Tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung, biện pháp xây dựng nông thôn và sự vận dụng của tỉnh Hà Tĩnh trong xây dựng nông thôn mới

ThS PHAN BÁ LINH
Trường Chính trị Trần Phú, tỉnh Hà Tĩnh

1. Mở đầu

Chủ tịch Hồ Chí Minh đề cao vị trí và vai trò chiến lược của nông thôn trong toàn bộ tiến trình cách mạng Việt Nam, coi đây là nền tảng vững chắc của sự phát triển đất nước. Người chủ trương xây dựng nông thôn theo định hướng “nông thôn mới”, “nông thôn phồn thịnh” (Hồ Chí Minh, 2011h, tr.420), nhằm mục tiêu không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân cả về vật chất lẫn tinh thần, bảo đảm “dân giàu, nước mạnh”. Trong tư duy của Người, xây dựng nông thôn không chỉ là cải thiện điều kiện sản xuất và sinh hoạt mà còn là quá trình phát triển toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường và hệ thống chính trị. Người nhấn mạnh việc phát huy vai trò chủ thể của người dân, nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực của công cuộc xây dựng nông thôn. Những quan điểm đó thể hiện tầm nhìn chiến lược, tính nhân văn sâu sắc và phương pháp luận khoa học trong tổ chức thực tiễn. Tư tưởng của Người về nội dung và biện pháp xây dựng nông thôn vì vậy mang giá trị lý luận bền vững, đồng thời có ý nghĩa chỉ đạo thực tiễn sâu rộng trong mọi giai đoạn phát triển.

Trên cơ sở quán triệt và vận dụng sáng tạo tư tưởng của Người, nhiều địa phương đã đạt được những kết quả quan trọng trong xây dựng nông thôn mới. Tiêu biểu, tỉnh Hà Tĩnh đã triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển kinh tế, nâng cao đời sống văn hóa, củng cố hệ thống chính trị và bảo đảm an sinh xã hội ở khu vực nông thôn. Những thành tựu đạt được không chỉ làm thay đổi bộ mặt nông thôn mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế - xã hội của địa phương theo hướng bền vững. Qua đó khẳng định, tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung và biện pháp xây dựng nông thôn tiếp tục là kim chỉ nam cho sự nghiệp phát triển đất nước theo hướng phồn vinh, hạnh phúc.

2. Nội dung

2.1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung, biện pháp xây dựng nông thôn

Để không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần nhân dân, Hồ Chí Minh yêu cầu phải phát triển toàn diện cả kinh tế, văn hóa và xã hội. Xuất phát từ điều kiện của một nước nông nghiệp, nơi phần lớn dân cư sống ở nông thôn, Người sớm có chủ trương xây dựng và phát triển nông thôn, để nông thôn nước ta ngày càng giàu đẹp, văn minh. Trong đó, nội dung xây dựng nông thôn gồm:

Một là, xây dựng hạ tầng. Đây là nội dung được Hồ Chí Minh xác định là nền tảng trong xây dựng nông thôn. Theo Người, “Cầu đường là mạch máu của một nước” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.149), do đó đầu tư cho hạ tầng giao thông (đường sá, cầu cống), nhất là phát triển giao thông vận tải ở nông thôn phải được đặc biệt chú ý. Cùng với đó, “Thủy lợi là biện pháp hàng đầu” (Hồ Chí Minh, 2011k, tr.492), phải ra sức đắp đê, khơi mương, đào giếng… để chống lụt, chống hạn; phải kết hợp công trình lớn với công trình vừa và công trình nhỏ, kết hợp việc giữ nước với việc dẫn nước và việc tháo nước. Hồ Chí Minh yêu cầu lập các thiết chế văn hóa, giáo dục ở nông thôn như trường học, bảo tàng, thư viện, nhà hát, không gian sinh hoạt cộng đồng… theo hướng bài bản, đồng bộ, bảo đảm phát triển bền vững. Phương châm thực hiện là Nhà nước và nhân dân cùng làm: “Làm đại thủy lợi thì Nhà nước phải xuất tiền, nhân dân phải xuất sức. Trung thủy lợi thì Nhà nước với nhân dân cùng làm. Tiểu thủy lợi thì do nhân dân làm” (Hồ Chí Minh, 2011i, tr.198)…

Hai là, phát triển kinh tế, tổ chức sản xuất trong xây dựng nông thôn. Hồ Chí Minh quan tâm xây dựng cơ cấu ngành kinh tế hợp lý gồm công nghiệp, nông nghiệp và thương nghiệp; trong đó “sản xuất nông nghiệp là chủ yếu” (Hồ Chí Minh, 2011e, tr. 212), công nghiệp và nông nghiệp là “hai chân” của nền kinh tế, thương nghiệp là cầu nối giữa nông nghiệp và công nghiệp. Người chủ trương xây dựng cơ cấu nội ngành nông - lâm - ngư nghiệp gắn với phát triển một nền nông nghiệp toàn diện, nền nông nghiệp đó không chỉ lấy “sản xuất thóc là chính”, mà đồng thời “phải coi trọng hoa màu, cây ăn quả, cây công nghiệp, chăn nuôi, thả cá và nghề phụ” (Hồ Chí Minh, 2011i, tr.198). Về tổ chức sản xuất, Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng xây dựng hợp tác xã nông nghiệp với mục đích “cải thiện đời sống nông dân, làm cho nông dân được no ấm, mạnh khỏe, được học tập, làm cho dân giàu, nước mạnh. Dân có giàu thì nước mới mạnh” (Hồ Chí Minh, 2011h, tr. 316). Trong xây dựng hợp tác xã, Người lưu ý: “Chớ ham làm mau, làm rầm rộ… Đi bước nào vững vàng, chắc chắn bước ấy cứ tiến tới dần dần” (Hồ Chí Minh, 2011d, tr. 466); thiết thực; từ thấp đến cao, “từ nhỏ đến lớn”, từ tổ đổi công rồi mới tiến lên hợp tác xã, hợp tác xã bậc thấp rồi mới lên hợp tác xã bậc cao theo nguyên tắc: Tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi và dân chủ.

Ba là, nội dung văn hóa - xã hội - môi trường trong xây dựng nông thôn. Hồ Chí Minh cho rằng, xây dựng nông thôn chính là quá trình đổi mới, cải tạo xã hội nông thôn, xây dựng một nền giáo dục mới, một đời sống văn hóa với những cá nhân con người, cộng đồng người có đạo đức mới, lối sống mới và nếp sống mới, “ba nội dung ấy, có quan hệ mật thiết với nhau, trong đó đạo đức đóng vai trò chủ yếu, đạo đức gắn liền với lối sống và nếp sống” (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh…, 2017). Trong xây dựng đời sống văn hóa, xã hội ở nông thôn, Hồ Chí Minh bàn nhiều đến vấn đề môi trường văn hóa; trong đó, đặc biệt chú trọng môi trường gia đình và môi trường văn hóa cộng đồng, làng xã, bởi gia đình là “hạt nhân” của xã hội, làng là gốc của nước. Về giáo dục, mở chiến dịch chống nạn mù chữ, diệt “giặc dốt” và chiến dịch giáo dục lại tinh thần nhân dân nhằm làm cho dân tộc Việt Nam trở nên một dân tộc dũng cảm, yêu nước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước độc lập; Người coi trọng giáo dục toàn diện và quan tâm xây dựng đội ngũ giáo viên… Với tầm nhìn chiến lược về xây dựng nông thôn và phát triển bền vững, Hồ Chí Minh sớm quan tâm bảo vệ môi trường sinh thái nông thôn. Trong đó nhấn mạnh sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên, kêu gọi giữ gìn cảnh quan môi trường sống, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, tránh gây tổn hại đến môi trường. Người phát động Tết trồng cây, lưu ý bảo vệ rừng và trồng cây gây rừng, bảo đảm nguồn nước... Gắn bảo vệ môi trường với chăm lo sức khỏe nhân dân, Hồ Chí Minh kêu gọi thực hiện “vệ sinh yêu nước” (Hồ Chí Minh, 2011g, tr.487) với phương châm “phòng bệnh là chính”.

Bốn là, xây dựng hệ thống chính trị và bảo đảm trật tự an toàn, an ninh. Hồ Chí Minh xác định, xây dựng, củng cố hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh là nội dung quan trọng trong xây dựng nông thôn. Trước hết, phải ra sức củng cố chi bộ ở nông thôn vì “chi bộ là gốc rễ của Đảng ở nông thôn”, “Chi bộ mạnh hay là yếu, công tác của chi bộ tốt hay là xấu, ảnh hưởng rất lớn đến việc cải tạo nông thôn” (Hồ Chí Minh, 2011d, tr. 510). Chính quyền cấp xã là tế bào cấu thành hệ thống tổ chức nhà nước, “là nền tảng của hành chính” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr. 460), phải xây dựng chính quyền vững mạnh, tổ chức bộ máy phải gọn, nhẹ, không cồng kềnh, tránh lãng phí nguồn lực; các hoạt động của chính quyền phải được kiểm soát; phải chống quan liêu, tham nhũng, bảo đảm chính quyền thực sự vì dân và bảo vệ niềm tin của nhân dân. Xây dựng Mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội trở thành trung tâm đoàn kết, tập hợp nhân dân, là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với người dân, góp phần củng cố niềm tin của dân với Đảng và Nhà nước, từ đó thúc đẩy sự tham gia của nhân dân vào công cuộc xây dựng đất nước và xây dựng nông thôn.

Xây dựng nông thôn gắn liền với nhiệm vụ bảo đảm an ninh, trật tự nhằm mang lại an ninh, an toàn cho người dân nông thôn, Hồ Chí Minh chỉ rõ: có giữ gìn trật tự trị an, nhân dân mới an cư lạc nghiệp, tăng gia sản xuất, xã hội nông thôn mới văn minh, thịnh vượng. Người xác định “Giữ gìn trật tự, an ninh trước hết là việc của công an, bộ đội, cảnh sát” (Hồ Chí Minh, 2011e, tr.77); đồng thời phải tăng cường vai trò của cả hệ thống chính trị, phát huy có hiệu quả vai trò, trách nhiệm của nhân dân, bởi: “Nhân dân có hàng triệu tai mắt. Nếu công an biết dựa vào nhân dân, thì nhân dân sẽ là người giúp việc rất đắc lực của công an” (Hồ Chí Minh, 2011e, tr. 260).

Để thực hiện nội dung, Hồ Chí Minh đề ra hệ thống biện pháp toàn diện xây dựng nông thôn, bao gồm:

Trước hết, Hồ Chí Minh yêu cầu, trong xây dựng nông thôn nói chung, sản xuất nói riêng, các địa phương phải chủ động “định ra kế hoạch toàn diện” (Hồ Chí Minh, 2011h, tr. 49). Kế hoạch đó phải dân chủ, đầy đủ, hợp lý, thiết thực với điều kiện của địa phương và phải “ăn khớp” với kế hoạch chung của toàn quốc. Khi các điều kiện thay đổi, kế hoạch cũng phải căn cứ vào tình hình thực tế mà điều chỉnh, “uốn nắn” cho phù hợp.

Thứ hai, thực hiện tốt công tác tuyên truyền, vận động trong xây dựng nông thôn. Theo Hồ Chí Minh, tuyên truyền “Là đem một việc gì nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm... Muốn thành công, phải biết cách tuyên truyền” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.191). Theo đó, tuyên truyền trong xây dựng nông cần phải “đánh thông tư tưởng” (Hồ Chí Minh, 2011g, tr. 488) cho cán bộ, đảng viên và quần chúng; phải làm cho dân biết, “dân hiểu” về nội dung, mục đích xây dựng nông thôn. Trong tuyên truyền phải xác định đúng đối tượng, lựa chọn phương pháp phù hợp, hiệu quả... Đặc biệt, người tuyên truyên phải “mắt trông, óc nghĩ, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm”, gần gũi nhân dân, “làm gương”, nói đi đôi với làm.

Thứ ba, thực hành dân chủ rộng rãi, phát huy vai trò của nhân dân trong xây dựng nông thôn. Dân chủ là của quý báu nhất của nhân dân và “thực hành dân chủ là cái chìa khóa vạn năng để giải quyết mọi khó khăn” (Hồ Chí Minh, 2011l, tr.325). Người nhấn mạnh: “Chế độ ta là chế độ dân chủ nhân dân. Nhân dân làm chủ nước nhà. Nông dân làm chủ nông thôn” (Hồ Chí Minh, 2011e, tr.516). Theo đó, trong xây dựng nông thôn phải thực hành dân chủ rộng rãi, bảo đảm dân chủ trong chính trị, dân chủ trong kinh tế, dân chủ trong văn hóa và dân chủ trong xã hội để làm cho mỗi người dân ai cũng được hưởng quyền tự do; từ đó phát huy sức mạnh chủ thể, huy động và sử dụng được tối đa “quyền hạn”, “quyền hành và lực lượng” của toàn dân xây dựng nông thôn và thi đua xây dựng đời sống mới ở nông thôn. Muốn thực hành dân chủ, phải xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức là “đầy tớ”, “công bộc” của nhân dân, gương mẫu, đi đầu trong xây dựng nông thôn; thực hiện dân chủ phải đi đôi với kỷ luật, kỷ cương, thiểu số phục tùng đa số, thực hiện nghiêm tự phê bình và phê bình; “chống tham ô, lãng phí, quan liêu là dân chủ” (Hồ Chí Minh, 2011b, tr. 362).

Thứ tư, phát động các phong trào thi đua ái quốc, thực hiện nêu gương trong xây dựng nông thôn. Thi đua giữ vai trò tạo động lực rất quan trọng, để xây dựng nông thôn cần phải phát động những phong trào thi đua trong cộng đồng: “Người này thi đua với người khác. Nhà này thi đua với nhà khác. Làng này thi đua với làng khác” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.119). Trong thi đua, chính quyền cần có những hình thức động viên, khen thưởng kịp thời, đúng người, đúng việc; phải chống bệnh quan liêu, bởi quan liêu sẽ ngăn trở phong trào thi đua; không được nôn nóng, đốt cháy giai đoạn và đặc biệt cần “có người làm gương, những nhà làm gương, những làng làm gương” (Hồ Chí Minh, 2011a, tr.126), nhất là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý.

Thứ năm, thực hành cần, kiệm, liêm, chính và phát huy tinh thần tự nguyện trong xây dựng nông thôn. Hồ Chí Minh khẳng định, nếu mọi người đều cố gắng thực hiện cần, kiệm, liêm, chính thì xây dựng nông thôn nhất định sẽ thành công. Người yêu cầu cán bộ không được quan liêu, mệnh lệnh, sử dụng biện pháp gò ép khi vận động nông dân trong xây dựng nông thôn, nhất là vào hợp tác xã, mà cần phải truyên truyền, giải thích cho nông dân thấy lợi ích của xây dựng nông thôn, phong trào hợp tác xã, từ đó người dân tự nguyện tham gia, “tuyệt đối không được ép buộc ai”. Khi “quần chúng đã tự giác, tự động thì việc gì to mấy, khó mấy cũng làm được” (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.115).

Thứ sáu, tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Nhiệm vụ quan trọng nhất để công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn theo Hồ Chí Minh là phải xây dựng được nền tảng vật chất và kỹ thuật cho nông nghiệp, nông thôn, làm cho nông thôn “có công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, có văn hóa và khoa học tiên tiến” (Hồ Chí Minh, 2011h, tr.412). Muốn vậy, công nghiệp phải giúp đỡ nông nghiệp, phải ứng dụng khoa học và kỹ thuật vào sản xuất, phải xây dựng hạ tầng đồng bộ, hiện đại, phải cải tạo, xây dựng giai cấp nông dân vững mạnh... Hồ Chí Minh nhấn mạnh cần phải “cải tiến công cụ”, “cải tiến kỹ thuật là một điều rất quan trọng để phát triển nông nghiệp” (Hồ Chí Minh, 2011k, tr.101).

Thứ bảy, thực hiện hợp tác kinh tế quốc tế để xây dựng nông thôn. Trong xây dựng nông thôn, nhất là phát triển kinh tế nông thôn, cần thực hiện biện pháp kinh tế mở để thu hút ngoại lực thông qua hợp tác kinh tế quốc tế với các nước trên thế giới một cách hòa bình, hữu nghị, tôn trọng chủ quyền và lãnh thổ. Hồ Chí Minh chủ trương thực hiện “chính sách mậu dịch” hợp tác bình đẳng, cùng có lợi: “Việt Nam sẽ giao dịch với tất cả các nước nào trên thế giới muốn giao dịch với Việt Nam một cách thật thà”, “trên nguyên tắc bình đẳng và hai bên cùng có lợi, chúng tôi sẵn sàng đặt quan hệ ngoại giao và thương mại với tất cả các nước” (Hồ Chí Minh, 2011e, tr. 317).

Thứ tám, phát huy vai trò của Đảng, Nhà nước, Mặt trận và các đoàn thể chính trị - xã hội trong xây dựng nông thôn. Hồ Chí Minh nhiều lần khẳng định: Việc gì cũng phải có Đảng lãnh đạo thì mới thành công. Ở nông thôn, với vai trò là “gốc rễ của Đảng”, các chi bộ phải xây dựng và lãnh đạo đường lối xây dựng nông thôn đúng đắn; huy động mọi nguồn lực; tăng cường vai trò kiểm tra, giám sát; phát huy vai trò “đầu tàu”, “mực thước” của đội ngũ cán bộ, đảng viên… trong xây dựng nông thôn. Các cơ quan nhà nước từ Trung ương cho đến địa phương đều phải có kế hoạch phục vụ nông nghiệp, giúp đỡ nông dân, xây dựng nông thôn. Nhà nước phải thực hiện các chính sách, như chính sách giá cả, chính sách thuế, chính sách thu mua nông sản; giúp đỡ về vốn, khoa học - kỹ thuật, máy móc, đào tạo cán bộ các ngành nông nghiệp, xây dựng kết cấu hạ tầng cho nông nghiệp, nông thôn nhất là các công trình lớn… Mặt trận phát huy vai trò tập hợp sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, định hướng và tổ chức các phong trào phù hợp với mục tiêu và từng thời kỳ cụ thể trong xây dựng nông thôn. “Nông hội có trách nhiệm chính bảo đảm thực hiện kế hoạch sản xuất. Đoàn thanh niên có nhiệm vụ xung phong thúc đẩy phong trào. Phụ nữ cần phải phát huy lực lượng của mình để sản xuất nhiều, sản xuất tốt” (Hồ Chí Minh, 2011e, tr.214).

2.2. Giá trị thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với tỉnh Hà Tĩnh trong xây dựng nông thôn mới

Khi tái lập năm 1991, Hà Tĩnh là tỉnh nông nghiệp, đa số dân cư sinh sống ở nông thôn và phần lớn lực lượng lao động xã hội làm nông nghiệp. Vì vậy, tỉnh Hà Tĩnh coi xây dựng, phát triển nông thôn là “chìa khóa vàng” để ổn định và nâng cao đời sống của nhân dân, phát triển kinh tế - xã hội.

Khi Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới được ban hành (theo Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ), tỉnh Hà Tĩnh đã huy động cả hệ thống chính trị và toàn xã hội vào cuộc một cách mạnh mẽ, quyết liệt, với phương châm: “lấy của dân, tài dân, sức dân để làm lợi cho dân”. Đặc biệt, trên cơ sở vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung, biện pháp xây dựng nông thôn, tỉnh Hà Tĩnh đã cụ thể hóa gắn với từng nội dung, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp xây dựng nông thôn mới qua từng giai đoạn. Cụ thể:

Hà Tĩnh đã tập trung đầu tư nâng cấp, xây dựng mới kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, nhất là hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện, nước sạch... đáp ứng yêu cầu sản xuất, sinh hoạt của người dân nông thôn.

Xác định phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân là trọng tâm của Chương trình, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất theo hướng hàng hóa, liên kết theo chuỗi giá trị gắn với các sản phẩm hàng hóa chủ lực, nhất là sản phẩm OCOP.

Ưu tiên phát triển văn hóa, xã hội, môi trường, gắn kết chặt chẽ với mục tiêu phát triển bền vững; nâng cao chất lượng giáo dục, y tế và chăm sóc sức khỏe cho người dân nông thôn. Đến nay, toàn tỉnh có 95,08% gia đình văn hóa, 98,57% thôn, tổ dân phố văn hóa; tiếp tục khẳng định vị thế tốp đầu cả nước về chất lượng giáo dục đại trà và chất lượng giáo dục mũi nhọn; tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt hơn 95%.

Hệ thống chính trị được củng cố, tăng cường; năng lực lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện ngày càng cao; bộ máy tổ chức từng bước được tinh gọn, hoạt động chuyên trách, chuyên nghiệp. Các tổ chức cơ sở đảng đã nhận thức đúng, thực hiện tốt chức năng hạt nhân lãnh đạo chính trị ở cơ sở; đội ngũ cán bộ ngày càng được nâng cao cả về chính trị, năng lực chuyên môn, nhất là ý thức trách nhiệm; nhiều cán bộ, đảng viên cốt cán cơ sở đã nêu cao vai trò gương mẫu, xung kích đi đầu trong phong trào xây dựng nông thôn mới.

Dân chủ được phát huy, người dân thực hiện tốt vai trò “chủ thể” xây dựng nông thôn mới. Đặc biệt, xây dựng Khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu, Vườn mẫu là chủ trương đúng đắn, hợp lòng dân, là cách làm hay, sáng tạo của Hà Tĩnh.

Công tác bảo đảm an ninh, trật tự ở địa bàn nông thôn tiếp tục được tăng cường; Phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc” được đẩy mạnh, xây dựng mới, củng cố, nhân rộng các mô hình tổ chức quần chúng tự quản về an ninh trật tự ở cơ sở. Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh đã chỉ đạo tổ chức triển khai xây dựng lực lượng dân quân theo hướng “vững mạnh, toàn diện, rộng khắp”, thực sự là lực lượng chính trị tin cậy của cấp ủy đảng, chính quyền và nhân dân địa phương.

Đến trước thời điểm bộ máy chính quyền địa phương hai cấp (cấp tỉnh xã) chính thức đi vào hoạt động (01/7/2025), Hà Tĩnh đã hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới theo Quyết định số 321/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ (đạt 8/8 yêu cầu); 12/12 huyện, thị xã, thành phố được Thủ tướng Chính phủ công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có 02 huyện (Đức Thọ, Nghi Xuân) đạt huyện nông thôn mới nâng cao; toàn tỉnh có 169/169 xã đạt chuẩn nông thôn mới (đạt 100%), trong đó 69/169 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao (đạt 40,4%), 18 xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu (đạt 10,7%); có 1.233/1.512 thôn đạt chuẩn Khu dân cư nông thôn mới kiểu mẫu (chiếm 81,5%). Nông thôn Hà Tĩnh thực sự khởi sắc, văn minh; xây dựng nên những vùng quê “Trù phú - An lành”, “Nơi đáng sống hơn”; đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn không ngừng được nâng cao, phát triển; thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn đạt 54,78 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo còn 2,4%. Tổng nguồn lực huy động thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới của Hà Tĩnh chỉ tính riêng giai đoạn 2021-2024 là: 76.997.522 triệu đồng, trong đó nhân dân đóng góp 8.359.634 triệu đồng (Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh, 2025).

Những thành tựu trong xây dựng nông thôn mới ở Hà Tĩnh là cơ bản, nổi bật, là nền tảng vững chắc để Hà Tĩnh vững vàng xây dựng nông thôn mới, hiện đại trong những giai đoạn tiếp theo.

Tuy vậy, trong quá trình thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới ở Hà Tĩnh, bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn những tồn tại, hạn chế, như: Hạ tầng kinh tế - xã hội ở một số vùng còn thiếu đồng bộ, khó khăn, chưa đáp ứng năng lực phòng chống thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu và còn lãng phí; tái cơ cấu kinh tế, cơ cấu ngành nông nghiệp, cơ cấu lao động nông thôn còn chậm, tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo hướng liên kết chuỗi giá trị với doanh nghiệp, hợp tác xã gắn với chế biến, tiêu thụ sản phẩm kết quả chưa cao; chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa, xã hội, môi trường còn có mặt hạn chế, tính bền vững chưa cao; việc áp dụng công nghệ và chuyển đổi số còn chậm; công tác lãnh đạo, chỉ đạo của một số cấp ủy, chính quyền địa phương có thời điểm chưa quyết liệt; trình độ, năng lực chuyên môn của một bộ phận cán bộ cơ sở còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu; an ninh trật tự xã hội nông thôn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp; việc huy động nguồn lực để triển khai các chương trình, dự án trọng điểm còn khó khăn; việc thực hành dân chủ ở một số địa phương còn hình thức. Đặc biệt, do chưa lường hết các khó khăn, vướng mắc dẫn tới việc thực hiện Đề án “Thí điểm xây dựng tỉnh Hà Tĩnh đạt chuẩn nông thôn mới, giai đoạn 2021-2025” theo Quyết định số 2114/QĐ-TTg ngày 16-12-2020 của Thủ tướng Chính phủ, không hoàn thành theo mục tiêu đề ra.

Hiện nay, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, cùng với cả nước, ở Hà Tĩnh, cấp xã từ 169 xã sáp nhập lại thành 60 xã... Chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 hướng tới mục tiêu nông thôn hiện đại, hội nhập, xanh và công bằng; bộ tiêu chí nông thôn mới các cấp, nhất là xã nông thôn mới có sự thay đổi theo hướng bao trùm hầu hết nội dung phát triển kinh tế - xã hội nông thôn các xã sau sáp nhập; nội hàm các tiêu chí có bổ sung cụ thể hóa đối với một số chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về thu nhập bình quân đầu người, giảm nghèo bền vững, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ, tín chỉ carbon nông thôn, nâng cao năng lực cộng đồng…

Trong bối cảnh đó, trên cơ sở chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng nông thôn mới, kiên định vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về nội dung, biện pháp xây dựng nông thôn, trong thời gian tới, tỉnh Hà Tĩnh cần thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ và giải pháp sau:

Trước hết, cần tập trung xây dựng, điều chỉnh quy hoạch xây dựng nông thôn mới phù hợp, đồng bộ với quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh sau sắp xếp tổ chức, bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Thứ hai, tiếp tục triển khai hiệu quả chủ trương, chính sách hiện hành; thực hiện rà soát, điều chỉnh, hoàn thiện các cơ chế, chính sách xây dựng nông thôn mới; đồng thời chủ động trong công tác dự báo và xây dựng cơ chế, chính sách, kế hoạch xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 và các giai đoạn tiếp theo phù hợp với Chương trình và Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới của Trung ương (sau khi được ban hành) và thực tiễn địa phương.

Thứ ba, đẩy mạnh công tác tuyên truyền về xây dựng nông thôn mới để nâng cao nhận thức của cả hệ thống chính trị và toàn thể người dân. Bảo đảm dân chủ rộng rãi, thực hành phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng” gắn với phát huy vai trò chủ thể của người dân, cộng đồng cư dân nông thôn và doanh nghiệp trong quá trình xây dựng nông thôn mới. Tiếp tục vận động xã hội hóa xây dựng nông thôn mới trên cơ sở phù hợp với sức dân; khơi dậy, phát huy tinh thần tự chủ, tự lực, tự cường của người dân.

Thứ tư, thực hành cần, kiệm, liêm, chính trong xây dựng hệ thống chính trị, đổi mới công tác quản lý, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên; trong đầu tư xây dựng, phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội; trong sử dụng nguồn lực, nhất là huy động và sử dụng nguồn vốn xây dựng nông thôn mới. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát trong xây dựng nông thôn mới; chủ động phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi sai phạm, tiêu cực, lãng phí trong quá trình tổ chức thực hiện.

Thứ năm, phát động phong trào thi đua để huy động các nguồn lực và người dân tham gia thực hiện Chương trình. Thực hiện có hiệu quả phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” và cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”. Đa dạng các hình thức thi đua để “giữ lửa” trong xây dựng nông thôn mới; nhất là thi đua trong sản xuất, phát triển kinh tế, phát huy bản sắc, giá trị văn hóa và con người Hà Tĩnh, trong phát triển giáo dục, y tế, bảo đảm an sinh xã hội, xóa đói giảm nghèo, xây dựng môi trường nông thôn sáng, xanh, sạch, đẹp, an toàn, thích ứng với biến đổi khí hậu… Thường xuyên sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm và kịp thời tôn vinh, khen thưởng những cá nhân, tập thể có nhiều đóng góp cho xây dựng nông thôn mới.

Thứ sáu, tiếp tục xây dựng, hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách để thúc đẩy hoạt động khoa học công nghệ, chuyển đổi số ở nông thôn; đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, thúc đẩy kinh tế số, phát triển xã hội số; phát triển hạ tầng số, dữ liệu số và phong trào “Bình dân học vụ số” trong xây dựng nông thôn mới. Xây dựng thôn, xã nông thôn mới thông minh.

Thứ bảy, tăng cường liên kết và hợp tác giữa các địa phương, đặc biệt là khu vực Bắc Trung Bộ, nhằm tạo sự kết nối chặt chẽ trong quy hoạch, phát triển hạ tầng, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp. Việc liên kết vùng không chỉ giúp khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của từng địa phương mà còn góp phần hình thành chuỗi giá trị bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực nông thôn. Đồng thời, cần đẩy mạnh hội nhập và mở rộng hợp tác quốc tế, tranh thủ nguồn lực về vốn, khoa học - công nghệ, kinh nghiệm quản lý để phục vụ xây dựng nông thôn mới. Thông qua hợp tác quốc tế, địa phương có điều kiện tiếp cận những mô hình phát triển tiên tiến, từ đó vận dụng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Qua đó, góp phần thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.

Thứ tám, tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo của tổ chức đảng; phát huy vai trò quản lý, điều hành của chính quyền; vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng nông thôn mới. Kiện toàn Ban Chỉ đạo; bộ máy, tổ chức tham mưu, giúp việc Ban Chỉ đạo và triển khai thực hiện chương trình theo hướng chuyên nghiệp, đồng bộ và hiệu quả. Thực hiện công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, kỹ năng nghiệp vụ và trau dồi đạo đức đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cấp xã trong tình hình mới.

3. Kết luận

Sinh thời, Hồ Chí Minh luôn dành cho tỉnh Hà Tĩnh tình cảm sâu nặng và sự quan tâm đặc biệt, thể hiện qua nhiều thư từ, điện và chuyến thăm vào tháng 6/1957. Người không chỉ mong Hà Tĩnh “nổi bật lên” mà còn chỉ rõ con đường phát triển, đó là chú trọng xây dựng nông thôn, khôi phục nông nghiệp, phát triển công nghiệp nhằm nâng cao đời sống nhân dân. Thực tiễn cho thấy, việc vận dụng đúng đắn và sáng tạo tư tưởng của Người đã trở thành nhân tố quan trọng góp phần vào thành công của chương trình xây dựng nông thôn mới ở Hà Tĩnh. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để Đảng bộ và Nhân dân địa phương tiếp tục phát triển quê hương theo hướng hiện đại, phồn vinh, hạnh phúc, dân chủ và văn minh.

_________________

Ngày nhận bài: 17/12/2025; Ngày bình duyệt: 5/2/2026; Ngày quyết định đăng: 18/2/2026.

Email tác giả: balinh.tct@gmail.com

Tại liệu tham khảo

Hồ Chí Minh (2011a). Toàn tập. (Tập 5). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011b). (Tập 7). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011c). (Tập 8). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011d). (Tập 9). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011e). (Tập 10). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011g). (Tập 11). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011h). (Tập 12). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011i). (Tập 13). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011k). (Tập 14). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Hồ Chí Minh (2011l). (Tập 15). Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - Ban Tuyên giáo Trung ương - Ban Dân vận Trung ương - Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (2017). Kỷ yếu Hội thảo khoa học cấp quốc gia: 70 năm tác phẩm “Đời sống mới” của Chủ tịch Hồ Chí Minh - Giá trị lý luận và thực tiễn trong phong trào xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh”. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.

Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tỉnh (2025). Số 4176/UBND-NL5 V/v tổng kết Chương trình nông thôn mới giai đoạn 2021-2025, ngày 18/6/2025. Báo cáo Tổng kết Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025.