchia chỉ duy trì được trạng thái ổn định trong một thời gian nhất định trước khi tái xuất hiện căng thẳng, đụng độ và gây ra những tác động tiêu cực đến quan hệ cũng như hòa bình khu vực.

Về kinh tế

Biểu đồ: Kim ngạch xuất nhập khẩu Thái Lan - Campuchia từ năm 2014 đến 2024

Đơn vị tính: tỷ USD

Thương mại Thái Lan - Campuchia khá năng động, đặc biệt tại khu vực biên giới. Tiếp nối đà tăng trưởng của giai đoạn trước, từ 50.299 triệu Baht (năm 2008) lên 121.098 triệu Baht (năm 2016), kim ngạch thương mại song phương trong giai đoạn 2014 - 2024 tăng gấp 2 lần⁽¹⁷⁾. Đà tăng hầu như liên tục, trừ 3 năm 2020, 2021 và 2023 do ảnh hưởng của Covid-19. Năm 2024, kim ngạch thương mại song phương lần đầu tiên vượt mốc 10 tỷ USD, phản ánh mức độ gắn kết kinh tế ngày càng tăng giữa hai nước và vị thế của Thái Lan với tư cách là đối tác thương mại lớn thứ hai của Campuchia, sau Trung Quốc. Xung đột bùng phát năm 2025 đã tác động tiêu cực đến quan hệ song phương, khi Campuchia phong tỏa thương mại, tẩy chay hàng Thái trên khắp lãnh thổ. Tính đến hết tháng 11-2025, kim ngạch thương mại Thái Lan - Campuchia giảm mạnh, chỉ đạt 3,41 tỉ USD, trong đó Thái Lan xuất khẩu 2,72 tỷ USD và Campuchia xuất khẩu 679,72 triệu USD⁽¹⁸⁾. Xung đột không chỉ gây thiệt hại lớn cho các doanh nghiệp Thái Lan và khu vực sản xuất nông nghiệp của Campuchia, mà còn tác động lan tỏa đến thương mại khu vực. Đáng chú ý, ngày 15-12-2025, Thái Lan đã cấm xuất khẩu nhiên liệu sang Lào nhằm ngăn ngừa khả năng tái xuất khẩu sang Campuchia⁽¹⁹⁾.

Cán cân thương mại giữa hai nước có sự mất cân đối rõ rệt khi Thái Lan xuất siêu: giá trị xuất khẩu sang Campuchia lớn gấp 7-10 lần nhập khẩu từ Campuchia. Giá trị xuất khẩu của Campuchia sang Thái Lan thường duy trì ở mức dưới 1 tỷ USD, chỉ chiếm 3,2% tổng kim ngạch xuất khẩu của Campuchia. Ngược lại, hàng nhập từ Bangkok chiếm tới 13,5% tổng nhập⁽²⁰⁾. Thái Lan xuất sang Campuchia xăng dầu, đường, máy móc, thiết bị công nghiệp. Campuchia bị phụ thuộc vào Bangkok về các sản phẩm xăng dầu (30% nhu cầu), thực phẩm và phương tiện giao thông. Campuchia xuất khẩu chủ yếu là vàng, nhôm, rau củ quả, đồ điện, phụ tùng ô tô.

Về đầu tư, hội doanh nghiệp Thái Lan ở Campuchia (thành lập năm 1999) với 150 thành viên đóng vai trò quan trọng trong kết nối hợp tác và đầu tư⁽²¹⁾. Đến năm 2020, Thái Lan luôn ở trong nhóm 10 nước đầu tư nhiều nhất vào Campuchia: giai đoạn 2015 - 2020 là khoảng 30 triệu USD. Tuy vậy, tỷ trọng đầu tư vẫn thấp: năm 2024 chỉ chiếm 3,3% vốn FDI của Campuchia, trong khi Trung Quốc là 34,7%, Hàn Quốc 11,3% và Xinhgapo 6,5%. Các doanh nghiệp đầu tư chính là: PTT Group (phân phối năng lượng và nhiên liệu), Tập đoàn Xi măng SCG, Tập đoàn CP (nông nghiệp và chế biến thực phẩm), Ngân hàng Bangkok và Ngân hàng Hattha⁽²²⁾.

Về du lịch, trước khi xảy ra xung đột, trao đổi khách du lịch giữa Thái Lan và Campuchia duy trì ở mức cao. Năm 2019, hơn 400.000 lượt khách Thái Lan đến Campuchia và hơn 900.000 khách Campuchia sang Thái Lan⁽²³⁾. Khách du lịch Thái Lan chiếm khoảng 7% tổng lượng khách quốc tế đến Campuchia, đứng sau Trung Quốc (36%), Việt Nam (13,7%) và châu Âu (12%). Năm 2024, Thái Lan trở thành nguồn cung khách du lịch lớn nhất của Campuchia với khoảng 2,15 triệu lượt người, chiếm 32% tổng lượng khách quốc tế. Thái Lan đã khởi xướng sáng kiến “6 nước, 1 điểm đến” năm 2024 nhằm tăng cường hợp tác du lịch với Campuchia và các quốc gia trong khu vực. Tuy nhiên, do tác động của xung đột, năm 2025 lượng khách du lịch Thái Lan đến Campuchia sụt giảm 92,32% so với năm 2024⁽²⁴⁾.

Về văn hóa - xã hội

Là hai quốc gia láng giềng, Thái Lan và Campuchia duy trì nhiều hoạt động giao lưu và kết nối trên các lĩnh vực, tiêu biểu là hợp tác về giáo dục và lao động.

Về giáo dục, Thái Lan và Campuchia thiết lập quan hệ hợp tác năm 1996 và ký Bản ghi nhớ hợp tác năm 2003. Từ 1996 đến 2012, Thái Lan đã tài trợ cho Campuchia 4 dự án hợp tác giáo dục, hỗ trợ 14.923 người học⁽²⁵⁾.

Trước đại dịch Covid-19, Thái Lan là một trong những điểm đến hấp dẫn của du học sinh Campuchia, năm 2018 có 435 du học sinh, đứng thứ 4 sau Ôtxtrâylia, Mỹ, Nhật Bản. Giai đoạn 2014 - 2024, có khoảng 2.500 người Campuchia theo học tại các trường đại học Thái Lan, trong đó 2.132 người nhận học bổng của công chúa Maha Chakri Sirindhorn⁽²⁶⁾. Xung đột biên giới khiến một phần du học sinh tạm dừng học, hồi hương, như tháng 7-2025 là hơn 300 người⁽²⁷⁾. Làn sóng du học sinh hồi hương ảnh ưởng tiêu cực đến hợp tác giáo dục giữa hai nước.

Về lao động, do tỷ lệ thất nghiệp ở Campuchia cao, nhu cầu lao động ở Thái Lan lớn và mức lương cao nên số lượng lao động từ Campuchia sang Thái Lan hàng năm rất lớn, cả hợp pháp và bất hợp pháp. Năm 2013, khoảng 3,68 triệu lao động từ Campuchia, Mianma, Lào sang Thái Lan nhưng chỉ có 89.618 người Campuchia có giấy phép.

Năm 2014, có 13.802 lao động Campuchia ở Thái Lan được cấp phép, nhưng thực tế khoảng 700.000 người không giấy tờ ra trình diện và ước tính 98% lao động Campuchia tại đây là bất hợp pháp⁽²⁸⁾. Năm 2018, hơn 300.000 lao động Campuchia ở Thái Lan có giấy phép⁽²⁹⁾. Năm 2019, khoảng 650.000 lao động Campuchia làm việc ở Thái Lan với mức lương thấp, tập trung ở ngành nông nghiệp, xây dựng, đánh bắt cá và cơ khí chế tạo⁽³⁰⁾.

Năm 2020 chỉ 1% lao động Campuchia được nhập cư và đăng ký tại các cơ sở tuyển dụng có phép, 26% qua trung tâm không giấy phép, 66% được tuyển dụng trực tiếp từ chủ doanh nghiệp⁽³¹⁾.

Năm 2024, 459.863 lao động Campuchia có giấy phép, với 32% theo MOU năm 2015, 63,8% trong quá trình xác minh của chính quyền và 4,2% làm việc theo giấy thông hành biên giới S64. Số lao động thực tế khoảng 1-2 triệu người, chủ yếu ở Bangkok (46,6%) và các tỉnh phía Đông Thái Lan (49,3%)⁽³²⁾. Campuchia cung cấp nguồn lao động quan trọng đối với kinh tế Thái Lan và ngược lại Thái Lan cũng rất quan trọng đối với lao động Campuchia khi mỗi gia đình sử dụng khoảng 95,5 USD tiền gửi từ Thái về để chi tiêu⁽³³⁾.

Hai chính phủ đã có nhiều hợp tác về lao động di cư. Năm 2015, hai nước ký MOU nhằm pháp lý hóa việc quản lý và bảo vệ lao động di cư. Từ 2014 đến nay đã có 3 đợt hồi hương lớn của lao động Campuchia đang làm việc tại Thái Lan. Đợt 1 ở tháng 6-2014 khi Thái Lan trục xuất khoảng 226.000 lao động Campuchia⁽³⁴⁾. Đợt 2 là đầu năm 2020 với khoảng 90.000 người Campuchia hồi hương⁽³⁵⁾. Đợt 3 diễn ra tháng 7-2025, hơn 900.000 người Campuchia hồi hương, tạo áp lực lớn lên kinh tế của Campuchia, đồng thời gây ra sự thiếu hụt lao động ở Thái Lan⁽³⁶⁾. Đầu tháng 12-2025, hơn 1.000 lao động Campuchia đã rời Thái Lan⁽³⁷⁾. Dự báo sự cắt giảm đột ngột của 750.000 lao động Campuchia (2% lao động Thái Lan) khiến GDP nước này có nguy cơ giảm 1% thời gian tới⁽³⁸⁾.

2.2. Tác động của quan hệ Thái Lan - Campuchia đối với Việt Nam

Thứ nhất, về an ninh quốc gia. Sự ổn định của Campuchia, Thái Lan góp phần quan trọng vào sự ổn định, an ninh biên giới phía Tây của Việt Nam. Việc thiếu kiểm soát chính trị, bảo đảm nội tình ổn định khiến những mâu thuẫn về biên giới Campuchia - Thái Lan có thể lan sang các quốc gia khác, trong đó có Việt Nam.

Quan hệ giữa Thái Lan và Campuchia cũng ảnh hưởng đến an ninh phi truyền thống của Việt Nam, bao gồm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, phòng chống tội phạm mạng, tội phạm xuyên biên giới.

Khi vùng biên giới Campuchia - Thái Lan, là khu vực hoạt động của nhiều nhóm tội phạm mạng, sự xấu đi của quan hệ Thái Lan - Campuchia khiến hợp tác chống tội phạm mạng bị đình trệ. Do đó, cả an ninh chủ quyền quốc gia và an ninh phi truyền thống của Việt Nam đều gặp những thách thức mới.

Thứ hai, sự thiếu ổn định trong quan hệ Thái Lan - Campuchia về lâu dài sẽ tác động tiêu cực đến thương mại của Việt Nam với hai nước khi đây đều là những đối tác quan trọng của Việt Nam tại ASEAN. Năm 2024, Thái Lan là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong ASEAN (20,2 tỷ USD), thương mại Campuchia - Việt Nam cũng đạt gần 10 tỷ USD⁽³⁹⁾. Thương mại của Việt Nam với cả hai nước có thể bị suy giảm do lo ngại bất ổn chính trị.

Sự thiếu ổn định trong quan hệ Thái Lan - Campuchia làm gia tăng rủi ro đối với các doanh nghiệp Việt Nam đang hoạt động tại Campuchia, đồng thời có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các doanh nghiệp Thái Lan hoạt động ở Việt Nam. Đồng thời, Việt Nam - Campuchia - Thái Lan được kết nối với nhau qua hành lang kinh tế phía Nam, nên các diễn biến xung đột còn tác động tiêu cực đến hoạt động kết nối kinh tế và giao thông giữa Việt Nam với Tiểu vùng sông Mekong. Mặt khác, Việt Nam cũng có thể tận dụng những cơ hội mới để tăng cường ảnh hưởng kinh tế ở Campuchia hoặc thu hút thêm đầu tư quốc tế và khu vực từ môi trường trong nước ổn định hơn các nước khác.

Trong bối cảnh khu vực đang thúc đẩy triển khai sáng kiến “6 nước, 1 điểm đến” trong hợp tác du lịch, những diễn biến căng thẳng trong quan hệ Thái Lan - Campuchia không chỉ làm suy giảm lượng khách đến Campuchia mà có thể tác động gián tiếp đến dòng khách quốc tế đến Việt Nam trung và dài hạn. Năm 2025 khách quốc tế đến Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng với khoảng 19,15 triệu lượt; trong đó lượng khách từ Campuchia tăng 48,5%, khách từ Thái Lan tăng 10%⁽⁴⁰⁾. Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài, các yếu tố bất ổn khu vực có thể đặt ra những thách thức mới đối với ngành du lịch Việt Nam. Thực tiễn cho thấy, kết quả tăng trưởng du lịch không chỉ đến từ chính sách thị thực thuận lợi, hiệu quả của các hoạt động quảng bá, xúc tiến du lịch, mà còn chịu tác động quan trọng từ môi trường chính trị - xã hội ổn định. Đây là bài học quan trọng để giữ ổn định khách du lịch, thúc đẩy thương mại và thu hút đầu tư quốc tế.

Trong bối cảnh hòa bình, lao động Campuchia coi Thái Lan là điểm đến lý tưởng để tìm kiếm cuộc sống ổn định hơn. Tuy nhiên, làn sóng hồi hương của lao động trình độ thấp khi xảy ra biến cố chính trị, đại dịch, hay xung đột tạo ra áp lực lớn đối với vấn đề việc làm ở Campuchia. Họ quay trở lại cạnh tranh trực tiếp với chính người Việt Nam đang làm việc ở Campuchia. Gánh nặng mưu sinh cũng khiến họ tìm kiếm thị trường lao động mới, trong đó có Việt Nam, khiến cạnh tranh việc làm gia tăng, hoặc tình trạng lao động bất hợp pháp có thể dẫn đến bất ổn về kinh tế - xã hội. Tình trạng thiếu việc làm có thể đẩy người Campuchia vào các hoạt động tội phạm mạng, tội phạm xuyên biên giới và đe dọa nghiêm trọng an ninh mạng, kinh tế số của Việt Nam. Sâu xa hơn, nếu lao động hồi hương bị thất nghiệp sẽ bất mãn và gây ra nhiều biến số tiêu cực đối với các cuộc bầu cử và tính ổn định của chính quyền Campuchia trong tương lai, từ đó cũng tác động đến sự ổn định trong quan hệ Campuchia - Việt Nam.

Thứ ba, sự xấu đi trong quan hệ Thái Lan - Campuchia đặt ra thách thức đối với việc xây dựng Cộng đồng ASEAN đoàn kết, thống nhất. Điều đó dẫn đến sự lung lay niềm tin của người dân khu vực và cộng đồng quốc tế về khả năng giải quyết vấn đề của ASEAN và vai trò trung tâm của ASEAN trong định hình cấu trúc khu vực.

Việt Nam luôn coi trọng ASEAN, coi đây là không gian chiến lược để phát triển kinh tế, bảo vệ chủ quyền và phát huy vai trò, nên rất cần một ASEAN ổn định, đoàn kết, thống nhất. Do đó, xung đột Thái Lan - Campuchia khiến môi trường ổn định bị ảnh hưởng, buộc ASEAN nói chung, Việt Nam nói riêng phải phân tán nguồn lực và thời gian để giải quyết, hòa giải và dẫn đến việc thiếu nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Về lâu dài, xung đột Thái Lan - Campuchia đã chỉ ra những giới hạn và điểm yếu cố hữu trong các cơ chế giải quyết vấn đề nội bộ của ASEAN như Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) năm 1976 hay Hiến chương ASEAN năm 2008, buộc tổ chức phải tính toán đến việc xây dựng bộ công cụ mạnh hơn, có khả năng hơn trong việc phòng ngừa, giải quyết các xung đột nội khối trong tương lai.

2.3. Việt Nam và ASEAN trong bối cảnh quan hệ Thái Lan - Campuchia bất ổn

Về chính trị - ngoại giao, Việt Nam và ASEAN đang tiếp cận cân bằng, thận trọng, không thiên vị bất cứ bên nào. Ở cấp độ ASEAN, cách tiếp cận khách quan, kêu gọi các bên kiềm chế, kết hợp cơ chế đối thoại song phương và đa phương để giải quyết xung đột là xuyên suốt trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Đồng thời, Việt Nam cũng nêu cao vai trò Chủ tịch ASEAN 2025 của Malaixia, bày tỏ sự sẵn sàng hợp tác với các nước trong khối để thúc đẩy vai trò trung gian hòa giải của ASEAN. Ngày 27-7-2025, các Bộ trưởng ngoại giao ASEAN đã ra tuyên bố chung kêu gọi Thái Lan và Campuchia kiềm chế tối đa, ngừng giao tranh và giải quyết xung đột bằng biện pháp hòa bình, dựa trên Hiến chương ASEAN và Hiệp ước TAC 1976.

Trong chuyến thăm Thái Lan ngày 14-12-2025, Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò của ASEAN và Việt Nam sẵn sàng phối hợp với các nước trong khu vực để đóng góp vào duy trì hòa bình, ổn định tại khu vực⁽⁴¹⁾. Do đó, Việt Nam cần tiếp tục cam kết mạnh mẽ ủng hộ ASEAN, các cơ chế đa phương, nguyên tắc hòa bình để giải quyết mâu thuẫn. Quán triệt điều đó mới tiếp tục khẳng định được vai trò và đóng góp của Việt Nam trong khu vực và giữ vững được vị thế và năng lực của ASEAN trong giải quyết các vấn đề nội khối⁽⁴²⁾.

Ở cấp độ tiểu vùng Mekong, Việt Nam cần tiếp tục khẳng định cam kết tham gia, kêu gọi các bên không vì bất đồng hiện tại mà phá vỡ đi lịch sử hợp tác và phát triển. Ở cấp độ song phương, Việt Nam cần duy trì mối quan hệ tốt đẹp với cả Thái Lan và Campuchia để tránh bị ảnh hưởng tiêu cực từ mâu thuẫn giữa hai nước. Việt Nam cần tìm cách giải quyết tốt việc phân định biên giới trên biển với Campuchia, làm tốt công tác tuyên truyền để người dân hiểu, nhìn nhận khách quan về thực tế quan hệ trong khu vực, tránh để những nhận thức không đúng về lịch sử tác động đến quan hệ hiện nay và dẫn đến nguy cơ xảy ra mâu thuẫn như trường hợp Thái Lan - Campuchia.

Về kinh tế, hiện Việt Nam chưa chịu nhiều tác động tiêu cực từ sự bất ổn trong quan hệ Thái Lan - Campuchia, song về lâu dài, môi trường kinh tế và đầu tư của khu vực bị giảm sút tính hiệu quả. Do đó, Việt Nam cần tiếp tục tận dụng mối quan hệ chính trị tốt đẹp với cả hai nước để thúc đẩy hơn nữa hợp tác kinh tế, tăng cường đầu tư vào Campuchia, thu hút đầu tư từ Thái Lan, bảo đảm sự đa dạng và cân bằng thương mại cũng như mục tiêu bảo đảm thúc đẩy hợp tác nội khối về kinh tế. Lợi ích từ sự hợp tác hiệu quả không chỉ giúp duy trì quan hệ song phương, mà còn góp phần thúc đẩy hợp tác đa phương tại Tiểu vùng sông Mekong và ASEAN. Quan hệ kinh tế hiệu quả với Campuchia, Thái Lan và các nước ASEAN cũng chính là cách thức để gia tăng hiệu quả hợp tác nội khối, giúp Việt Nam đa dạng hóa thị trường, giảm bớt sự phụ thuộc vào thị trường lớn.

3. Kết luận

Quan hệ Thái Lan - Campuchia từ 2014 đến nay đã có 10 năm ổn định và phát triển trước khi diễn ra căng thẳng, đụng độ biên giới và từ đó đặt ra những câu hỏi lớn về việc duy trì tính đoàn kết, thống nhất và hợp tác trong khu vực. Trong giai đoạn 2014 - 2024 quan hệ giữa Thái Lan và Campuchia đã phát triển mạnh lên đối tác chiến lược, cho thấy sự thống nhất nhận thức và cần thiết của hai bên trong tăng cường hợp tác láng giềng khu vực. Mặc dù vậy, những cản trở từ lịch sử, đặc biệt là vấn đề tranh chấp biên giới lãnh thổ một lần nữa bùng lên, khiến quan hệ song phương xấu đi nhanh chóng trong năm 2025. Thực trạng đó gây ra những tổn hại nhất định đối với tính thống nhất và đoàn kết của khu vực, chỉ ra những giới hạn của phương thức ASEAN trong giải quyết các mâu thuẫn nội bộ.

Trong bối cảnh đó, là một thành viên tích cực của ASEAN, Việt Nam đã chủ động kêu gọi các bên hòa dịu, tăng cường đàm phán để tìm ra tiếng nói chung, đồng thời ủng hộ sử dụng các cơ chế đa phương để giải quyết mâu thuẫn trên nguyên tắc hòa bình. Việt Nam tiếp tục khẳng định đường lối ngoại giao cân bằng, trung lập, vì sự đoàn kết, thống nhất, phát triển thịnh vượng của khu vực. Điều này là cần thiết trong bối cảnh Việt Nam cần tạo lập môi trường khu vực ổn định cho mục tiêu phát triển, đồng thời cũng góp phần tích cực, chủ động vào thành công chung của ASEAN trong xây dựng và định hình cấu trúc khu vực.

_________________

Ngày nhận bài: 15-1-2026; Ngày bình duyệt: 5-3-2026; Ngày duyệt đăng: 9-3-2026.

Email của tác giả: tranngocdung@hcma.edu.vn

(1) Thitinan Pongsudhirak: All quite on the Thai - Cambodian front: Drivers, dynamics, directions, South East Asia Research, 2018, 26(4), p.330.

(2) Sok Udom Deth: Factional Politics and Foreign Policy Choices in Cambodia - Thailand Diplomatic Relations, 1950 - 2014, PhD Disseration, der Humboldt Universitat zu Berlin, 2014, pp.246-248.

(3) TTXVN: Thủ tướng Thái Lan thăm Campuchia thúc đẩy quan hệ song phương, https://www.vietnamplus.vn, 30-10-2014.

(4) Hai bên đã ra: 1) Tuyên bố chung về cuộc họp nội các chung; 2) MOU về phát triển các cơ sở kiểm soát biên giới, xây dựng cầu biên giới, đường giao thông tại bản Ban Nong, tỉnh Sa Keo (Thái Lan) và Stung Bot, tỉnh Banteay (Campuchia); 3) MOU về hợp tác lao động; 4) Thỏa thuận về việc làm của người lao động. Ministry of Foreign Affairs: Official Visit to the Kingdom of Thailand of the Prime Minister of the Kingdom of Cambodia and the 2^nd Thailand - Cambodia Joint Cabinet Retreat, https://mfa.go.th/en/content, 14-12-2015.

(5), (21), (23) Khmer Times: 70th Anniversary of the Establishment of Diplomatic Relations between Thailand & Cambodia, https://www.khmertimeskh.com, 18-12-2020, p.2, 8, 4.

(6) Ministry of Foreign Affairs: Thailand and Cambodia announced Strategic Partnership to foster closer cooperation for common peace and development, https://mfa.go.th, 8-2-2024.

(7) Vietnam News: Cambodia, Thailand convene joint committee meeting to advance vital border discussions, https://vietnamnews.vn, 23-10-2025.

(8) Pavin Chachavalpongpun: Thai - Cambodian Conflict: The failure of ASEAN’s Dispute Settlement Mechanisms, Asian Jounral of Peacebuilding, 2013, 1, p.71.

(9) Nguyễn Thị Thu Nga: Khủng hoảng biên giới Thái Lan - Campuchia năm 2025: Những thách thức đặt ra đối với cấu trúc an ninh khu vực ASEAN, https://lyluanchinhtri.vn, 29-7-2025.

(10) Tita Sanglee: Thailand’s Deterrence Failure against Cambodia: A focus on Structural Hindrances, ISEAS, No.107, 19-12-2025, p.8.

(11) Đức Trung: Thái Lan tập kích hai trung tâm lừa đảo ở biên giới Campuchia, https://vnexpress.net, 23-12-2025; Baek Yoon-mi: Thai military bombs casino complexes tied to transnational scam rings, 15-12-2025.

(12) Saima Afzal: Thailand, Cambodia escalate conflict, demonstraiting limits of diplomacy, https://www.aspistrategist.org.au, 16-12-2025.

(13) Hoài Linh: Nổ ở khu vực biên giới tranh chấp, lính Thái Lan và Campuchia bị thương, https://vietnamnet.vn, 6-1-2026.

(14) Aljazeera: Thailand demands unilateral ceasefire announcement from Cambodia, https://www.aljazeera.com, 16-12-2025.

(15) Tâm Dương: Campuchia công bố thương vong trong xung đột với Thái Lan, https://tuoitre.vn, 25-12-2025.

(16) Phạm Giang: Hơn 700.000 người phải sơ tán do xung đột Campuchia - Thái Lan, https://vnexpress.net, 21-12-2025.

(17) Hà Lê Huyền: Thương mại biên giới Thái Lan - Campuchia giai đoạn 2008 - 2016, Nghiên cứu Đông Nam Á, 2007, 11, tr.54.

(18) Hin Pisei: Despite tensions, Cambodia-Thai trade totalled $250 million in November, https://asianews.network, 16-12-2025.

(19) Đông Nhi: Căng thẳng Campuchia - Thái Lan: hàng nhiên liệu bị chặn ở cửa khẩu biên giới với Lào, https://baoquocte.vn, 15-12-2025.

(20), (22) Chunyu Yang: Assessment of the impact of Cambodia-Thailand border conflicts on Cambodia’s Economy, Analytical Note - AMRO, 17-11-2025, p.4, 6.

(24) Kosalthanan Neth: Beyond the Border: Cambodia’s Economic Strain from the Thailand Conflict, Commentary Article No.3, China-ASEAN Studies Center, 8-2025, p.1; Ministry of Tourism of Kingdom of Cambodia: Tourism Statistics Report, September 2025, Phnom Penh, p.2.

(25) Wichuda Kijtorntham, Phumjit Ruangdej, Chatchanog Saisuwan: Educational Cooperation between Thailand and Cambodia: Outcomes on Human Development, International Understanding and Future Prospect, International Education Studies, 2015, 8, p.89, 92.

(26) Vann Neang: Over 2,500 Cambodian Students attend Universities in Thailand, https://www.information.gov.kh, 28-6-2024.

(27) Hang Punreay: Cambodian students return from Thailand amid discrimination reports, https://www.khmertimeskh.com, 31-7-2025.

(28) Robert Nurick, Sochanny Hak: Transnational migration and the involuntary return of undocumented migrants across the Cambodian-Thai border, Journal of Ethnic and Migration Studies, 2019, 45(16), p.3129.

(29) Ratanak OUK: An overview of Cambodia-Thai Cooperation in Protecting Cambodian Migrant Workers in Thailand, UC Occasional Paper Series, 2019, 3(1), pp.34-35.

(30) IOM UN Migration Thailand: Cambodian Labour Migrants in Thailand: IOM Study, https://thailand.iom.int, 29-6-2019.

(31) International Organzation for Migration: Promoting safe Migration between Cambodia and Thailand post Covid-19, Policy Paper, 7-2022, p.16.

(32) Winrock International: Cambodia CTIP and Thailand CTIP: Cambodian Migrant Worker Landscape Assessment, Report 9-2024, p.4.

(33) P.S. Thou, L. Thoeun: Remittance and Migrant Workers in Thailand: A case study of Parents in Sangke District of Battambang Province, Cambodia, Insight: Cambodia Journal of Basic and Applied Research, 2023, 5(1), pp.28-34.

(34) Mekong Migrantion Network: The Precarious Status of Migrants in Thailand: Reflections on the Exodus of Cambodian Migrants and Lessons Learnt, Phnom Penh, 2014, p.2.

(35) International Labour Organization: Covid-19: impact on migrant workers and country response in Thailand, https://www.fairrecruitmenthub.org, 3-7-2020, p. 3.

(36) Sreekanth Ravindran: Business associations urged to help Thailand-returned migrant workers, https://www.khmertimeskh.com, 20-8-2025.

(37) Khmer Times: Border tensions prompt more than 1,000 Cambodians to flee Thai market and return home, https://www.khmertimeskh.com, 12-12-2025.

(38) Stephen Higgins: Mekong Strategic Capiital Warns Thai border conflict risks significant short-term impact to Cambodia’s GDP, but long-term outlook strong, https://cambodiainvestmentreview.com, 8-2025.

(39) Bộ Công thương: Báo cáo xuất nhập khẩu Việt Nam 2024, NXB Công thương, Hà Nội, 2025, tr.72, 74, 84.

(40) Cục Du lịch quốc gia Việt Nam: Thông tin Du lịch, tháng 11-2025, tr.8.

(41) Đỗ Sinh, Phạm Hải: Việt Nam sẵn sàng đóng góp tích cực cho các nỗ lực duy trì hòa bình khu vực, https://www.vietnamplus.vn, 14-12-2025.

(42) Như Quỳnh: Đụng độ biên giới Campuchia - Thái Lan: tác động, phản ứng của các nước lớn và những vấn đề đặt ra cho đối với Việt Nam, https://nghiencuuchienluoc.org, 1-8-2025.