Cơ chế thu hút và phát triển mạng lưới chuyên gia phản biện, viết bài cho Tạp chí Lý luận chính trị tiếng Anh (Political Theory)

ThS LÊ BẢO NGỌC
Tạp chí Lý luận chính trị
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

1. Mở đầu

Quá trình toàn cầu hóa học thuật và chuyển đổi số là xu hướng tất yếu và định hình phương thức sản xuất, xuất bản và kiểm chứng tri thức lý luận. Đối với Việt Nam, công tác lý luận đóng vai trò “đi trước, mở đường”, cung cấp nền tảng tư tưởng, luận cứ khoa học và định hướng chiến lược cho công cuộc xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước. Trước yêu cầu đổi mới công tác lý luận cùng sự cạnh tranh học thuật ngày càng gay gắt trên trường quốc tế, nhiệm vụ chủ động đưa tiếng nói chính trị - học thuật chính thống của Việt Nam vươn tầm thế giới, tham gia đối thoại bình đẳng, thuyết phục trên các diễn đàn khoa học toàn cầu đang trở nên cấp thiết đối với các tạp chí khoa học lý luận chính trị Việt Nam.

Tạp chí Lý luận chính trị thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, với ấn phẩm định kỳ tiếng Anh (Political Theory) giữ vị trí xung kích trên mặt trận thông tin đối ngoại lý luận. Tạp chí đảm nhận sứ mệnh vừa tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, mô hình phát triển và thành tựu lý luận của Việt Nam ra thế giới vừa là cầu nối tiếp thu tinh hoa lý luận, tri thức khoa học xã hội - nhân văn hiện đại phục vụ sự nghiệp đổi mới.

Tuy nhiên, việc quốc tế hóa một tạp chí lý luận chính trị có xuất phát điểm từ nền báo chí cách mạng đứng trước một thách thức vừa phải giữ vững định hướng chính trị chặt chẽ vừa phải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Trọng tâm cốt lõi tạo nên giá trị học thuật, chỉ số trích dẫn và uy tín của một tạp chí nằm ở chất lượng bài viết và sự nghiêm ngặt của quy trình bình duyệt kín hai chiều. Nếu thiếu vắng một mạng lưới chuyên gia phản biện và đội ngũ tác giả có khả năng viết bài bằng tiếng Anh học thuật đạt chuẩn, mục tiêu viết tên vào các chỉ mục khoa học quốc tế sẽ càng khó khăn hơn. Vì vậy, xác lập cơ chế thu hút và phát triển mạng lưới chuyên gia phản biện cùng đội ngũ cộng tác viên viết bài không đơn thuần là nghiệp vụ biên tập, mà là chiến lược thể chế quản trị tri thức nhằm nâng cao vị thế và sức mạnh mềm của lý luận chính trị Việt Nam.

2. Nội dung

2.1. Chuẩn mực xuất bản quốc tế và tính đặc thù của báo chí lý luận chính trị

Đối với các tạp chí lý luận chính trị, sự thống nhất không thể tách rời giữa tính đảng và tính khoa học là yêu cầu cốt lõi, giúp các tạp chí thực hiện hiệu quả vai trò định hướng tư tưởng, tổng kết thực tiễn và phát triển lý luận cho Đảng. Các tạp chí lý luận chính trị có tôn chỉ mục đích là tuyên truyền, giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thông tin, phản ánh các thành tựu nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn; đấu tranh, phê phán các quan điểm sai trái… Do vậy, các bài đăng trên các ấn phẩm tạp chí lý luận chính trị phải kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối đổi mới của Đảng; làm rõ và bảo vệ các quan điểm của Đảng, tuyên truyền sâu rộng các nghị quyết của Đảng, đấu tranh phản bác kịp thời, sắc bén với các quan điểm sai trái, thù địch… Trong công tác biên tập và phản biện, hai tính chất này đòi hỏi phải song hành nhằm bảo đảm mỗi ấn phẩm vừa đúng đắn về chính trị, vừa sâu sắc, chuẩn mực về học thuật.

Tuy nhiên, tính chất học thuật hiện đại lại đòi hỏi bài viết tiếp cận vấn đề thực tiễn thông qua khung lý thuyết khoa học, phương pháp nghiên cứu thực chứng hoặc so sánh đa chiều. Điều này đặt ra thách thức, học giả quốc tế có thể không chia sẻ chung thế giới quan mác-xít hoặc thiếu am hiểu bối cảnh lịch sử - chính trị Việt Nam, dễ dẫn đến đánh giá định kiến; ngược lại, mạng lưới chuyên gia thuần túy của Việt Nam lại né tránh các tranh luận học thuật sâu sắc, khiến bài viết thiếu sức nặng khi bước ra không gian toàn cầu. Giải quyết hài hòa mối quan hệ biện chứng giữa tính đảng và chuẩn mực học thuật quốc tế chính là bài toán trung tâm của công tác bình duyệt.

Để một tạp chí khoa học đặc biệt là tạp chí khoa học lý luận chính trị gia nhập hệ sinh thái học thuật quốc tế (ví dụ như ESCI, Scopus hay Web of Science), hệ thống tòa soạn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn của Ủy ban Đạo đức Xuất bản quốc tế (COPE). Cốt lõi của các chuẩn mực này bao gồm: tính minh bạch trong chính sách bình duyệt; sự phân định rạch ròi nhằm triệt tiêu xung đột lợi ích; sự đa dạng quốc tế trong thành phần hội đồng biên tập và mạng lưới cộng tác viên cùng tỷ lệ tự trích dẫn được kiểm soát chặt chẽ. Khác với các tạp chí trong nước truyền thống vốn còn phụ thuộc nhiều vào việc gửi bài qua kênh quen biết hoặc phản biện đơn mang tính hình thức, các cơ sở dữ liệu quốc tế đòi hỏi 100% bài báo nghiên cứu phải qua bình duyệt kín hai chiều, được lưu vết điện tử và có khả năng truy xuất để kiểm soát quy trình.

Quy trình bình duyệt theo mô hình khép kín hai chiều số hóa hoàn toàn theo chuẩn quốc tế đòi hỏi sự phân tách rành mạch giữa các công đoạn biên tập, bảo đảm tác giả không biết danh tính người phản biện và ngược lại. Quy trình chuẩn hóa được thực hiện qua bốn bước:

Bước 1: Sàng lọc sơ bộ: Bài báo gửi về hệ thống nộp bài trực tuyến trước hết phải trải qua bước kiểm tra tự động về độ trùng lặp văn bản (thông qua phần mềm chuyên dụng như Turnitin hoặc iThenticate). Ban Biên tập thực hiện vai trò đánh giá sự phù hợp về tôn chỉ, mục đích, tính chuẩn xác về lập trường chính trị và cấu trúc bài báo khoa học. Những bản thảo vi phạm quan điểm, có nội dung không phù hợp hoặc không đạt quy chuẩn tối thiểu sẽ bị từ chối ngay từ bước này, hoàn toàn không chuyển sang khâu bình duyệt.

Bước 2: Khử định danh tuyệt đối: Bộ phận kỹ thuật tòa soạn tiến hành bóc tách toàn bộ thông tin định danh của tác giả khỏi tệp bài báo, bao gồm: họ tên, học hàm, học vị, cơ quan công tác, các chú thích chân trang bộc lộ xuất thân bản thảo, lời cảm ơn và thuộc tính tác giả ẩn trong dữ liệu của tệp văn bản.

Bước 3: Bình duyệt độc lập kép: Mỗi bài báo đạt chuẩn sơ bộ được chuyển đến ít nhất hai chuyên gia phản biện độc lập (trong đó định hướng có một chuyên gia trong nước và một chuyên gia ngoài nước/ kiều bào am hiểu sâu về chuyên ngành của bài viết). Chuyên gia đánh giá bài báo dựa trên một Khung tiêu chí thẩm định chuẩn hóa tích hợp trên hệ thống bao gồm: Tính mới và đóng góp lý luận; tính khoa học và độ tin cậy của phương pháp nghiên cứu; sự vững vàng về định hướng tư tưởng chính trị; năng lực đối thoại, so sánh với các tài liệu học thuật quốc tế đương đại; văn phong tiếng Anh học thuật và quy cách trích dẫn chuẩn mực.

Bước 4: Tổng hợp và ra quyết định biên tập: Biên bản phản biện nộp về hệ thống sẽ được tổng hợp độc lập. Tùy thuộc vào kết quả đánh giá, Tổng Biên tập đưa ra quyết định: chấp thuận xuất bản, yêu cầu sửa đổi nhỏ, yêu cầu sửa đổi lớn và phản biện lại vòng hai, hoặc từ chối xuất bản. Việc sửa chữa của tác giả phải đi kèm một bản giải trình phản hồi chi tiết từng ý kiến của chuyên gia phản biện trước khi bài viết được thẩm định xuất bản lần cuối.

Quy trình chuẩn xuất bản quốc tế này vừa giúp bảo vệ tính độc lập và tự do học thuật của chuyên gia khi nhận xét chuyên môn, vừa bảo đảm kỷ luật chính trị tuyệt đối thông qua cơ chế phân loại sơ bộ của Ban Biên tập. Đối với những tạp chí lý luận chính trị như Political Theory, việc tuân thủ các quy tắc xuất bản quốc tế không hề mâu thuẫn hay đi ngược lại với những quy tắc về định hướng chính trị của tạp chí. Do đó, việc thực hiện đúng quy trình xuất bản chuẩn vừa giúp tạp chí nâng cấp chất lượng, tiệm cận được với những tiêu chuẩn chung trên thế giới, vừa bảo đảm tính Đảng, tính lý luận. Để bảo đảm điều này, vai trò bình duyệt độc lập của Ban Biên biên tập ngay từ bước đầu là rất quan trọng để bảo đảm tính định hướng chính trị của một tạp chí lý luận chính trị.

2.2. Thực trạng công tác bình duyệt, viết bài cho Tạp chí Lý luận chính trị tiếng Anh (Political Theory)

Từ khi thành lập và đi vào hoạt động, Political Theory đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng như: duy trì kỳ hạn xuất bản ổn định, cải tiến mỹ thuật trình bày, kịp thời dịch và giới thiệu các công trình nghiên cứu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các nhà khoa học trong và ngoài Học viện. Tạp chí đã xây dựng được mạng lưới nhà nghiên cứu hàng đầu trong và ngoài Học viện, bước đầu kết nối với một số nhà nghiên cứu phong trào cánh tả và Việt Nam học trên thế giới, từng bước chuyển đổi từ cơ chế duyệt bài một chiều sang bình duyệt độc lập.

Mặc dù vậy, công tác phát triển Political Theory vẫn đối diện với nhiều khó khăn và thách thức.

Thứ nhất, rào cản về phương pháp luận và tiếng Anh học thuật. Phần lớn bài báo đăng tải hiện nay là sản phẩm biên dịch từ các bài viết tiếng Việt đã được đăng tải. Quá trình dịch thuật chuyển ngữ làm mất đi văn phong học thuật tiếng Anh chuyên ngành, nhiều thuật ngữ chính trị đặc thù của Việt Nam được chuyển ngữ gượng ép do hạn chế của công tác dịch thuật, có thể gây khó hiểu cho người đọc là người nước ngoài. Mặt khác, cấu trúc bài viết của nhiều tác giả còn nặng về văn phong thuyết minh đường lối, chưa đạt chuẩn cấu phần của một bài báo khoa học chuẩn quốc tế như: khung lý thuyết, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp tiếp cận và tổng quan nghiên cứu cập nhật các nghiên cứu khoa học liên quan, thảo luận kết quả nghiên cứu, tính mới,…

Thứ hai, mạng lưới chuyên gia phản biện còn mỏng và khép kín. Danh sách cộng tác viên phản biện chủ yếu tập trung vào các nhà khoa học quen thuộc trong nội bộ Học viện và một số cơ quan nghiên cứu lý luận Trung ương. Đội ngũ này có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiến thức học thuật sâu rộng nhưng phần lớn còn hạn chế về năng lực phản biện trực tiếp bằng tiếng Anh. Việc thiếu vắng các chuyên gia quốc tế và nhà khoa học kiều bào khiến khâu thẩm định thiếu tính cọ xát, đa chiều. Hình thức phản biện qua thư điện tử cá nhân hoặc trao đổi trực tiếp vẫn diễn ra, làm giảm tính khách quan và tính bảo mật của nguyên tắc phản biện kín.

Thứ ba, thiếu cơ chế động lực và kinh tế học thuật. Mức chi trả nhuận bút bài viết và thù lao phản biện hiện nay thực hiện theo khung tài chính công lập, mang tính tượng trưng. Một chuyên gia quốc tế hay một nhà nghiên cứu độc lập phải dành từ 4 đến 8 giờ làm việc nghiêm túc để đọc, phân tích và soạn thảo một bản nhận xét học thuật chi tiết, nhưng mức thù lao nhận lại không tương xứng với hao phí lao động trí tuệ. Hơn nữa, Tạp chí chưa xây dựng được cơ chế vinh danh phi tài chính khiến việc tham gia viết bài hay phản biện cho Tạp chí chưa trở thành động lực tự thân thúc đẩy sự nghiệp học thuật của các nhà khoa học. Mặc dù các bài viết trên Tạp chí được tính điểm cao từ hội đồng khoa học ở nhiều chuyên ngành, lên tới một điểm ở những ngành như triết học, chính trị học,… Tuy nhiên, đối với các tác giả quốc tế, việc được đăng bài trên tạp chí được chỉ mục trong các cơ sở dữ liệu uy tín mới là thước đo và động lực để họ đầu tư viết bài.

Thứ tư, hạ tầng công nghệ xuất bản chưa được số hóa đồng bộ. Việc tiếp cận bài vở, phân công thẩm định và theo dõi tiến độ chủ yếu vẫn vận hành thủ công, phân tán qua email. Tạp chí chưa hoàn thiện việc vận hành nền tảng quản trị trực tuyến chuyên nghiệp (như Open Journal System - OJS), chưa tích hợp đầy đủ hệ thống kiểm soát trùng lặp văn bản tự động. Hiện nay, mặc dù các bài viết đăng trên Political Theory bản in được xuất bản trên trang điện tử của Tạp chí Lý luận chính trị và được gắn mã định danh bài báo số (DOI), tuy nhiên, Tạp chí chưa có một trang web riêng để thực hiện quy trình biên tập, phản biện khép kín, dễ phát sinh lỗi kỹ thuật và thiếu tính chuyên nghiệp và chuẩn mực quốc tế.

2.3. Giải pháp thu hút và phát triển mạng lưới chuyên gia phản biện, viết bài cho Political Theory

Việc thu hút và phát triển mạng lưới chuyên gia phản biện và cộng tác viên viết bài giữ vai trò quan trọng, quyết định chất lượng và hàm lượng học thuật của một tạp chí khoa học. Nguồn bài viết chất lượng cao và các chuyên gia bình duyệt không tự tìm đến chỉ vì một tạp chí có trang thông tin điện tử bắt mắt hay giao diện số hiện đại. Sự chuyển dịch từ một ấn phẩm khoa học mang tính chất thông tin tuyên truyền trong nước sang một tạp chí học thuật đạt chuẩn quốc tế đòi hỏi phải chuyển hóa căn bản tư duy quản trị: xây dựng và phát triển nguồn bài viết cùng mạng lưới bình duyệt phải được đặt trong một chiến lược chủ động, dài hạn và hệ thống. Hơn nữa, yêu cầu chuẩn hóa hoạt động biên tập và bình duyệt hiện nay không chỉ là áp lực đơn phương từ việc muốn quốc tế hóa tạp chí, mà đã được thể chế hóa mạnh mẽ trong khung khổ pháp lý của Việt Nam.

Nghị định số 262/2025/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư số 27/2025/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ đã tạo lập bước ngoặt căn bản khi đưa các quy định cụ thể về tiêu chuẩn tạp chí khoa học và bài báo khoa học. Từ định nghĩa pháp lý về phản biện kín hai chiều (người phản biện và tác giả không biết danh tính của nhau trong suốt quá trình thẩm định), đến các điều kiện bắt buộc về hội đồng biên tập, quy trình kiểm soát trùng lặp, chuẩn trích dẫn quốc tế (APA, Chicago,…) và lưu trữ hồ sơ bình duyệt và được chỉ mục cơ sở dữ liệu quốc tế các quy chuẩn quản trị khoa học của Việt Nam đang tiệm cận nhanh chóng, đồng bộ với thông lệ quốc tế và chuẩn mực của Ủy ban Đạo đức Xuất bản Quốc tế (COPE). Sự chuyển dịch của Political Theory do đó vừa là đòi hỏi hội nhập toàn cầu, vừa là trách nhiệm tiên phong thực thi các quy chuẩn pháp lý của Việt Nam. Để thực hiện hóa mục tiêu này, công tác tạo nguồn bài viết và mạng lưới bình duyệt cần được tổ chức thành một chiến lược đồng bộ.

Trước hết, Tạp chí cần chủ động thiết lập chiến lược tạo nguồn và thu hút bài viết chất lượng cao thông qua các kênh khác nhau. Thay vì chờ bản thảo gửi đến, Tạp chí cần chủ động “đặt hàng”, trực tiếp gửi thư mời các nhà khoa học, chuyên gia lý luận đầu ngành trong nước và các học giả quốc tế có uy tín viết bài theo chủ đề. Tạp chí có thể thông qua các viện chuyên ngành, các tổ chức nghiên cứu, học thuật trong và ngoài Học viện để chủ động mời các học giả quốc tế có chỉ số ảnh hưởng học thuật cao làm chủ biên khách mời cho các số chuyên đề bàn về những chủ đề được nhiều quan tâm như: quản trị quốc gia trong kỷ nguyên số, phát triển bao trùm và bền vững, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường, hoặc các vấn đề an ninh phi truyền thống. Chủ biên khách mời sẽ trực tiếp huy động mạng lưới học giả quốc tế tham gia nộp bài và phản biện chéo chất lượng cao.

Cùng với đó, cần gắn kết hữu cơ việc tổ chức các hội thảo khoa học quốc tế của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh với công tác sàng lọc, tuyển chọn nguồn bài tốt. Toàn bộ các tham luận hội thảo có tính phát hiện và chiều sâu lý luận xuất sắc sẽ được định hướng đưa vào quy trình bình duyệt kín hai chiều để phát triển thành bài báo khoa học chính thức. Ngoài ra, Tạp chí có thể tổ chức các diễn đàn học thuật gắn liền với Tạp chí, định kỳ phối hợp với các viện chuyên ngành tổ chức hội thảo quốc tế, tuyển chọn các tham luận xuất sắc đưa vào quy trình bình duyệt kín để xuất bản bài báo khoa học.

Để tạo sức hút cạnh tranh mạnh mẽ đối với các nhà nghiên cứu trong bối cảnh nhiều tạp chí quốc tế thu phí xử lý bài viết rất cao, Tạp chí cần thực thi và công khai chính sách miễn phí hoàn toàn phí đăng bài (Article processing charges - APC) trên Tạp chí điện tử. Việc cam kết mô hình truy cập mở phi lợi nhuận (Diamond Open Access), không thu phí APC từ tác giả được coi là “lợi thế cạnh tranh” thu hút học giả trong nước và quốc tế gửi các bản thảo tâm huyết. Đi đôi với chính sách miễn phí đăng bài, Học viện cần quan tâm, bố trí nguồn kinh phí sự nghiệp khoa học để triển khai các dự án hỗ trợ nghiên cứu, cấp tài trợ kinh phí ban đầu cho các nhóm nghiên cứu mạnh và các nhà khoa học trẻ có đề cương nghiên cứu lý luận chính trị xuất sắc, kèm theo cam kết nghiệm thu bằng các bài báo hoàn chỉnh, đạt chuẩn công bố trên Political Theory. Đây là cơ chế “bà đỡ” học thuật then chốt, giải quyết tận gốc bài toán thiếu hụt nguồn lực tài chính cho khâu thu thập dữ liệu, phân tích thực chứng và hiệu đính tiếng Anh chuyên sâu của tác giả.

Để thu hút được tác giả viết bài, Tạp chí cần nắm bắt được những vấn đề nào mà giới nghiên cứu học thuật đang quan tâm trong phạm vi của Tạp chí để mời đúng người viết đúng chủ đề. Do đó, Tạp chí cần phân tích các dữ liệu tải về, số lượt xem và chỉ số trích dẫn của các bài viết đã xuất bản. Việc lượng hóa mối quan tâm thực tế của độc giả học thuật sẽ giúp Ban Biên tập nhận diện chính xác khoảng trống tri thức và những chủ đề đang được cộng đồng học thuật quan tâm (ví dụ như kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quản trị quốc gia ứng phó với thách thức phi truyền thống, mô hình Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên số,…), từ đó định hình các chủ đề nghiên cứu trọng tâm và mời gọi chuyên gia đúng địa chỉ. Song song với việc chủ động tạo nguồn, khâu then chốt để giữ chân tác giả chính là cải tiến triệt để quy trình và rút ngắn thời gian xử lý bài. Sự chậm trễ, kéo dài thời gian phản hồi là rào cản lớn khiến các nhà khoa học ngần ngại nộp bài; do đó, việc xác lập tiến độ xử lý bản thảo minh bạch, nhanh chóng và chuẩn xác là yêu cầu cơ bản.

Cần kiện toàn và đưa Hội đồng biên tập Tạp chí hoạt động thực chất theo các chuẩn mực đánh giá của quốc tế gắn liền với quy chuẩn tại Nghị định 262/2025/NĐ-CP và Thông tư 27/2025/TT-BKHCN. Các tổ chức xếp hạng học thuật toàn cầu coi phân bố địa lý và uy tín học thuật của các thành viên Ban Biên tập là tiêu chí kiểm định chất lượng trực tiếp. Tương thích với thông lệ quốc tế đó, Điều 36 và Điều 37 của Nghị định 262/2025/NĐ-CP và Điều 10 của Thông tư 27/2025/TT-BKHCN đã quy định rõ: Hội đồng biên tập phải có ít nhất 50% thành viên là chuyên gia ngoài cơ quan chủ quản, có thành viên là chuyên gia quốc tế với chuyên môn phù hợp, tối thiểu 60% có trình độ tiến sĩ hoặc giáo sư, phó giáo sư, và bắt buộc phải có công bố khoa học trên tạp chí quốc tế hoặc tạp chí uy tín trong nước trong 05 năm gần đây.

Quy định này khẳng định một Hội đồng biên tập cần bảo đảm các tiêu chí về phân bố địa lý và uy tín học thuật của thành viên hội đồng biên tập. Vì vậy, một hội đồng biên tập có nhiều chức danh nhưng ít tham gia hoạt động không giúp nhiều cho việc quốc tế hóa Tạp chí. Do đó, cần lựa chọn thành viên hội đồng biên tập có uy tín học thuật, có công bố quốc tế uy tín, bảo đảm độ phủ chuyên môn trên các phân ngành chính của khoa học chính trị và lý luận Mác - Lênin. Cần phân công trách nhiệm phụ trách rõ ràng theo từng mảng lĩnh vực hẹp; quy định rõ trách nhiệm và quyền lợi của từng thành viên trong việc trực tiếp tham gia thẩm định, phản biện, định hướng chuyên môn, đồng thời đóng vai trò kết nối mạng lưới, chủ động giới thiệu các tác giả uy tín và mở rộng tầm ảnh hưởng của Tạp chí ra không gian học thuật toàn cầu (ví dụ như giới thiệu Tạp chí, kêu gọi tác giả viết bài cho Tạp chí thông qua các hội thảo, sinh hoạt khoa học, các dự án nghiên cứu,…).

Tạp chí cần đầu tư nguồn lực thỏa đáng để xây dựng đội ngũ biên tập viên chuyên trách chuyên nghiệp, bảo đảm hoạt động biên tập xuất bản trơn tru và đạt chuẩn. Biên tập viên một tạp chí khoa học lý luận chính trị bằng tiếng Anh hoàn toàn không chỉ dừng lại ở kỹ năng sửa lỗi chính tả hay biên dịch văn bản, mà là một nghề nghiệp học thuật. Người biên tập viên chuyên trách trước hết phải có nền tảng kiến thức học thuật về khoa học chính trị, triết học Mác - Lênin để thẩm định được tính mới và chiều sâu lý luận của bài viết; có trình độ tiếng Anh học thuật để chuẩn hóa văn phong và hiệu đính các thuật ngữ chính trị đặc thù của Việt Nam sang ngôn ngữ học thuật phổ quát; đồng thời phải nắm vững kỹ năng xuất bản số hiện đại, cấu trúc siêu dữ liệu, mã định danh đối tượng nghiên cứu (DOI), mã định danh tác giả (ORCID) và hệ thống quy chuẩn đạo đức xuất bản theo quy định.

Quan trọng hơn, biên tập viên chuyên trách là mắt xích điều phối con người từ việc viết thư mời, thuyết phục gửi tới các giáo sư quốc tế, khéo léo đôn đốc tiến độ bình duyệt, dung hòa các xung đột học thuật giữa tác giả và người phản biện, đến việc bảo vệ tính bảo mật tuyệt đối của quy trình bình duyệt kín hai chiều. Để xây dựng được lực lượng nòng cốt này, Học viện cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ xuất bản quốc tế cho đội ngũ này. Đào tạo, thu nhập và lộ trình nghề nghiệp của đội ngũ biên tập cần được tính vào đề án phát triển Tạp chí.

Để nâng cao chất lượng thẩm định khoa học, cần chuẩn hóa và số hóa cơ sở dữ liệu chuyên gia phản biện kín. Điều 36 và Điều 38 Nghị định 262/2025/NĐ-CP và Điều 10 Thông tư 27/2025/TT-BKHCN đều chuẩn hóa nguyên tắc: mỗi bài báo khoa học phải áp dụng phản biện kín, phân công tối thiểu 02 chuyên gia phản biện độc lập, bảo đảm không có xung đột lợi ích và toàn bộ hồ sơ phản biện phải được lưu trữ tối thiểu 05 năm. Để đáp ứng chuẩn mực này, Tạp chí không thể quản lý phản biện theo phương thức ghi chép sổ tay hay trao đổi thư điện tử rời rạc. Do đó, cần xây dựng một hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên gia bình duyệt toàn diện trên nền tảng tòa soạn số (OJS), được phân loại chi tiết theo chuyên ngành hẹp, năng lực ngôn ngữ, phương pháp nghiên cứu (định tính, định lượng, so sánh, phân tích văn bản tư tưởng), cơ quan công tác và sự phân bố địa lý. Cơ sở dữ liệu này phải tích hợp tính năng theo dõi, lưu vết lịch sử nhận bài, chất lượng bản nhận xét, mức độ bảo đảm liêm chính khoa học và tiến độ hoàn thành thẩm định của từng chuyên gia. Việc số hóa và phân tầng dữ liệu khoa học sẽ giúp loại bỏ các yếu tố cảm tính trong quy trình bình duyệt, giúp toà soạn ghép nối chính xác bản thảo với chuyên gia am hiểu tường nhất về đề tài, bảo đảm chất lượng phản biện luôn đạt chuẩn mực học thuật cao.

Tạp chí cần mở rộng tỷ lệ chuyên gia phản biện ngoài Học viện và chuyên gia phản biện quốc tế. Thực tiễn xếp hạng Scopus và chuẩn đánh giá chất lượng tạp chí của Bộ Khoa học và Công nghệ đều coi tính đa dạng của phản biện độc lập là thước đo loại trừ định kiến học thuật và sự “nể nang”. Tạp chí cần từng bước nâng tỷ lệ phản biện độc lập ngoài Học viện lên trên 50% và phản biện quốc tế đạt 20-30%. Sự tham gia của các chuyên gia nước ngoài (nhất là các học giả nghiên cứu chính trị so sánh, triết học Mácxít phương Tây và Việt Nam học) không chỉ mang lại góc nhìn đa chiều, khách quan, mà còn giúp các tác giả trong nước cọ xát với phương pháp nghiên cứu hiện đại, hoàn thiện cấu trúc lập luận và nâng cao văn phong Anh ngữ học thuật.

Thiết lập một cơ chế đãi ngộ, ghi nhận tương xứng đối với đội ngũ chuyên gia phản biện. Cần nhận thức sâu sắc rằng nguồn chuyên gia phản biện giỏi, có bản lĩnh chính trị vững vàng và trình độ ngoại ngữ là một nguồn lực tri thức hữu hạn. Tạp chí không thể coi việc phản biện bài chỉ dựa vào “thiện chí”, và sự nhiệt tình cá nhân hay các mối quan hệ quen biết mà thiếu đi cơ chế bù đắp thỏa đáng. Đọc, phân tích và viết một bản nhận xét học thuật chi tiết dài vài trang A4 đòi hỏi sự tập trung trí tuệ cao, tiêu tốn từ 4 đến 8 giờ lao động khoa học nghiêm túc. Vì vậy, Học viện cần có quy chế tài chính đặc thù, nâng mức thù lao phản biện và nhuận bút bài viết tiếng Anh lên mức tiệm cận với mặt bằng chung của khu vực để bù đắp xứng đáng hao phí lao động của các chuyên gia.

Cùng với các giải pháp kinh tế, Tạp chí cần chú trọng các động lực phi tài chính như kết nối quy trình phản biện với hệ thống chứng nhận toàn cầu và mã định danh tác giả (ORCID) để tự động xác thực đóng góp học thuật của tác giả, chuyên gia phản biện; trao tặng chứng nhận “Chuyên gia phản biện xuất sắc” thường niên; đồng thời áp dụng chính sách xử lý nhanh đối với các bài báo do chính những chuyên gia phản biện tích cực gửi đến Tạp chí. Khi lợi ích kinh tế dung hợp hài hòa với danh dự học thuật, tính độc lập chuyên môn và sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật hiện hành của Nhà nước, Political Theory sẽ kiến tạo được một mạng lưới cộng tác viên và chuyên gia phản biện gắn kết hữu cơ, bền vững, nâng cao chất lượng học thuật, đưa ấn phẩm vươn tầm các cơ sở dữ liệu học thuật quốc tế.

3. Kết luận

Hội nhập học thuật quốc tế đối với một tạp chí khoa học lý luận chính trị không đồng nghĩa với việc hòa tan hay làm phai nhạt tôn chỉ chính trị; trái lại, đây là quá trình tôi luyện để tiếng nói lý luận cách mạng của Việt Nam được khẳng định với sức thuyết phục cao trước cộng đồng học thuật quốc tế. Nâng cấp Political Theory tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, thực hiện nghiêm túc các quy định chuẩn hóa của Việt Nam tại Nghị định 262/2025/NĐ-CP và Thông tư 27/2025/TT-BKHCN là một đòi hỏi tất yếu, mang ý nghĩa chiến lược của Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay.

Việc tạo nguồn bài viết chất lượng và mạng lưới chuyên gia bình duyệt tốt không chỉ dựa vào thiện chí đơn thuần, mà phải được định hình thành một hệ thống đồng bộ, bài bản. Từ việc chủ động kiến tạo bài qua các số chuyên đề, hội thảo quốc tế, áp dụng chính sách miễn phí đăng bài đi cùng với các dự án hỗ trợ kinh phí nghiên cứu thiết thực; kiện toàn Hội đồng biên tập thực chất, đầu tư chuyên nghiệp hóa đội ngũ biên tập viên chuyên trách, số hóa cơ sở dữ liệu phản biện trên nền tảng OJS, mở rộng tỷ lệ chuyên gia độc lập, quốc tế và thực thi cơ chế đãi ngộ xứng đáng kết hợp vinh danh học thuật tạo thành một cơ chế vững chắc quyết định năng lực cạnh tranh học thuật của Tạp chí.

Với sự chỉ đạo sát sao của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, sự đổi mới mạnh mẽ về tư duy quản trị xuất bản và sự đồng hành trách nhiệm của đội ngũ trí thức trong và ngoài nước, Political Theory có đủ cơ sở, tiềm lực và thời cơ để vươn tầm, tiệm cận với những tiêu chuẩn quốc tế, đồng thời thực hiện nhiệm vụ chính trị là ngọn cờ lý luận đối thoại sắc bén, lan tỏa giá trị tư tưởng, con đường đổi mới và khát vọng phát triển của Việt Nam ra thế giới.

_________________

Tài liệu tham khảo

Chính phủ (2025). Nghị định số 262/2025/NĐ-CP ngày 14 tháng 10 năm 2025 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo về thông tin, thống kê, đánh giá, chuyển đổi số và các vấn đề chung. https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/10/262-ndcp.signed.pdf.

Bộ Khoa học và Công nghệ (2025). Thông tư số 27/2025/TT-BKHCN ngày 31 tháng 10 năm 2025 của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quy định về bài báo khoa học và đánh giá, xếp loại tạp chí khoa học Việt Nam. https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2025/11/27-bkhcn.pdf.