ThS NGUYỄN THỊ THÙY LINH
Tạp chí Lý luận chính trị

1. Mở đầu

Trong dòng chảy phát triển của báo chí, xuất bản và truyền thông khoa học hiện nay, chuyển đổi số đã trở thành một yêu cầu tất yếu, tác động sâu sắc đến phương thức tổ chức hoạt động, quy trình sản xuất nội dung, mô hình quản trị và phương thức tiếp cận độc giả của các cơ quan báo chí, tạp chí khoa học.

Đối với Tạp chí Lý luận chính trị, chặng đường 50 năm xây dựng và phát triển là hành trình không ngừng đổi mới để thực hiện tốt chức năng là cơ quan nghiên cứu, thông tin khoa học, góp phần lan tỏa các giá trị lý luận và thực tiễn. Từ nền tảng của một tạp chí khoa học truyền thống với phương thức xuất bản chủ yếu bằng bản in, Tạp chí đã từng bước thích ứng với sự phát triển của công nghệ, mở rộng môi trường hoạt động sang không gian số, hướng tới xây dựng mô hình xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp và hội nhập.

Quá trình chuyển đổi số của Tạp chí Lý luận chính trị không chỉ là việc ứng dụng các nền tảng công nghệ mới vào hoạt động xuất bản, mà là quá trình thay đổi toàn diện về nhận thức, phương thức quản trị, quy trình nghiệp vụ và cách thức phục vụ độc giả. Từ việc xây dựng trang thông tin điện tử năm 2014, chuyển đổi sang mô hình Tạp chí điện tử năm 2021, đến triển khai các hệ thống quản trị xuất bản hiện đại như CMS, OJS, chuẩn hóa dữ liệu khoa học, gắn mã DOI và từng bước kết nối với các hệ thống dữ liệu học thuật, Tạp chí Lý luận chính trị đã từng bước hình thành mô hình xuất bản số phù hợp với yêu cầu phát triển của một tạp chí khoa học trong bối cảnh mới.

Nhìn lại quá trình triển khai chuyển đổi số, có thể khẳng định đây là một quá trình vừa có tính kế thừa, vừa có tính đổi mới. Những thành tựu đạt được không chỉ thể hiện sự chủ động thích ứng với xu thế phát triển của báo chí hiện đại mà còn có thể rút ra những kinh nghiệm thực tiễn có giá trị đối với quá trình xây dựng, phát triển tạp chí trên môi trường số.

2. Nội dung

2.1. Bối cảnh và yêu cầu chuyển đổi số đối với hoạt động của Tạp chí Lý luận chính trị

a) Những yêu cầu mới đặt ra đối với hoạt động xuất bản tạp chí khoa học

Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, internet, dữ liệu số và các nền tảng truyền thông mới đã làm thay đổi căn bản phương thức tiếp nhận thông tin của xã hội. Độc giả ngày nay không chỉ tiếp cận các sản phẩm khoa học thông qua các ấn phẩm in truyền thống mà ngày càng có xu hướng tìm kiếm, khai thác và tương tác với nội dung trên môi trường trực tuyến.

Đối với các tạp chí khoa học, sự thay đổi này đặt ra yêu cầu không chỉ đưa nội dung lên môi trường số mà còn phải đổi mới toàn diện mô hình hoạt động. Một tạp chí khoa học hiện đại cần đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu: bảo đảm chất lượng học thuật, chuẩn hóa quy trình xuất bản, quản trị dữ liệu bài viết, nâng cao khả năng truy xuất, tăng cường khả năng kết nối và lan tỏa tri thức.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trở thành một nhiệm vụ chiến lược nhằm nâng cao năng lực hoạt động của các cơ quan báo chí, tạp chí khoa học. Chuyển đổi số giúp các tạp chí không chỉ mở rộng phạm vi tiếp cận độc giả mà còn nâng cao hiệu quả quản trị, minh bạch hóa quy trình xuất bản và từng bước tiệm cận các chuẩn mực quốc tế trong xuất bản khoa học.

Đối với Tạp chí Lý luận chính trị, yêu cầu chuyển đổi số càng trở nên cấp thiết khi Tạp chí vừa thực hiện chức năng thông tin, tuyên truyền, vừa thực hiện nhiệm vụ của một tạp chí khoa học, cần đáp ứng ngày càng cao các yêu cầu về chất lượng học thuật, quy trình xuất bản và khả năng lan tỏa tri thức.

b) Chuyển đổi số gắn với quá trình phát triển của Tạp chí Lý luận chính trị

Tạp chí Lý luận chính trị là cơ quan ngôn luận khoa học của Học viện, là diễn đàn của giới lý luận chính trị về các vấn đề khoa học lý luận chính trị; khoa học hành chính, quản lý nhà nước, quản trị công, khoa học xã hội và nhân văn, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Với bề dày 50 năm xây dựng và phát triển, Tạp chí Lý luận chính trị đã hình thành được nền tảng quan trọng về uy tín khoa học, đội ngũ cộng tác viên, năng lực tổ chức xuất bản và vị trí trong hệ thống các tạp chí khoa học.

Năm 2014, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của báo chí, xuất bản và truyền thông hiện đại, Tạp chí Lý luận chính trị xây dựng trang thông tin điện tử với hai phiên bản tiếng Việt và tiếng Anh, đánh dấu bước khởi đầu trong quá trình đưa hoạt động của Tạp chí lên môi trường số.

Trong giai đoạn đầu, trang thông tin điện tử đã góp phần quan trọng trong việc mở rộng khả năng tiếp cận các sản phẩm nghiên cứu, giới thiệu hoạt động của Tạp chí và phục vụ công tác thông tin, tuyên truyền. Tuy nhiên, mô hình này vẫn còn những hạn chế nhất định khi chủ yếu khai thác lại nội dung từ các ấn phẩm in, chưa phát huy đầy đủ vai trò của môi trường internet trong việc sản xuất, tổ chức và lan tỏa nội dung.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cần chuyển đổi từ mô hình trang thông tin điện tử sang mô hình tạp chí điện tử, trong đó môi trường số không chỉ là nơi đăng tải nội dung mà trở thành một không gian xuất bản độc lập với quy trình sản xuất, biên tập và quản trị phù hợp.

Ngày 24/9/2021, Bộ Thông tin và Truyền thông cấp Giấy phép hoạt động Tạp chí in và Tạp chí điện tử, đánh dấu bước phát triển quan trọng khi Tạp chí Lý luận chính trị chính thức vận hành đồng thời hai loại hình xuất bản: bản in và điện tử.

Đây là bước chuyển có ý nghĩa quan trọng, tạo nền tảng để Tạp chí tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng nội dung, tăng cường khả năng tương tác với độc giả và từng bước xây dựng mô hình tạp chí khoa học hiện đại trên nền tảng số.

Lộ trình trên cho thấy quá trình chuyển đổi số của Tạp chí Lý luận chính trị được triển khai theo hướng từng bước, từ xây dựng nền tảng thông tin điện tử, chuyển đổi sang mô hình tạp chí điện tử, đến hoàn thiện hệ sinh thái xuất bản số. Trên cơ sở đó, Tạp chí tiếp tục triển khai các giải pháp công nghệ, đổi mới quy trình nghiệp vụ và nâng cao năng lực quản trị trong giai đoạn tiếp theo

2.2. Quá trình thực hiện chuyển đổi số của Tạp chí Lý luận chính trị

a) Xây dựng và phát triển Tạp chí điện tử

Sau khi chính thức được cấp phép hoạt động Tạp chí điện tử, Tạp chí Lý luận chính trị tập trung hoàn thiện mô hình tổ chức, quy trình biên tập và phương thức xuất bản trên môi trường số.

Sự chuyển đổi này trước hết thể hiện ở sự thay đổi về tư duy vận hành. Nếu trước đây môi trường điện tử chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ, giới thiệu các bài báo khoa học từ bản in, thì từ năm 2021, Tạp chí điện tử trở thành một bộ phận quan trọng trong hệ thống xuất bản, chủ động biên tập, sản xuất và cung cấp nội dung tới độc giả.

Kết quả rõ nét nhất là sự thay đổi về tỷ lệ nội dung. Trong giai đoạn từ năm 2013 đến tháng 8/2021, trang thông tin điện tử Tạp chí Lý luận chính trị đăng tải 3.691 tin, bài, trong đó khoảng 70% là các bài đăng lại từ Tạp chí in và 30% là tin, bài mới.

Sau khi chuyển sang mô hình Tạp chí điện tử, hoạt động sản xuất nội dung có sự chuyển biến tích cực. Giai đoạn từ tháng 9/2021 đến tháng 3/2024, số lượng bài viết trung bình tăng lên 525 bài/năm; tỷ lệ bài viết mới tăng lên 53%; riêng trên Tạp chí điện tử tiếng Việt, tỷ lệ bài viết mới đạt 56,5%. Từ năm 2025, toàn bộ các bài viết đăng tải trên Tạp chí điện tử tiếng Việt đều là bài viết mới, đồng thời số bài đăng cũng tăng lên, phản ánh bước tiến rõ nét trong phương thức tổ chức, sản xuất nội dung của Tạp chí.

Những kết quả trên cho thấy chuyển đổi số không chỉ tạo ra sự thay đổi về mặt công nghệ mà còn thúc đẩy sự đổi mới trong phương thức tổ chức hoạt động, nâng cao tính chủ động của Tạp chí trong việc thực hiện nhiệm vụ thông tin khoa học.

b) Xây dựng hệ sinh thái xuất bản số trên nền tảng CMS và OJS

Một trong những yêu cầu quan trọng của quá trình chuyển đổi số đối với tạp chí khoa học là không chỉ xây dựng một kênh xuất bản trực tuyến, mà phải hình thành một hệ sinh thái số hỗ trợ toàn diện cho hoạt động xuất bản, từ tổ chức nội dung, quản trị quy trình nghiệp vụ đến chuẩn hóa dữ liệu khoa học.

Nhận thức rõ yêu cầu này, Tạp chí Lý luận chính trị đã từng bước triển khai các nền tảng công nghệ phù hợp với đặc thù của một cơ quan báo chí khoa học, trong đó trọng tâm là hai hệ thống CMS (Content Management System) và OJS (Open Journal Systems).

Việc triển khai đồng thời hai hệ thống này thể hiện cách tiếp cận phù hợp trong chuyển đổi số của Tạp chí: một mặt đáp ứng yêu cầu tuyên truyền, phổ biến tri thức lý luận chính trị đến đông đảo độc giả; mặt khác đáp ứng yêu cầu quản trị học thuật, chuẩn hóa quy trình xuất bản theo thông lệ của các tạp chí khoa học hiện đại.

Hệ thống CMS phục vụ xuất bản điện tử và lan tỏa nội dung, nâng cao trải nghiệm của độc giả

Được sự hỗ trợ của Bộ Thông tin và Truyền thông, hệ thống CMS được Tạp chí Lý luận chính trị xây dựng từ năm 2023 và đưa vào vận hành chính thức từ tháng 6/2024. Đây là nền tảng trực tiếp phục vụ hoạt động của Tạp chí điện tử, với chức năng chính là đăng tải các bài viết khoa học trên môi trường số, hỗ trợ bạn đọc tiếp cận nội dung một cách thuận lợi thông qua giao diện hiện đại, trực quan và thân thiện với nhiều thiết bị khác nhau.

So với mô hình trang thông tin điện tử trước đây, việc vận hành CMS đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong phương thức tổ chức và quản lý nội dung. Với hệ thống này, Tạp chí có thể chủ động xây dựng chuyên mục, quản lý bài viết, tối ưu khả năng tìm kiếm, chia sẻ và tăng mức độ tiếp cận của các sản phẩm khoa học.

Không chỉ phục vụ xuất bản các bài nghiên cứu, CMS còn là công cụ đắc lực hỗ trợ Tạp chí trong việc đăng tải các thông tin về hội thảo khoa học, hội nghị, hoạt động chuyên môn và các sự kiện quan trọng của Học viện, qua đó góp phần thực hiện hiệu quả chức năng thông tin, tuyên truyền và lan tỏa tri thức khoa học.

Bên cạnh đó, Tạp chí Lý luận chính trị đã từng bước ứng dụng các công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nội dung, phân tích dữ liệu và cải thiện khả năng tiếp cận độc giả trên môi trường số. Trong đó, các công cụ phân tích dữ liệu được sử dụng để theo dõi mức độ tiếp cận, hành vi tương tác và mức độ gắn bó của độc giả, qua đó làm cơ sở cho việc điều chỉnh phương thức tổ chức và sản xuất nội dung.

Ngoài ra, Tạp chí đã nghiên cứu và ứng dụng các công nghệ hỗ trợ trong quy trình xuất bản như công cụ kiểm tra mức độ trùng lặp bản thảo nhằm phòng ngừa vi phạm bản quyền (Turnitin); giải pháp trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ gợi ý từ khóa, đề xuất nội dung, bài viết liên quan, hỗ trợ đánh giá khả năng tối ưu hóa công cụ tìm kiếm (SEO),...

Có thể thấy, CMS giữ vai trò là “cánh cửa giao tiếp” giữa Tạp chí với độc giả trong môi trường số, giúp các sản phẩm khoa học không chỉ được công bố mà còn được lan tỏa ngày một rộng rãi hơn, đồng thời hỗ trợ tòa soạn nâng cao hiệu quả tổ chức và quản lý hoạt động xuất bản.

Hệ thống OJS và quá trình chuẩn hóa quản trị xuất bản tạp chí khoa học

Bên cạnh yêu cầu truyền tải nội dung tới độc giả, một tạp chí khoa học hiện đại cần có hệ thống quản trị chuyên môn đáp ứng các yêu cầu về minh bạch, kiểm soát chất lượng và lưu trữ toàn bộ quy trình xử lý bài báo.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Tạp chí Lý luận chính trị triển khai hệ thống OJS nhằm quản lý quy trình xuất bản khoa học theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và phù hợp với thông lệ quốc tế.

OJS là hệ thống quản lý và xuất bản tạp chí khoa học trực tuyến, cho phép quản lý tập trung toàn bộ vòng đời của một bài báo khoa học, từ khi tác giả gửi bản thảo, thẩm định, phản biện, biên tập, chỉnh sửa, phê duyệt đến khi xuất bản và lưu trữ hồ sơ.

Việc vận hành OJS mang lại nhiều giá trị quan trọng:

Thứ nhất, giúp chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ của Tạp chí. Các bước tiếp nhận, phản biện, biên tập và xuất bản được thực hiện trên cùng một hệ thống, hạn chế sự phân tán trong quản lý hồ sơ.

Thứ hai, nâng cao tính minh bạch và khả năng truy vết. Toàn bộ quá trình xử lý bài viết, ý kiến phản biện, trao đổi giữa tác giả và biên tập viên được lưu trữ, tạo cơ sở để kiểm tra, đánh giá chất lượng hoạt động xuất bản.

Thứ ba, hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu khoa học thông qua việc quản lý metadata, DOI, thông tin tác giả, tài liệu tham khảo và các dữ liệu liên quan đến bài báo. Đây là nền tảng quan trọng để tăng khả năng chỉ mục, trích dẫn và hội nhập với các hệ thống dữ liệu khoa học.

Sự kết hợp giữa CMS và OJS trong mô hình chuyển đổi số của Tạp chí Lý luận chính trị

Một kinh nghiệm quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của Tạp chí Lý luận chính trị là xác định đúng vai trò của từng hệ thống công nghệ.

Mặc dù CMS và OJS đều hoạt động trên môi trường số, nhưng hai hệ thống có chức năng khác nhau và bổ trợ cho nhau trong toàn bộ quy trình xuất bản.

CMS tập trung vào hoạt động xuất bản tạp chí điện tử, tổ chức nội dung và phục vụ độc giả. Hệ thống này có ưu thế trong việc xây dựng giao diện, tổ chức chuyên mục, nâng cao trải nghiệm người dùng và tăng khả năng lan tỏa thông tin. Trong khi đó, OJS tập trung vào quản trị quy trình chuyên môn, học thuật của một tạp chí khoa học chuẩn quốc tế.

Việc vận hành song song CMS và OJS cho thấy cách tiếp cận toàn diện trong chuyển đổi số của Tạp chí Lý luận chính trị. Nếu CMS giúp đưa các sản phẩm khoa học đến gần hơn với độc giả đại chúng, thì OJS giúp nâng cao chất lượng quản trị học thuật, bảo đảm tính chuyên nghiệp và chuẩn hóa trong hoạt động xuất bản.

Đây cũng là một điểm khác biệt quan trọng giữa chuyển đổi số của một tạp chí khoa học với việc đơn thuần đưa nội dung lên internet. Chuyển đổi số thực chất là quá trình tái cấu trúc toàn bộ hoạt động xuất bản trên nền tảng công nghệ.

c) Chuẩn hóa dữ liệu khoa học và nâng cao khả năng hội nhập

Song song với việc xây dựng các nền tảng công nghệ, Tạp chí Lý luận chính trị chú trọng chuẩn hóa dữ liệu khoa học nhằm nâng cao khả năng nhận diện, truy xuất và kết nối các sản phẩm nghiên cứu trên môi trường số.

Một trong những bước tiến quan trọng là việc triển khai gắn mã định danh cho các bài viết. DOI giúp mỗi bài báo có một mã số cố định, thuận lợi cho việc truy xuất, quản lý, liên kết dữ liệu và trích dẫn trong môi trường học thuật.

Quá trình triển khai của Tạp chí Lý luận chính trị được thực hiện theo lộ trình từng bước, gắn với yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu và nâng cao khả năng nhận diện của các công trình khoa học trên môi trường số. Tháng 11/2024, Tạp chí gắn DOI cho các bài viết trên Tạp chí tiếng Anh, đánh dấu bước đầu trong việc chuẩn hóa định danh các công trình nghiên cứu theo thông lệ xuất bản khoa học hiện đại.

Từ tháng 01/2025, DOI được mở rộng áp dụng cho toàn bộ các bài viết trên Tạp chí điện tử, góp phần nâng cao khả năng truy xuất, liên kết dữ liệu và hỗ trợ hoạt động trích dẫn khoa học. Đến năm 2026, Tạp chí tiếp tục hoàn thiện việc triển khai DOI trên cả ba loại hình xuất bản gồm Tạp chí in, Tạp chí điện tử và Tạp chí tiếng Anh, tạo nền tảng thống nhất trong quản lý dữ liệu bài báo khoa học.

Bên cạnh đó, Tạp chí từng bước đưa dữ liệu các bài báo khoa học lên các nền tảng khai thác học thuật như Google Scholar, VJOL và Hệ thống thông tin quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Quá trình này bao gồm việc chuẩn hóa các trường dữ liệu quan trọng như tên bài viết, tác giả, cơ quan công tác, tóm tắt, từ khóa, tài liệu tham khảo, DOI và toàn văn bài viết, qua đó hỗ trợ nâng cao khả năng truy xuất và khai thác thông tin khoa học.

Việc chuẩn hóa dữ liệu không chỉ phục vụ yêu cầu kỹ thuật mà còn thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản trị của Tạp chí: dữ liệu trở thành nguồn lực quan trọng để nâng cao chất lượng học thuật, tăng khả năng kết nối và mở rộng ảnh hưởng của các công trình khoa học.

2.3. Những kết quả đạt được trong quá trình thực hiện chuyển đổi số

a) Nâng cao năng lực hoạt động và mức độ trưởng thành chuyển đổi số

Một trong những kết quả quan trọng nhất trong quá trình chuyển đổi số của Tạp chí Lý luận chính trị là sự nâng cao rõ rệt về mức độ trưởng thành chuyển đổi số, thể hiện qua kết quả đánh giá của cơ quan nhà nước đối với các cơ quan báo chí, tạp chí khoa học trên toàn quốc.

Ngay từ khi triển khai chuyển đổi số, Tạp chí Lý luận chính trị đã xác định đây không phải là một nhiệm vụ mang tính thời điểm mà là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ nhận thức, chiến lược phát triển, hạ tầng công nghệ, quy trình nghiệp vụ đến năng lực của đội ngũ cán bộ.

Năm 2023, Tạp chí Lý luận chính trị tham gia chương trình đo lường, đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí do Cục Báo chí, Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức. Kết quả đánh giá cho thấy Tạp chí xếp loại Khá, nằm trong nhóm 5 tạp chí khoa học dẫn đầu toàn quốc về mức độ trưởng thành chuyển đổi số báo chí. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực bước đầu của Tạp chí trong việc xây dựng nền tảng số, đổi mới phương thức hoạt động và từng bước ứng dụng công nghệ vào quy trình xuất bản.

Trên cơ sở đó, Tạp chí tiếp tục hoàn thiện chiến lược chuyển đổi số, nâng cấp nền tảng công nghệ, đổi mới quy trình sản xuất nội dung và tăng cường quản trị dữ liệu. Nhờ vậy, năm 2024, Tạp chí được xếp loại Tốt, đứng thứ 4 trong nhóm các tạp chí khoa học toàn quốc; năm 2025 tiếp tục duy trì xếp loại Tốt, đứng thứ 5 trong nhóm này. Những kết quả trên cho thấy quá trình chuyển đổi số của Tạp chí đã từng bước góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, chất lượng xuất bản và khả năng phục vụ độc giả trên môi trường số.

Kết quả đánh giá qua các năm không chỉ phản ánh mức độ ứng dụng công nghệ của Tạp chí mà quan trọng hơn là thể hiện sự chuyển biến về tư duy quản trị. Từ một mô hình xuất bản truyền thống, Tạp chí Lý luận chính trị đã từng bước hình thành phương thức hoạt động dựa trên dữ liệu, quy trình số và nền tảng công nghệ, tạo tiền đề quan trọng để tiếp tục nâng cao chất lượng, uy tín và khả năng hội nhập của một tạp chí khoa học hiện đại.

b) Đổi mới phương thức sản xuất và xuất bản nội dung khoa học

Một trong những kết quả nổi bật của chuyển đổi số là sự thay đổi trong phương thức sản xuất và xuất bản nội dung của Tạp chí.

Trước đây, hoạt động điện tử chủ yếu thực hiện chức năng hỗ trợ cho bản in, với tỷ lệ lớn nội dung được đăng tải lại. Việc chuyển đổi sang mô hình Tạp chí điện tử đã tạo điều kiện để Tạp chí chủ động hơn trong việc xây dựng nội dung, tổ chức chuyên mục và đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin của độc giả.

Kênh điện tử không còn đóng vai trò phụ thuộc hay chỉ đăng tải lại bài từ bản in, mà đã trở thành một không gian xuất bản độc lập và chủ động. Sự gia tăng về quy mô bài viết cũng như tỷ lệ bài mới chính là minh chứng cho thấy môi trường số đã giúp Tạp chí mở rộng đáng kể dung lượng thông tin và tính thời sự của các công trình nghiên cứu.

Sự thay đổi này cho thấy chuyển đổi số đã tác động trực tiếp đến tư duy vận hành của Tạp chí. Môi trường số không còn chỉ là nơi đăng tải sản phẩm đã hoàn thiện mà trở thành không gian để tổ chức, phát triển và lan tỏa các sản phẩm khoa học theo hướng đa dạng, linh hoạt hơn.

Bên cạnh các bài viết khoa học chuyên sâu, Tạp chí điện tử từng bước phát triển hệ thống chuyên mục phục vụ các nhiệm vụ chính trị, khoa học và thực tiễn; tăng cường khả năng phản ánh các hoạt động nghiên cứu, hội thảo, sự kiện khoa học và những vấn đề được xã hội quan tâm.

c) Mở rộng khả năng tiếp cận và nâng cao mức độ lan tỏa của Tạp chí

Một mục tiêu quan trọng của chuyển đổi số là đưa các sản phẩm khoa học đến gần hơn với độc giả, mở rộng phạm vi tiếp cận và nâng cao hiệu quả truyền thông.

Việc vận hành nền tảng điện tử hiện đại đã giúp các bài viết của Tạp chí có khả năng tiếp cận nhanh chóng hơn, không bị giới hạn bởi không gian và thời gian phát hành như mô hình xuất bản truyền thống.

Các bài viết trên Tạp chí điện tử đã nhận được sự quan tâm tích cực của độc giả. Nhiều bài viết đạt lượng truy cập cao, trong đó có bài viết đạt trên 55.000 lượt truy cập sau một năm đăng tải.

Từ tháng 6/2024 đến nay, Tạp chí điện tử đã tiếp cận được 1,3 triệu độc giả, trong đó có gần 300 nghìn độc giả quốc tế đến từ hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ, như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Singapore, v.v.. Bên cạnh đó, việc theo dõi các chỉ số về trải nghiệm người dùng, mức độ tương tác và sự gắn bó của độc giả giúp Tạp chí có thêm cơ sở dữ liệu để cải thiện chất lượng phục vụ, nâng cao khả năng lan tỏa các sản phẩm khoa học, đưa kết quả nghiên cứu đến với nhiều nhóm độc giả hơn, đồng thời nâng cao vị thế và mức độ nhận diện của Tạp chí trong môi trường truyền thông số.

d) Chuẩn hóa hoạt động xuất bản, nâng cao chất lượng quản trị khoa học

Một kết quả quan trọng khác của chuyển đổi số là việc từng bước chuẩn hóa quy trình xuất bản theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và phù hợp với yêu cầu của một tạp chí khoa học hiện đại.

Tạp chí đã triển khai nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản trị xuất bản như:

• Áp dụng quy trình phản biện kín hai chiều.

• Thực hiện kiểm tra trùng lặp bản thảo.

• Chuẩn hóa thông tin bài viết.

• Gắn mã DOI.

• Quản lý dữ liệu bài viết trên môi trường số.

• Triển khai hệ thống OJS phục vụ quản trị quy trình xuất bản.

Việc đưa OJS vào vận hành tạo ra bước chuyển quan trọng trong quản lý bài báo khoa học. Hệ thống cho phép quản lý tập trung các khâu từ tiếp nhận bản thảo, tổ chức phản biện, biên tập, hoàn thiện bài viết, xuất bản đến lưu trữ hồ sơ.

Đồng thời, OJS giúp tăng khả năng lưu vết, kiểm tra và minh chứng đối với các khâu trong quy trình bình duyệt, biên tập, xuất bản; hỗ trợ quản lý metadata, thông tin tác giả, tài liệu tham khảo, DOI và toàn văn bài viết.

Những thay đổi này không chỉ nâng cao hiệu quả quản trị nội bộ mà còn tạo nền tảng quan trọng để Tạp chí đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao trong đánh giá, xếp loại tạp chí khoa học.

2.4. Một số kinh nghiệm rút ra

Một là, chuyển đổi số phải bắt đầu từ sự thống nhất nhận thức và gắn với giá trị cốt lõi của Tạp chí

Thực tiễn chuyển đổi số của Tạp chí Lý luận chính trị cho thấy, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với sự thay đổi về nhận thức, tư duy quản trị và phương thức tổ chức hoạt động. Chuyển đổi số không đơn thuần là đầu tư phần mềm, xây dựng website hay đưa nội dung lên môi trường trực tuyến, mà là quá trình đổi mới phương thức vận hành của tòa soạn, trong đó có sự tham gia và thích ứng của các vị trí công việc liên quan.

Vì vậy, sự thống nhất về nhận thức, vai trò định hướng của lãnh đạo và sự chủ động của đội ngũ cán bộ, biên tập viên có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình triển khai. Khi chuyển đổi số được xác định là một bộ phận của chiến lược phát triển, gắn với yêu cầu nâng cao chất lượng học thuật, hiện đại hóa hoạt động xuất bản và mở rộng khả năng tiếp cận độc giả, việc lựa chọn giải pháp và tổ chức thực hiện sẽ có tính chủ động, đồng bộ hơn.

Đối với một tạp chí có bề dày 50 năm xây dựng và phát triển, chuyển đổi số cũng cần được đặt trong mối quan hệ với việc kế thừa và phát huy những giá trị đã được hình thành qua nhiều thế hệ. Công nghệ không thay thế nền tảng truyền thống mà tạo thêm phương thức để các công trình nghiên cứu, tri thức và uy tín học thuật của Tạp chí được khai thác, kết nối và tiếp cận rộng rãi hơn.

Hai là, xây dựng lộ trình chuyển đổi số phù hợp với đặc thù của tạp chí khoa học

Chuyển đổi số cần xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ và mục tiêu phát triển của từng tạp chí, thay vì chỉ tập trung vào việc lựa chọn công nghệ. Đối với tạp chí khoa học, bên cạnh yêu cầu mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, chuyển đổi số phải đáp ứng các yêu cầu đặc thù về chất lượng học thuật, phản biện, biên tập, quản trị dữ liệu, truy xuất và đánh giá hoạt động xuất bản.

Từ thực tiễn của Tạp chí Lý luận chính trị, quá trình chuyển đổi được triển khai theo một lộ trình tương đối rõ, từ xây dựng trang thông tin điện tử, phát triển Tạp chí điện tử đến triển khai CMS, OJS, DOI và chuẩn hóa dữ liệu trên Google Scholar, VJOL. Lộ trình này cho thấy chuyển đổi số cần được thực hiện theo từng bước, trên cơ sở kế thừa những kết quả đã có, đồng thời xác định rõ yêu cầu của từng giai đoạn.

Kinh nghiệm đặt ra là cần xây dựng chiến lược chuyển đổi số gắn với chiến lược phát triển lâu dài của tạp chí, trong đó công nghệ là phương tiện phục vụ mục tiêu chuyên môn và học thuật. Đồng thời, quá trình này cần được tiếp tục rà soát, hoàn thiện để bảo đảm các khâu từ tiếp nhận, phản biện, biên tập, xuất bản đến lưu trữ và khai thác dữ liệu ngày càng có tính liên thông.

Ba là, lựa chọn công nghệ theo yêu cầu nghiệp vụ và bảo đảm tính đồng bộ của quy trình xuất bản

Một bài học từ quá trình chuyển đổi số của Tạp chí Lý luận chính trị là việc lựa chọn công nghệ cần xuất phát từ yêu cầu nghiệp vụ, thay vì chỉ dựa trên khả năng kỹ thuật của từng phần mềm. Đối với tạp chí khoa học, cần đồng thời giải quyết hai yêu cầu: tổ chức, phổ biến nội dung đến độc giả và quản trị chặt chẽ quy trình xuất bản khoa học.

Việc vận hành đồng thời CMS và OJS là một cách tiếp cận nhằm đáp ứng hai yêu cầu đó. Trong khi CMS hỗ trợ tổ chức và xuất bản nội dung trên môi trường điện tử, OJS phục vụ quản trị quy trình chuyên môn, từ tiếp nhận, phản biện, biên tập đến xuất bản và lưu trữ. Giá trị của việc kết hợp các nền tảng không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở khả năng hỗ trợ tòa soạn tổ chức lại quy trình nghiệp vụ một cách khoa học, minh bạch và có khả năng lưu vết.

Do đó, trong quá trình tiếp tục hoàn thiện hệ thống xuất bản số, cần chú trọng khả năng phối hợp giữa các nền tảng, hạn chế tình trạng dữ liệu và quy trình bị chia cắt, đồng thời bảo đảm công nghệ có thể thích ứng với yêu cầu phát triển của Tạp chí. Chuyển đổi số vì vậy cần được nhìn nhận như quá trình tổ chức lại hoạt động xuất bản trên nền tảng công nghệ, chứ không chỉ là bổ sung thêm các công cụ kỹ thuật.

Bốn là, chuẩn hóa dữ liệu để nâng cao năng lực quản trị và khả năng hội nhập học thuật

Một bài học quan trọng từ thực tiễn chuyển đổi số là dữ liệu cần được coi là một nguồn lực của tạp chí khoa học. Dữ liệu không chỉ bao gồm nội dung bài viết mà còn có thông tin tác giả, cơ quan công tác, tóm tắt, từ khóa, tài liệu tham khảo, DOI, metadata và các thông tin liên quan đến quá trình xử lý, xuất bản bài viết.

Việc triển khai DOI, chuẩn hóa dữ liệu và vận hành OJS đã giúp Tạp chí Lý luận chính trị từng bước hình thành nền tảng dữ liệu khoa học có cấu trúc, phục vụ công tác quản lý, khai thác, kết nối và đánh giá. Vì vậy, chuẩn hóa dữ liệu cần được thực hiện đồng bộ ngay trong quy trình biên tập và xuất bản, thay vì chỉ được coi là công việc kỹ thuật sau khi bài viết đã công bố.

Trong giai đoạn tiếp theo, việc duy trì và hoàn thiện dữ liệu khoa học cần gắn với yêu cầu nâng cao khả năng nhận diện, truy xuất, liên kết và trích dẫn các công trình của Tạp chí. Qua đó, chuyển đổi số không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản trị nội bộ mà còn tạo cơ sở để Tạp chí từng bước đáp ứng những yêu cầu cao hơn trong đánh giá và hội nhập với hệ thống thông tin khoa học.

Năm là, phát triển nguồn nhân lực và đổi mới phương thức tổ chức nội dung trong môi trường số

Con người là yếu tố quyết định khả năng vận hành và phát huy hiệu quả của các nền tảng công nghệ. Đội ngũ làm công tác tạp chí trong môi trường số không chỉ cần năng lực chuyên môn về nội dung, biên tập và xuất bản mà còn phải từng bước hình thành năng lực sử dụng công nghệ, quản trị dữ liệu, tổ chức nội dung trên nền tảng số và tương tác với các nhóm độc giả khác nhau.

Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực cần được coi là một nhiệm vụ thường xuyên, gắn với quá trình cập nhật công nghệ và đổi mới quy trình nghiệp vụ. Cùng với đào tạo, bồi dưỡng trong nội bộ, việc trao đổi kinh nghiệm với các tạp chí khoa học và các tổ chức có liên quan có thể góp phần nâng cao năng lực thích ứng của đội ngũ.

Bên cạnh đó, môi trường số tạo điều kiện để Tạp chí tiếp tục đổi mới cách thức tổ chức và xuất bản nội dung. Ngoài các bài nghiên cứu chuyên sâu, có thể phát triển các hình thức giới thiệu kết quả nghiên cứu, phân tích vấn đề, thông tin hội thảo và các sản phẩm phù hợp với phương thức tiếp nhận thông tin của từng nhóm độc giả. Tuy nhiên, việc đổi mới hình thức thể hiện cần đặt trên nền tảng bảo đảm tính chính xác, tính khoa học, chiều sâu học thuật và bản sắc của một tạp chí có bề dày 50 năm.

Như vậy, chuyển đổi số không phải là nhiệm vụ có điểm kết thúc mà là quá trình liên tục. Công nghệ, quy trình, dữ liệu, con người và phương thức tổ chức nội dung cần được thường xuyên rà soát, cập nhật và hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của Tạp chí trong từng giai đoạn.

3. Kết luận

Hoạt động chuyển đổi số của Tạp chí Lý luận chính trị là một quá trình từng bước, được triển khai trên cơ sở kế thừa nền tảng xuất bản truyền thống, đồng thời thích ứng với những thay đổi của môi trường truyền thông và xuất bản khoa học. Quá trình này không chỉ đặt ra yêu cầu về ứng dụng công nghệ, mà còn đòi hỏi sự điều chỉnh trong phương thức tổ chức, quản trị và khai thác các nguồn lực của Tạp chí.

Thực tiễn triển khai cho thấy, các nền tảng như CMS, OJS, DOI và việc chuẩn hóa dữ liệu khoa học đã tạo thêm những điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất bản, quản lý bài viết và tăng khả năng nhận diện, trích dẫn, truy xuất của các công trình nghiên cứu. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được gắn với yêu cầu bảo đảm chất lượng học thuật, quy trình nghiệp vụ và giá trị cốt lõi của một tạp chí khoa học.

Trong chặng đường tiếp theo, với nền tảng 50 năm xây dựng và phát triển, cùng với quyết tâm đổi mới và những kết quả đã đạt được trong chuyển đổi số, Tạp chí Lý luận chính trị sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình hoạt động, nâng cao chất lượng học thuật, phát huy vai trò là diễn đàn khoa học uy tín, đóng góp tích cực vào sự phát triển của nền khoa học, lý luận chính trị và công tác thông tin, tuyên truyền trong tình hình mới.

_________________

Ngày nhận bài: 10/9/2026; Ngày bình duyệt: 27/9/2026; Ngày quyết định đăng: 29/9/2026.

Email: thuylinh.hcma@gmail.com