Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới

PGS, TS NGUYỄN THỊ BÁO
PGS, TS HOÀNG VĂN NGHĨA
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

1. Mở đầu

Trong bối cảnh thế giới chuyển biến nhanh chóng, quyền con người trở thành tiêu chí quan trọng phản ánh năng lực quản trị và uy tín quốc tế của mỗi quốc gia. Đối với Việt Nam, thúc đẩy và bảo vệ quyền con người vừa là bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, vừa là trọng tâm chiến lược trong tiến trình đổi mới, hội nhập và phát triển bền vững. Từ những thành tựu bảo đảm quyền con người đã đạt được, đặc biệt việc Việt Nam liên tiếp được bầu vào Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc với số phiếu tín nhiệm cao là minh chứng khẳng định uy tín, vị thế và trách nhiệm quốc tế của Việt Nam.

Kỷ nguyên phát triển mới của đất nước đang đặt ra yêu cầu tất yếu khách quan phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tiếp tục hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình quản trị dựa trên cách tiếp cận quyền con người phù hợp với các chuẩn mực quốc tế, bối cảnh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số và cải cách bộ máy.

2. Nội dung

2.1. Yêu cầu tất yếu tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới

Thứ nhất, xuất phát từ quan điểm nhất quán của Đảng về công tác quyền con người trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước

Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn quan tâm đặc biệt đến công tác quyền con người, nhất quán quan điểm coi quyền con người là giá trị phổ quát của nhân loại, con người là trung tâm, chủ thể, nguồn lực quan trọng và là mục tiêu phát triển bền vững. Tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người là bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa, đồng thời là nội dung cơ bản, xuyên suốt trong đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước Việt Nam.

Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) khẳng định: “Con người là trung tâm của chiến lược phát triển, đồng thời là chủ thể phát triển. Tôn trọng và bảo vệ quyền con người, gắn quyền con người với quyền và lợi ích dân tộc, đất nước và quyền làm chủ của nhân dân”⁽¹⁾, Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng nhấn mạnh: “Nhân dân là trung tâm, là chủ thể của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ cuộc sống, nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, lấy hạnh phúc, ấm no của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu”⁽²⁾. Quan điểm nhất quán của Đảng về quyền con người đã được thể chế hóa trong các bản Hiến pháp. Hiến pháp năm 2013 dành trọn một chương để chế định về quyền con người, quyền và nghĩa vụ của công dân.

Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng tiếp tục kế thừa và phát triển, rút ra một trong những nội dung quan trọng của bài học thứ ba trong năm bài học kinh nghiệm sau 40 năm đổi mới, là: “quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm “Dân là gốc”. Phát huy vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân. Mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ nguyện vọng, quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp và hạnh phúc của Nhân dân; thật sự tin tưởng, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; kiên trì thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng””. Đồng thời, quán triệt quan điểm: “Kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội;... nâng cao đời sống và hạnh phúc của Nhân dân, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”. Xác định một trong những mục tiêu phát triển trong thời gian tới là: “nâng cao đời sống và hạnh phúc của Nhân dân, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”; “... phát triển kinh tế gắn với bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội”; “... lấy con người là trung tâm, nâng cao phúc lợi xã hội toàn dân; bảo đảm mọi người dân được tiếp cận, thụ hưởng các dịch vụ xã hội cơ bản, thiết yếu có chất lượng; ưu tiên các đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế và đối tượng trong khu vực phi chính thức, ...“không để ai bị bỏ lại phía sau”, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền làm chủ của Nhân dân”.

Dự thảo Văn kiện nêu rõ một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ tới là: “giải quyết tốt các chính sách xã hội, bảo đảm an ninh, an sinh, an toàn, an dân, nhất là các đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế, lực lượng lao động trong khu vực phi chính thức, phù hơp với điều kiện của Việt Nam”⁽³⁾.

Thứ hai, xuất phát từ yêu cầu tiếp tục vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới

Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người là kim chỉ nam cho sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quyền con người, đặc biệt trong kỷ nguyên phát triển mới. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, quyền con người gắn với quyền dân tộc, độc lập - tự do - hạnh phúc là quyền thiêng liêng nhất của mỗi cá nhân. Người chỉ rõ, trong một đất nước, quyền lợi của mỗi cá nhân bao giờ cũng gắn liền với quyền lợi của dân tộc, đất nước. Nước mất thì nhà tan, nước độc lập thì dân tộc mới độc lập, con người mới có tự do và khẳng định: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do”⁽⁴⁾.

Theo Người, độc lập dân tộc là điều kiện để thực hiện chủ quyền quốc gia và bảo đảm quyền con người. Chủ quyền quốc gia là nền tảng pháp lý - chính trị để bảo vệ và phát huy quyền con người. Quyền con người là mục tiêu cuối cùng của cuộc đấu tranh giành và giữ độc lập dân tộc. Vì vậy, “Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực đã thành một nước tự do và đôc lập. Toàn thể dân Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng... để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”⁽⁵⁾. Cho nên, chúng ta phải kiên quyết bảo vệ nền độc lập, chủ quyền thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của nước Việt Nam, “nhưng nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”⁽⁶⁾.

Trong bối cảnh mới, vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người trở thành yêu cầu cấp thiết, định hướng cho sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quyền con người. Bởi trong kỷ nguyên phát triển mới, bên cạnh cơ hội, Việt Nam cũng đối diện với nhiều thách thức về bất bình đẳng, chuyển đổi số, xung đột giá trị gia tăng, vì vậy càng cần có sự lãnh đạo thống nhất, toàn diện của Đảng để bảo đảm quyền con người được thực hiện thực chất, đúng định hướng xã hội chủ nghĩa, gắn với mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng sẽ bảo đảm cho việc vận dụng và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền con người phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa, chính trị của Việt Nam, tránh lệ thuộc vào các khuôn mẫu áp đặt từ bên ngoài. Đảng giữ vai trò trung tâm trong định hướng thể chế hóa các chính sách quyền con người một cách thống nhất, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả trong thực tiễn.

Thứ ba, xuất phát từ yêu cầu đổi mới tư duy lãnh đạo và quản trị đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới, đòi hỏi phải tiếp cận dựa trên quyền con người

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng về công tác quyền con người là yêu cầu tất yếu, khách quan của cuộc cách mạng về tư duy, cùng với cách mạng về thể chế: tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, theo hướng: “Tinh - Gọn - Mạnh - Hiệu năng - Hiệu lực - Hiệu quả”. Đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong giai đoạn cách mạng mới, đòi hỏi sự đổi mới tư duy lãnh đạo và quản trị chiến lược phải dựa trên quyền con người, hiện đại và hội nhập.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự gia tăng các mối quan hệ giữa Nhà nước - công dân theo hướng tương tác trực tiếp, người dân không chỉ là đối tượng quản lý mà trở thành chủ thể tham gia, thụ hưởng và giám sát hoạt động công quyền. Điều này buộc mô hình lãnh đạo và quản trị không thể tiếp tục dựa vào tư duy “quản lý - kiểm soát” truyền thống, mà phải chuyển sang tư duy “trao quyền - phục vụ” dựa trên bảo đảm các quyền, nhu cầu và lợi ích chính đáng của nhân dân theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 và tư tưởng Hồ Chí Minh.

Tiếp cận dựa trên quyền con người cũng đòi hỏi sự đổi mới sâu sắc trong thiết kế thể chế và tổ chức bộ máy. Cải cách hành chính, tinh gọn tổ chức, chuyển đổi mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ năm 2025, cũng như yêu cầu minh bạch, trách nhiệm giải trình, liêm chính và hiệu lực trong hoạt động công vụ chỉ có thể đáp ứng khi tư duy lãnh đạo đặt quyền con người ở vị trí trung tâm của mọi chính sách. Điều này không chỉ giúp bảo đảm sự vận hành thông suốt của bộ máy công quyền, mà còn tạo lập môi trường chính trị - pháp lý thúc đẩy sáng tạo, huy động nguồn lực xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Thành quả của sự phát triển kinh tế - xã hội sau 40 năm đổi mới là trình độ nhận thức, ý thức pháp luật, nhu cầu về quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là đội ngũ trí thức, doanh nhân không ngừng được nâng cao. Mặc dù vậy, khi nhân dân kỳ vọng và yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, tôn trọng các nguyên tắc dân chủ, nhà nước pháp quyền, các quyền con người trong thực thi công vụ thì nhận thức về trách nhiệm của các cấp ủy đảng đối với công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện các giải pháp để đưa nghị quyết, chính sách, pháp luật vào cuộc sống còn nhiều hạn chế. Vì vậy, yêu cầu về một nền quản trị công minh bạch, hiệu quả, lấy người dân, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh làm trung tâm trong bối cảnh hiện nay là cấp thiết.

Thực tiễn cho thấy, sự chỉ đạo, lãnh đạo theo tư duy cũ của tổ chức đảng tất yếu sẽ dẫn đến tình trạng hoạt động của bộ máy chính quyền yếu kém, chậm trễ, thiếu trách nhiệm trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến quyền của người dân, làm xói mòn lòng tin, gây ra sự bất ổn xã hội và cản trở sự phát triển bền vững của đất nước. Đảng chỉ rõ: “nhận thức, năng lực lãnh đạo, quản lý, điều hành của một số cấp ủy, chính quyền và lãnh đạo một số cơ quan, tổ chức, người đứng đầu còn hạn chế; nhiều yếu kém, bất cập tồn đọng, tích tụ từ trước chưa được xử lý triệt để, gây hệ lụy kéo dài... Một bộ phận cán bộ chưa thực sự ngang tầm với nhiệm vụ. Năng lực dự báo tình hình, tư duy và tầm nhìn chiến lược còn hạn chế; “tư duy nhiệm kỳ”, “lợi ích nhóm” chưa được khắc phục triệt để; chưa phát huy hiệu quả vai trò “giám sát” của Nhân dân”⁽⁷⁾.

Tư duy lãnh đạo và quản trị dựa trên quyền con người đồng thời là điều kiện tiên quyết để Việt Nam đáp ứng các chuẩn mực quốc tế và thực thi hiệu quả các cam kết trong tiến trình hội nhập sâu rộng. Khi tham gia mạnh mẽ vào các thể chế đa phương, đặc biệt trong lĩnh vực quyền con người, Việt Nam cần một mô hình quản trị hiện đại, minh bạch, có khả năng tương thích với thông lệ quốc tế và đủ năng lực ứng phó với các thách thức mới như an ninh phi truyền thống, khoảng cách số, bất bình đẳng và chuyển đổi xanh. Đây là yêu cầu khách quan của kỷ nguyên phát triển mới và là thước đo đánh giá năng lực lãnh đạo của Đảng đối với nhiệm vụ bảo đảm quyền con người trong giai đoạn hiện nay.

Yêu cầu bức thiết của việc tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng về công tác quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới của Việt Nam bắt đầu từ sự thay đổi tư duy lãnh đạo, quản trị phát triển, trao quyền và thụ hưởng quyền, hay lãnh đạo và quản trị dựa trên quyền con người. Việc nâng cao hiệu năng (có đủ công cụ pháp lý và thể chế), hiệu lực (vận hành thông suốt, không trì trệ) và hiệu quả (đạt được kết quả thực tế) của hệ thống chính quyền là cách duy nhất để đáp ứng những kỳ vọng chính đáng của người dân.

Thứ tư, xuất phát từ bối cảnh phát triển mới và vị thế quốc gia

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới đầy khát vọng, được định hình bởi các nghị quyết đột phá của Đảng, trong đó có các nghị quyết của Bộ Chính trị về các lĩnh vực trọng yếu, đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Những nghị quyết này đều nhấn mạnh vai trò, vị thế và tầm vóc ngày càng lớn của Việt Nam trên trường quốc tế, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Bối cảnh quốc tế ở khu vực và trên thế giới ngày càng diễn biến nhanh chóng, phức tạp, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn diễn ra ngày càng gay gắt, chiến tranh thương mại và sự trỗi dậy của chủ nghĩa đơn phương, đế quốc trong các quan hệ địa chính trị - an ninh khu vực và quốc tế, vai trò trung tâm của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong cấu trúc an ninh khu vực và toàn cầu ngày càng cao, tạo ra những cơ hội và thách thức lớn đối với Việt Nam.

Việt Nam đã và đang thể hiện vai trò thành viên có trách nhiệm, tận tâm, tích cực tại các định chế toàn cầu về quyền con người, điển hình là việc trúng cử và tham gia Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc ba nhiệm kỳ 2014 - 2016; 2023 - 2025 và 2026 - 2028, với số phiếu tín nhiệm của nhiệm kỳ 2026 - 2028 là 180/190, cao nhất Nhóm châu Á - Thái Bình Dương. Kết quả bầu chọn cho thấy cộng đồng các quốc gia thành viên Liên hợp quốc đánh giá cao những cam kết nhất quán và nỗ lực thực chất của Việt Nam trong thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, cũng như ghi nhận những sáng kiến và đóng góp nổi bật của Việt Nam trong nhiệm kỳ Hội đồng Nhân quyền 2023 - 2025. Đồng thời, đây là minh chứng khẳng định sự tin tưởng của quốc tế đối với đường lối đối ngoại chủ động, rộng mở của Việt Nam; sự tham gia tích cực và trách nhiệm của Việt Nam tại các cơ chế đa phương cùng những thành tựu nổi bật của quá trình hội nhập quốc tế. Kết quả đó khẳng định vị thế ngày càng vững chắc của Việt Nam như một quốc gia thành viên tích cực, đối tác tin cậy, luôn hành động vì hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững⁽⁸⁾.

Điều này đặt ra yêu cầu ngày càng lớn, tích cực và chủ động cao hơn của Việt Nam trong kiến tạo hòa bình, an ninh, hợp tác, phát triển, thúc đẩy và bảo đảm các quyền con người. Vì vậy, đòi hỏi sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt và hiệu quả của Đảng đối với công tác quyền con người trong bối cảnh hội nhập và phát triển.

Hội nhập quốc tế sâu rộng đồng nghĩa với việc Việt Nam phải thực hiện nghiêm túc các cam kết quốc tế về quyền con người, đồng thời góp phần xây dựng và hoàn thiện thể chế, trình các sáng kiến mới về bảo vệ, thúc đẩy quyền con người toàn cầu. Đại hội XIII xác định: “Tiếp tục thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, có hiệu quả; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, không ngừng nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam”. Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV tiếp tục kế thừa và phát triển: “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước. Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi”⁽⁹⁾.

Trong bối cảnh đó, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quyền con người không chỉ là nhiệm vụ mà còn là công cụ chiến lược để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển quốc gia, đồng thời khẳng định bản sắc và giá trị của Việt Nam trong một thế giới đa cực, nhiều biến động.

Thứ năm, xuất phát từ ý nghĩa, vai trò của công tác quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới của Việt Nam

Công tác quyền con người là việc triển khai tổng thể các hoạt động đối nội và đối ngoại, trong đó có đối ngoại quyền con người nhằm tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm, thực hiện các quyền con người, đồng thời đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, bảo vệ các quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước trên lĩnh vực quyền con người.

Đối ngoại quyền con người là một trong những hoạt động then chốt của công tác quyền con người trong kỷ nguyên mới. Đối ngoại quyền con người là lĩnh vực chuyên biệt trong quan hệ quốc tế, nơi các quốc gia và tổ chức quốc tế sử dụng các hoạt động ngoại giao để thúc đẩy và bảo vệ quyền con người. Đối với Việt Nam, đây là việc giương cao ngọn cờ chính nghĩa, công lý, lẽ phải, đạo lý, chủ nghĩa nhân văn và nhân đạo cao cả. Mục tiêu của đối ngoại quyền con người là thúc đẩy và bảo vệ quyền con người trên toàn cầu, xây dựng và duy trì hòa bình quốc tế, thúc đẩy phát triển bền vững, nâng cao hình ảnh và uy tín quốc gia, bảo đảm công lý và trách nhiệm, tăng cường hợp tác quốc tế và định hình các chuẩn mực quốc tế về quyền con người.

Tăng cường công tác đấu tranh trên lĩnh vực quyền con người nhằm phủ nhận, phản bác trực diện quan điểm của các tổ chức quốc tế và lực lượng chống đối, bôi nhọ, phủ nhận thành tựu bảo đảm quyền con người của Việt Nam, đồng thời góp phần tăng cường hữu nghị, hợp tác, tạo dựng lòng tin và tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân các nước đối với sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Triển khai đối ngoại quyền con người gắn với đối ngoại nhân dân sẽ giúp phát huy sức mạnh mềm, tạo thế chủ động, củng cố đồng thuận quốc tế và nâng cao vị thế của Việt Nam.

Trước tình hình hiện nay, hơn bao giờ hết, yêu cầu của việc chuyển trạng thái và chuyển tư duy, từ thế thụ động, bị động “phòng vệ” sang thế tích cực, chủ động, nhằm giương cao ngọn cờ chính nghĩa, đạo lý, truyền thống giá trị, bản sắc Việt Nam, của tinh thần và ý chí quật cường, bất khuất, độc lập dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa nhân đạo, nhân văn cao cả. Chủ động triển khai công tác quyền con người trong tình hình mới sẽ góp phần phát huy sức mạnh khi Việt Nam chủ động triển khai đối ngoại quyền con người trong tổng thể chiến lược ngoại giao chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế, văn hóa.

Thứ sáu, xuất phát từ yêu cầu khắc phục những hạn chế của việc lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng trong thực hiện Chỉ thị của Ban Bí thư về “Công tác nhân quyền trong tình hình mới”

Sau hơn 15 năm triển khai, Chỉ thị số 44/CT-TW ngày 20-7-2010 của Ban Bí thư về công tác nhân quyền trong tình hình mới đã mang lại nhiều thành tựu quan trọng nhưng cũng bộc lộ một số hạn chế. Chỉ thị số 44/CT-TW chưa nhấn mạnh đầy đủ vai trò lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất của các chủ thể đối ngoại (Đảng, Nhà nước, nhân dân); quan điểm và cách tiếp cận còn bị động, chưa phát huy đầy đủ vai trò chủ động, dẫn dắt; vẫn “phòng thủ” hơn là “chủ động, tấn công, dẫn dắt”. Chỉ thị số 44/CT-TW chưa nhấn mạnh và làm rõ tầm quan trọng đặc biệt của đổi mới tư duy, phương thức, cách thức và biện pháp trong lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy đảng đối với công tác quyền con người trong bối cảnh mới.

Trong bối cảnh khu vực và thế giới biến động nhanh chóng, phức tạp và khó đoán định, cùng với vị thế và uy tín quốc tế ngày càng cao của Việt Nam, đòi hỏi cần có sự điều chỉnh chiến lược, sách lược và phương thức thực hiện phù hợp. Với sự bùng nổ của truyền thông đa phương tiện, mạng xã hội, kỹ thuật số và trí tuệ nhân tạo, bên cạnh những ưu điểm cũng đặt ra rủi ro và thách thức đối với công tác quyền con người, như sự lan tràn của các kênh thông tin xấu, độc, xuyên tạc, vu khống, bôi nhọ thành tựu quyền con người Việt Nam,... Những thách thức như xung đột, khủng hoảng tài nguyên, biến đổi khí hậu, bất bình đẳng xã hội, cùng các hoạt động xuyên tạc, bôi nhọ thành quả của Đảng và Nhà nước, càng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với công tác đối ngoại quyền con người.

Do đó, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quyền con người là một dấu mốc quan trọng, phản ánh tầm nhìn chiến lược đột phá của Đảng về bảo vệ và đấu tranh trên lĩnh vực quyền con người, củng cố nền tảng lý luận và thực tiễn vững chắc cho kỷ nguyên phát triển mới của Việt Nam.

2.2. Kiến nghị đưa một số nội dung về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới vào Chỉ thị mới về công tác quyền con người khi được Bộ Chính trị/ Ban Bí thư ban hành

Thứ nhất, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy và người đứng đầu về vai trò lãnh đạo toàn diện, trực tiếp và tuyệt đối của Đảng đối với công tác quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới; tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quyền con người là yêu cầu tất yếu khách quan; đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với công tác quyền con người là yêu cầu cấp bách.

Thứ hai, tích cực, tăng cường đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện các nghị quyết của Đảng, đặc biệt là nghị quyết liên quan đến xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chuyển đổi số và quản trị hiện đại, thực hành dân chủ và quyền con người; phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, chủ động, kịp thời đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái, xuyên tạc, thù địch về tình hình quyền con người ở Việt Nam.

Thứ ba, trong công tác đấu tranh trên lĩnh vực quyền con người cần tích cực, chủ động đối thoại, trao đổi lý luận, học thuật thông qua các kênh ngoại giao chính thức, không chính thức, chú trọng đặc biệt sự kết hợp tổng thể, toàn diện và đồng bộ giữa ba trụ cột “ngoại giao nhà nước, đối ngoại Đảng và ngoại giao nhân dân” trong công tác quyền con người.

Thứ tư, tích cực, chủ động xây dựng và hoàn thiện thể chế, thiết chế, cơ chế bảo đảm và thúc đẩy quyền con người trong phạm vi quốc gia; tiếp tục duy trì, khẳng định vai trò thành viên tích cực của Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc; nêu cao vai trò dẫn dắt trong xây dựng và hoàn thiện thể chế, thiết chế, cơ chế bảo đảm và thúc đẩy quyền con người ở khu vực và trên thế giới với tư cách thành viên của ASEAN, Liên hợp quốc cũng như các cơ chế đa phương khác.

Thứ năm, chú trọng, quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ ngang tầm nhiệm vụ, đủ năng lực, trình độ, bản lĩnh, lập trường chính trị, kỹ năng, nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức, tham gia vào công tác đấu tranh trên lĩnh vực quyền con người tại các cơ quan trung ương, địa phương, cũng như các tổ chức, định chế quốc tế trong khu vực và toàn cầu nhằm giành thế chủ động, giương cao ngọn cờ quyền con người gắn với độc lập dân tộc, chủ nghĩa xã hội, hòa bình, an ninh, hợp tác cùng phát triển thịnh vượng.

Thứ sáu, tăng cường, đẩy mạnh các hoạt động phổ biến, tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về trách nhiệm tuân thủ và thực hiện pháp luật quốc gia, quốc tế về quyền con người thông qua các hoạt động giao lưu, đối thoại học thuật, chia sẻ kinh nghiệm, hợp tác quốc tế; hoàn thiện tổ chức, bộ máy và cơ chế phối hợp, kết hợp trong thực hiện và kiểm tra, giám sát việc thực hiện công tác bảo vệ và đấu tranh trên lĩnh vực quyền con người.

3. Kết luận

Trong kỷ nguyên phát triển mới, khi yêu cầu đổi mới mô hình quản trị, hội nhập quốc tế sâu rộng và những thách thức phi truyền thống ngày càng gia tăng, việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quyền con người trở nên đặc biệt cần thiết. Sự lãnh đạo toàn diện và nhất quán của Đảng là nhân tố quyết định để bảo đảm quyền con người được thể chế hóa đầy đủ, thực thi hiệu quả và phù hợp điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của Việt Nam.

Việc ban hành Chỉ thị mới của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về công tác quyền con người với những nội dung mang tính đột phá, toàn diện và khả thi sẽ tạo nền tảng chính trị quan trọng để đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và khẳng định vai trò, uy tín của Việt Nam như một quốc gia tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế. Đây cũng là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

_________________

Bài đăng trên số đặc biệt năm 2026 chào mừng Đại hội XIV của Đảng

Ngày nhận: 06-12-2025; Ngày bình duyệt: 28-12-2025; Ngày duyệt đăng: 05-01-2026

Email tác giả: baothi1963@gmail.com

(1) ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.76.

(2) ĐCSVN: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, t.I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr.27-28.

(3), (7), (9) Báo điện tử Chính phủ: Toàn văn: Dự thảo các Văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn, ngày 16-11-2025.

(4) Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.15, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.130.

(5), (6) Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.4, Sđd, tr.3, 64.

(8) Bộ Ngoại giao Việt Nam: Việt Nam tái đắc cử vào Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026 - 2028, https://mofa.gov.vn, ngày 15-10-2025.